Βόμβα ΔΝΤ: Καταρρέει ο μύθος του χρυσού - Η... ασπίδα των επενδυτών δεν είναι το ασφαλές καταφύγιο που πιστεύουν οι αγορές

Η εκρηκτική άνοδος της τιμής του χρυσού τα τελευταία χρόνια, σε συνδυασμό με τις αυξημένες αγορές από τις κεντρικές τράπεζες, έχει ενισχύσει την αντίληψη ότι το πολύτιμο μέταλλο αποτελεί την πιο αξιόπιστη επενδυτική επιλογή σε περιόδους αναταράξεων.
Ωστόσο, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) υιοθετεί μια πιο επιφυλακτική στάση, επισημαίνοντας ότι η εικόνα αυτή δεν ανταποκρίνεται πάντα στην πραγματικότητα.
Σε τεχνική του έκθεση για τη διαχείριση των συναλλαγματικών αποθεμάτων, το Ταμείο υπογραμμίζει ότι ο χρυσός δεν λειτουργεί με σταθερό τρόπο ως προστασία απέναντι στις χρηματιστηριακές πιέσεις, τις γεωπολιτικές συγκρούσεις ή άλλες ακραίες αναταράξεις των αγορών. Παράλληλα, προειδοποιεί ότι η θεαματική αύξηση της αποτίμησης των αποθεμάτων χρυσού μπορεί να δημιουργήσει μια υπερβολικά αισιόδοξη εικόνα για την πραγματική ανθεκτικότητα των συναλλαγματικών διαθεσίμων μιας χώρας.

Η άνοδος οφείλεται κυρίως στην τιμή και όχι στις αγορές

Σύμφωνα με την έκθεση, η εντυπωσιακή διεύρυνση της αξίας των αποθεμάτων χρυσού δεν προήλθε κυρίως από μαζικές αγορές φυσικού μετάλλου. Από το 2018 έως το 2025, η συνολική αγοραία αξία του χρυσού που διακρατούν οι κεντρικές τράπεζες εκτινάχθηκε από περίπου 1,2 τρισ. δολάρια σε 4,5 τρισ. δολάρια, καταγράφοντας αύξηση περίπου 3,2 τρισ. δολαρίων.
Την ίδια στιγμή, όμως, οι πραγματικές ποσότητες χρυσού αυξήθηκαν μόλις κατά περίπου 8,5%, γεγονός που δείχνει ότι η μεγαλύτερη μεταβολή προήλθε από τη σημαντική ανατίμηση του πολύτιμου μετάλλου και όχι από την ενίσχυση των φυσικών αποθεμάτων. Είναι χαρακτηριστικό ότι σχεδόν τα δύο τρίτα της συνολικής αύξησης της αξίας καταγράφηκαν σε κεντρικές τράπεζες που διατήρησαν σχεδόν αμετάβλητες τις ποσότητες χρυσού στα θησαυροφυλάκιά τους.
Το ΔΝΤ επισημαίνει ότι αυτή η εξέλιξη μπορεί να οδηγήσει σε μια παραπλανητική εικόνα, καθώς οι δείκτες επάρκειας των συναλλαγματικών διαθεσίμων εμφανίζονται βελτιωμένοι χωρίς να έχει αυξηθεί ουσιαστικά η δυνατότητα μιας χώρας να ανταποκριθεί σε μια εξωτερική οικονομική κρίση.

Περιορισμένη η προστασία απέναντι στις κρίσεις

Η έκθεση εξετάζει επίσης κατά πόσο ο χρυσός λειτουργεί ως ασφαλές καταφύγιο απέναντι σε διαφορετικούς κινδύνους, όπως οι αυξήσεις επιτοκίων, οι μεγάλες πτώσεις των χρηματιστηρίων, οι πληθωριστικές πιέσεις, οι γεωπολιτικές εντάσεις και οι περίοδοι έντονης μεταβλητότητας.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι ο χρυσός προσφέρει πιο σταθερή προστασία κυρίως απέναντι στον κίνδυνο που σχετίζεται με τα επιτόκια και, σε μικρότερο βαθμό, έναντι της αποδυνάμωσης του δολαρίου. Αντίθετα, η αποτελεσματικότητά του ως «ασπίδα» απέναντι στις χρηματιστηριακές απώλειες, στον πληθωρισμό ή στις γεωπολιτικές εξελίξεις διαφέρει σημαντικά ανάλογα με τις συνθήκες κάθε περιόδου.
Το ΔΝΤ σημειώνει ακόμη ότι μετά την πανδημία έχει εξασθενήσει η παραδοσιακή αρνητική σχέση μεταξύ χρυσού και μετοχών. Αν στο παρελθόν το πολύτιμο μέταλλο ενισχυόταν συνήθως όταν τα χρηματιστήρια υποχωρούσαν, σήμερα αυτή η συσχέτιση εμφανίζεται πολύ πιο αδύναμη, καθώς οι αυξήσεις των επιτοκίων και ο επίμονος πληθωρισμός επηρεάζουν ταυτόχρονα πολλές διαφορετικές κατηγορίες επενδύσεων.

