Το δίκαιο των εταιρικών μετασχηματισμών στην Ελλάδα, όπως κωδικοποιήθηκε με τον Ν. 4601/2019, προσφέρει ευέλικτα εργαλεία αναδιάρθρωσης, με κυρίαρχη την απόσχιση κλάδου.
Κατά τη διαδικασία αυτή, μια εταιρεία (διασπώμενη) μεταβιβάζει έναν αυτόνομο κλάδο δραστηριότητας σε μια άλλη (επωφελούμενη), λαμβάνοντας ως αντάλλαγμα εταιρικές συμμετοχές ή αντίτιμο.
Ωστόσο, η υφιστάμενη νομοθεσία παρουσιάζει ένα σημαντικό κενό προστασίας των συμβαλλόμενων μερών, ιδίως των εργαζομένων. Σήμερα, οι εργασιακές σχέσεις μεταφέρονται αυτοδίκαια στον νέο εργοδότη (Π.Δ. 178/2002), χωρίς να αναγνωρίζεται γενικό, νομοθετημένο δικαίωμα εναντίωσης. Η ανάγκη θέσπισης ενός τέτοιου δικαιώματος γίνεται επιτακτική, ειδικά όταν η αρχική εταιρεία είναι οικονομικά εύρωστη με κερδοφόρες χρήσεις.
Το Παράδοξο της «Αναγκαστικής» Μεταβίβασης από μια Κερδοφόρα Αρχική
Όταν μια υγιής και εξαιρετικά κερδοφόρος επιχείρηση αποφασίζει να αποσχίσει ένα τμήμα της, οι εργαζόμενοι του συγκεκριμένου κλάδου βρίσκονται αντιμέτωποι με μια βίαιη αλλαγή του εργασιακού τους περιβάλλοντος. Αν και ο νόμος εγγυάται τη διατήρηση των όρων εργασίας κατά την μεταβίβαση, η μεταφορά τους σε μια νεοσύστατη ή οικονομικά ασθενέστερη επωφελούμενη εταιρεία αυξάνει κατακόρυφα το επιχειρηματικό ρίσκο αφού ο διάδοχος εργοδότης στην πορεία μπορεί να επιβάλει ενιαίο εργασιακό καθεστώς με δυσμενέστερους όρους, ακόμα και με την υπογραφή νέας Επιχειρησιακής Συλλογικής Σύμβασης Εργασίας που θα καταλαμβάνει τους παλιούς, αλλά και τους νέους εργαζόμενους του.
Ηθικά και νομικά, είναι οξύμωρο να στερείται ο εργαζόμενος το δικαίωμα επιλογής, τη στιγμή που επέλεξε συνειδητά να προσφέρει τις υπηρεσίες του σε έναν σταθερό, εύρωστο και ασφαλή εργοδότη. Η αυτοδίκαιη μεταβίβαση, χωρίς δικαίωμα άρνησης, μετατρέπει το ανθρώπινο δυναμικό σε απλό «παθητικό στοιχείο» του ισολογισμού του κλάδου.
Γιατί Επιβάλλεται η Νομοθέτηση του Δικαιώματος Εναντίωσης
Η εισαγωγή ρητής νομοθετικής ρύθμισης για το δικαίωμα εναντίωσης, με διατήρηση της θέσης εργασίας στην εύρωστη αρχική εταιρεία, κρίνεται αναγκαία για τους εξής λόγους:
- Προστασία από την «Εταιρική Αποψίλωση»: Συχνά, οι αποσχίσεις χρησιμοποιούνται για την απομόνωση συγκεκριμένων δραστηριοτήτων, με σκοπό τη μελλοντική πώληση ή ακόμη και την ελεγχόμενη πτώχευση του αποσχισθέντος τμήματος.