Οι γεωπολιτικές εντάσεις δεν οδηγούν πάντα σε άνοδο

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στη σχέση του χρυσού με τις γεωπολιτικές εξελίξεις, σε μια περίοδο που οι συγκρούσεις και οι διεθνείς εντάσεις έχουν αυξηθεί αισθητά.
Το Ταμείο υπογραμμίζει ότι δεν υπάρχει μια σταθερή και διαχρονική σύνδεση ανάμεσα στην αύξηση του γεωπολιτικού κινδύνου και στην άνοδο της τιμής του χρυσού. Η αντίδραση του μετάλλου εξαρτάται κάθε φορά από το είδος της κρίσης, αλλά και από το γενικότερο οικονομικό περιβάλλον.
Ακόμη και σε περιόδους έντονης αστάθειας, τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επιβεβαιώνουν ότι ο χρυσός λειτουργεί με συνέπεια ως ασφαλές καταφύγιο. Σύμφωνα με το ΔΝΤ, οι προστατευτικές του ιδιότητες δεν είναι σταθερές ούτε ισχύουν σε κάθε περίπτωση, αλλά μεταβάλλονται ανάλογα με τη φύση κάθε κρίσης.

Υψηλές αποδόσεις, αλλά και αυξημένος κίνδυνος

Το ΔΝΤ αναγνωρίζει ότι τα τελευταία χρόνια ο χρυσός έχει αποφέρει ιδιαίτερα υψηλές αποδόσεις, ξεπερνώντας σε αρκετές περιπτώσεις ακόμη και τα κρατικά ομόλογα. Ωστόσο, υπενθυμίζει ότι συνοδεύεται και από σημαντικά μεγαλύτερη μεταβλητότητα.
Οι έντονες διακυμάνσεις της τιμής του μπορούν να προκαλέσουν μεγάλες λογιστικές μεταβολές στους ισολογισμούς των κεντρικών τραπεζών. Παράλληλα, όταν η αξία του χρυσού αυξάνεται σημαντικά, δημιουργούνται μεγάλα μη πραγματοποιηθέντα κέρδη, τα οποία ενδέχεται να προκαλέσουν πιέσεις προς τις κυβερνήσεις για πώληση μέρους των αποθεμάτων με στόχο την ενίσχυση των δημόσιων εσόδων.
Παράλληλα, το Ταμείο επισημαίνει ότι, παρότι ο χρυσός δεν φέρει πιστωτικό κίνδυνο και μπορεί να λειτουργήσει ως μέσο προστασίας απέναντι σε ενδεχόμενες διεθνείς κυρώσεις, δεν μπορεί να αντικαταστήσει τα άμεσα ρευστοποιήσιμα συναλλαγματικά διαθέσιμα. Η πραγματική του ρευστότητα είναι χαμηλότερη από αυτή που ενδεχομένως υποδηλώνει η αγοραία του αξία.
Για τον λόγο αυτό, το ΔΝΤ συστήνει στις κεντρικές τράπεζες να αντιμετωπίζουν τον χρυσό ως ένα περιουσιακό στοιχείο με αυξημένο επενδυτικό κίνδυνο, να μην θεωρούν τις λογιστικές υπεραξίες ως μόνιμη ενίσχυση των αποθεμάτων τους και να αποφεύγουν την υπερβολική συγκέντρωση χρυσού εις βάρος των άμεσα διαθέσιμων συναλλαγματικών διαθεσίμων.

www.bankingnews.gr