- Διασφάλιση της Απασχόλησης και της Ελεύθερης Βούλησης: Η εργασία αποτελεί προσωπική σχέση εμπιστοσύνης. Ο εξαναγκασμός σε αλλαγή εργοδότη προσβάλλει την επαγγελματική ελευθερία, ιδιαίτερα όταν η εναπομένουσα αρχική εταιρεία έχει την οικονομική άνεση να απορροφήσει το προσωπικό σε άλλες δομές της. Είναι γνωστή η επιδίωξη του αρχικού εργοδότη να προβεί σε μείωση του Προσωπικού του με την αιτιολογία της αναδιάρθρωσης και του μετασχηματισμού της αρχικής εταιρείας.
- Αποφυγή της «Έμμεσης» Απόλυσης: Χωρίς το δικαίωμα εναντίωσης, ένας εργαζόμενος που δεν επιθυμεί να μεταφερθεί στη νέα εταιρεία αναγκάζεται σε παραίτηση, χάνοντας την αποζημίωσή του.
Σύγκριση: Υφιστάμενο Πλαίσιο vs. Προτεινόμενη Μεταρρύθμιση
|
Χαρακτηριστικό |
Υφιστάμενο Καθεστώς (Ν. 4601/2019 & Π.Δ. 178/2002) |
Προτεινόμενη Νομοθέτηση (Με Δικαίωμα Εναντίωσης) |
|
Μεταφορά Προσωπικού |
Αυτοδίκαιη και υποχρεωτική για τον εργαζόμενο. |
Υπό την αίρεση της μη εναντίωσης του εργαζομένου. |
|
Επιλογή Εργαζομένου |
Μόνο παραίτηση (απώλεια αποζημίωσης). |
Δικαίωμα άρνησης μετακίνησης στη νέα εταιρεία. |
|
Τύχη Εναντιούμενου |
Δεν προβλέπεται γενική προστασία (κενό νόμου). |
Παραμονή στην εύρωστη αρχική εταιρεία. |
|
Κριτήριο Ευρωστίας |
Δεν επηρεάζει τη διαδικασία μεταβίβασης. |
Ενεργοποιεί την υποχρέωση της αρχικής για επαναπορρόφηση. |
Προϋποθέσεις και Δικλείδες Ασφαλείας για τις Επιχειρήσεις
Για να μην αποτελέσει το δικαίωμα αυτό τροχοπέδη στην υγιή επιχειρηματικότητα και στις επενδύσεις, η νομοθέτησή του θα πρέπει να συνοδεύεται από συγκεκριμένα κριτήρια:
- Κριτήριο Κερδοφορίας: Το δικαίωμα της εναντίωσης να γεννάται εφόσον η διασπώμενη εταιρεία παρουσιάζει θετικό ρυθμό ανάπτυξης και κερδοφόρες χρήσεις (π.χ. την τελευταία τριετία).
- Ύπαρξη Συναφούς Αντικειμένου: Η αρχική εταιρεία να υποχρεούται να διατηρήσει τον εργαζόμενο, εφόσον διαθέτει άλλες οργανικές θέσεις που ταιριάζουν στο προφίλ του.
- Αποκλειστική Προθεσμία: Ύπαρξη σύντομης και ανατρεπτικής προθεσμίας (π.χ. 30 ημέρες από την επίσημη ενημέρωση) για την άσκηση του δικαιώματος, ώστε να μην παρατείνεται η επιχειρηματική αβεβαιότητα.
- Αν η ατομική σύμβαση εργασίας προβλέπει ότι η πρόσληψη ισχύει για γενικά καθήκοντα στην εταιρεία και όχι αποκλειστικά για τον συγκεκριμένο κλάδο που μεταβιβάζεται , τότε υπάρχει νομικό έρεισμα, για μετακίνηση σε άλλη θέση στον αρχικό εργοδότη.
Αποφάσεις της Δικαιοσύνης κατά των καταχρηστικών αποσχίσεων.
Η Περίπτωση της Τράπεζας Πειραιώς
Στην Ανακοίνωση Νο 48 /17-03-2026 της Ο.Τ.Ο.Ε διαβάζουμε :
Το τελευταίο διάστημα, υπάρχει μια σειρά δικαστικών αποφάσεων που δικαιώνουν πανηγυρικά τους εργαζόμενους της Τράπεζας Πειραιώς, οι οποίοι χωρίς τη θέλησή τους μεταφέρθηκαν στην εταιρεία O.E.L.D., μέσω διαδικασίας απόσχισης. Μια πρακτική στην οποία η Ομοσπονδία μας είναι διαχρονικά, σταθερά και κατηγορηματικά αντίθετη.
Σύμφωνα με τις συγκεκριμένες αποφάσεις, αναγνωρίζεται ότι ουδέποτε συντελέστηκε νόμιμη μεταβίβαση των εργασιακών σχέσεων των εργαζομένων προς την O.E.L.D., με συνέπεια οι εργαζόμενοι να έπρεπε να διατηρούν τη σχέση εξαρτημένης εργασίας αορίστου χρόνου με την Τράπεζα Πειραιώς.
Σημειώνεται ότι, λόγω παύσης εργασιών της συγκεκριμένης εργολαβικής εταιρίας, όλοι οι εργαζόμενοι, εντός του Απριλίου, απολύονται.
Η Ο.Τ.Ο.Ε. καλεί την Τράπεζα Πειραιώς, με επαναλαμβανόμενη οργανική κερδοφορία άνω του 1 δισ. €, να συμμορφωθεί άμεσα στις υποχρεώσεις και τις εν γένει δεσμεύσεις της, τοποθετώντας το σύνολο των συναδέλφων σε θέσεις εργασίας ανάλογες με τα τυπικά και ουσιαστικά προσόντα τους.
Η χωρίς καθυστέρηση αποκατάσταση του συνόλου των εργαζομένων θεωρούμε ότι είναι επιβεβλημένη. Ειδικά τη στιγμή που η Τράπεζα αντιμετωπίζει αναντίρρητα ανάγκες στελέχωσης, τόσο στο δίκτυο καταστημάτων, όσο και στις κεντρικές της υπηρεσίες, με τον στρατηγικό σχεδιασμό της μάλιστα, να προβλέπει 900 περίπου νέες προσλήψεις μέχρι το 2030. Γεγονός που ενισχύει ακόμα περισσότερο το καταφανές δίκαιο αίτημα για την άμεση επιστροφή των εργαζομένων στον φυσικό εργοδότη.
Αποδεικνύεται λοιπόν ότι η τράπεζα Πειραιώς προέβη σε προσχηματική διαδικασία απόσχισης, αλλά και σε μη νόμιμη μεταβίβαση των εργασιακών σχέσεων των 48 εργαζομένων της, σε μεταμνημονιακή περίοδο (2019), με καθεστώς κερδοφορίας 1 δις € και πρόβλεψη να προσλάβει 900 περίπου άτομα μέχρι το 2030!!!
Συμπέρασμα
Η απόσχιση κλάδου αποτελεί μοχλό ανάπτυξης, αλλά δεν πρέπει να λειτουργεί εις βάρος των δικαιωμάτων της εργασίας. Η νομοθέτηση του δικαιώματος εναντίωσης, ειδικά σε περιπτώσεις εύρωστων και κερδοφόρων εταιρειών, θα αποκαταστήσει την ισορροπία δυνάμεων. Θα διασφαλίσει ότι οι εργαζόμενοι δεν θα γίνονται «παράπλευρη απώλεια» των εταιρικών αναδιαρθρώσεων, αλλά θα διατηρούν το δικαίωμα να παραμείνουν στο ασφαλές λιμάνι του εργοδότη που αρχικά επέλεξαν.
Στάθης Χαρίτος
Πρόεδρος του Δ.Σ Σωματείου Εργαζομένων EUROBANK (Union) και Αναπλ. Γραμμ. Οργανωτικού Γ.Σ.Ε.Ε
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών