Ο Trump κατέστησε σαφές ότι τάσσεται υπέρ μιας συνολικής αλλαγής του καθεστώτος στο Ιράν - Ωστόσο για ένα τόσο δύσκολο εγχείρημα θα πρέπει να εξουδετερωθεί ο πανίσχυρος μηχανισμός των Φρουρών της Επανάστασης
Τις τελευταίες ημέρες έχει κορυφωθεί διεθνώς η συζήτηση για την πιθανότητα στρατιωτικής επέμβασης των ΗΠΑ στο Ιράν· μία επέμβαση που, σύμφωνα με τον ίδιο τον πρόεδρο Donald Trump, θα μπορούσε να έχει ως πρωταρχικό στόχο όχι τόσο την απομάκρυνση του ανώτατου ηγέτη Ali Khamenei, αλλά τον κατακερματισμό του στρατιωτικο – πολιτικού μηχανισμού που κυριαρχεί στη χώρα, του το Ισλαμικό Σώμα των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC).
Αυτή η ρητή αναφορά για «αλλαγή καθεστώτος» από τον Trump, περιγραφόμενη από τον ίδιο ως «το καλύτερο που θα μπορούσε να συμβεί» για το Ιράν, σηματοδοτεί μια πιο επιθετική ρητορική από τις ΗΠΑ, παρά τις προσπάθειες διπλωματικών αποκλίσεων από υψηλόβαθμους αξιωματούχους της κυβέρνησής του.
Σε συνέντευξη και δημόσιες δηλώσεις του στις αρχές Φεβρουαρίου 2026, ο Trump κατέστησε σαφές ότι θεωρεί πως μια συνολική αλλαγή του καθεστώτος στο Ιράν – κάτι που στα μάτια του «θα ήταν το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα» – παραμένει στην ατζέντα της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής ενώ παράλληλα η κυβέρνησή του ενισχύει σημαντικά τη στρατιωτική παρουσία στη Μέση Ανατολή με αποστολή επιπλέον αεροπλανοφόρων και εξοπλισμών.
Η στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ δεν μπορεί να φέρει κατάρρευση του ιρανικού καθεστώτος
Ωστόσο, όπως θα δούμε, ακόμα και μια στρατιωτική επιχείρηση με τέτοιο στόχο – αν και στρατηγικά εστιασμένη στο IRGC – δεν πρόκειται να οδηγήσει άμεσα στην κατάρρευση της θεσμικής δομής που καθιέρωσε ο Khamenei.
Αντίθετα, μια τέτοια ενέργεια ενδέχεται να επιτείνει την εξάρτηση του ιρανικού κράτους από το IRGC και να καταστήσει το καθαυτό καθεστώς του Khamenei ακόμα πιο ανθεκτικό στη μεταβατική περίοδο, χωρίς να δημιουργήσει τον πολυπόθητο χώρο για πραγματική κοινωνική αλλαγή, εξηγεί σε ανάλυσή του το National Interest που απηχεί τις θέσεις του αμερικανικού στρατιωτικο- βιομηχανικού συμπλέγματος .
Σε αυτό το πλαίσιο, κάθε στρατιωτική επέμβαση που στοχεύει μόνο σε απρόσωπες δομές εξουσίας (όπως το IRGC) χωρίς να λαμβάνει υπόψη τις πραγματικές κοινωνικές δυνάμεις και τις επιδιώξεις του ιρανικού λαού, κινδυνεύει να αποδειχτεί αυτοπαγιδευτική και να ενισχύσει την ίδια δομή που υποτίθεται ότι επιδιώκει να αποδομήσει.
Ένας πανίσχυρος μηχανισμός
Η πιθανή μέρα μετά το βιολογικό τέλος του ανώτατου πνευματικού ηγέτη Ali Khamenei έχει συχνά περιγραφεί από πολλούς παρατηρητές ως μια στιγμή ξαφνικής ελευθερίας: οι Ιρανοί να ξεφορτώνονται τους μουλάδες και να αποφασίζουν για τη δική τους μοίρα.
Αυτή η ρομαντική εικόνα, ωστόσο, απέχει πολύ από το πιο ρεαλιστικό σενάριο.
Το πρώτο πράγμα που πρέπει να κατανοηθεί είναι ότι ο θεσμικός μηχανισμός που έχει διαμορφώσει ο Khamenei τις τελευταίες δεκαετίες δεν αφήνει ουσιαστικά περιθώρια για δημοκρατική ανάδυση. Αντίθετα, το IRGC είναι η πιο πιθανή δύναμη που θα ελέγξει τη μεταβατική περίοδο και θα διασφαλίσει ότι η πραγματική εξουσία παραμένει στα ίδια χέρια.
Το IRGC ελέγχει τις δυνάμεις ασφαλείας του καθεστώτος, τις υπηρεσίες πληροφοριών και τα οικονομικά δίκτυα, καθιστώντας το τον κεντρικό παίχτη στη μετα-Khamenei εποχή.
Οι θεσμοί που έχουν ενισχυθεί περισσότερο υπό τον Khamenei δεν είναι τα κοινοβούλια, τα κόμματα ή τα ανεξάρτητα δικαστήρια, αλλά το κράτος ασφαλείας και η εκτεταμένη οικονομική αυτοκρατορία του.
Αυτοί οι παράγοντες θα καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό το πρώτο βήμα μετά την αποχώρηση του.
Η πολιτική μετάβαση του Ιράν σε δύο φάσεις
Σύμφωνα με το National Interest, η πιο πιθανή πολιτική αλληλουχία μπορεί να χωριστεί σε δύο φάσεις:
Φάση 1η – Εσωτερική διαδοχή: Οι διοικητές του IRGC και διάφορες φατρίες του καθεστώτος θα διαπραγματευτούν, θα ανταγωνιστούν και θα διαμορφώσουν μια νέα ηγεσία που διασφαλίζει ότι η πραγματική εξουσία παραμένει στα ίδια χέρια. Σε αυτή τη φάση, η διαδικασία μοιάζει περισσότερο με μια ελεγχόμενη εσωτερική αναμέτρηση παρά με μια λαϊκή επανάσταση.
Φάση 2η – Ανοίγματα στο λαό: Αυτή η φάση εμφανίζεται μόνο αν η στρατιωτικοποιημένη τάξη που εγκαθιδρύει το IRGC αποτύχει να σταθεροποιήσει τη χώρα. Τότε ίσως οι Ιρανοί αποκτήσουν μια πραγματική δυνατότητα να αμφισβητήσουν και να επαναδιαπραγματευτούν το σύστημα.
Η έννοια της «απελευθέρωσης» είναι παραπλανητική. Ο Khamenei μπορεί να αποχωρήσει, αλλά το βαθύ κράτος που δημιούργησε έχει στόχο να επιβιώσει χωρίς αυτόν. Η δεκαετή δουλειά του στην αποδυνάμωση των προέδρων, την υποταγή των κοινοβουλίων και τον περιορισμό των ανεξάρτητων κληρικών έχει αφήσει τον IRGC ως τον πραγματικό κληρονόμο της εξουσίας.
Γιατί το IRGC κατέχει το κλειδί της μετάβασης
Η επόμενη μέρα μετά τον τέλος του Khamenei πιθανότατα θα είναι μια κεντρική διευθέτηση υπό το IRGC και όχι μια λαϊκή κυριαρχία.
Το IRGC ελέγχει τη σκληρή δύναμη: στρατιωτικές βάσεις, πυραυλικές δυνάμεις, εσωτερικές υπηρεσίες ασφαλείας, ενώ κυριαρχεί σε οικονομικά κανάλια που παρέχουν ρευστότητα και επιρροή.
Στην πρώτη κρίσιμη στιγμή, οι πρώτες κινήσεις τους θα στοχεύουν στην προστασία των διοικητών από ποινικές διώξεις, τη διασφάλιση των περιουσιακών τους στοιχείων και τον έλεγχο της ηγεσίας της χώρας.
Η νέα ηγεσία μπορεί να πάρει τη μορφή ενός αδύναμου νέου ανώτατου ηγέτη, ενός συλλογικού συμβουλίου ή μιας κυβέρνησης «εθνικής σωτηρίας» αλλά η λογική παραμένει ίδια: όταν κατεβαίνει το πορτραίτο του Khamenei, οι άντρες με τα όπλα και τα χρήματα θα αποφασίσουν ποιος θα το αντικαταστήσει.
Δεν σημαίνει ότι η πτώση του Khamenei θα είναι άνευ σημασίας. Σίγουρα θα σπάσει το μύθο της διαρκούς εξουσίας και θα ενθαρρύνει ελίτ και πολίτες να φανταστούν εναλλακτικές.
Όμως, η «απελευθέρωση» δεν θα έρθει την πρώτη μέρα: το Basij, οι υπηρεσίες πληροφοριών, οι φυλακές και τα συστήματα διασύνδεσης που εξαρτώνται εκατομμύρια Ιρανοί θα παραμείνουν ενεργά.
Η πιο ρεαλιστική μετα-Khamenei τάξη θα είναι μια υβριδική δομή: φαινομενικά συλλογική και πρακτική, αλλά δομικά κυριαρχούμενη από τους ίδιους ασφαλείς παράγοντες.
Τι μπορεί να σπάσει την κεντρική εξουσία του IRGC
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν θα συμβεί η πρώτη φάση—σχεδόν σίγουρα θα συμβεί—αλλά αν μπορεί να διατηρηθεί. Υπάρχουν τρεις βασικές πιέσεις που θα μπορούσαν να διαρρήξουν ή να αποδυναμώσουν μια διακυβέρνηση του IRGC:
1. Μαζικές διαδηλώσεις: Αν ο διάδοχος δεν προσφέρει οικονομική ανακούφιση, αξιοπρέπεια ή έστω ψευδαίσθηση αλλαγής, η κοινωνία, που έχει επανειλημμένα δείξει θάρρος, θα αναλάβει δράση.
2. Διασπορά των ελίτ: Το IRGC δεν είναι μονολιθικό· επιχειρηματικά δίκτυα, κληρικοί και γραφειοκρατία μπορούν να διχαστούν αν αυξηθούν οι συνέπειες της απομόνωσης ή της κακοδιαχείρισης.
3. Εξωτερική πίεση: Η διαρκής πίεση από την περιοχή και τον διεθνή παράγοντα που αυξάνει το κόστος της καταστολής και κλείνει τα εύκολα κανάλια παρακάμπτοντας τις κυρώσεις μπορεί να αποσταθεροποιήσει την οικονομική και στρατιωτική αυτοκρατορία του IRGC.
Αν αυτές οι δυνάμεις συγκλίνουν, η ελίτ ασφαλείας που θα κληρονομήσει τον Khamenei μπορεί να αναγκαστεί να επιλέξει μεταξύ διατήρησης της ισχύος της και σταθεροποίησης της χώρας.
Τότε εμφανίζεται το πραγματικό άνοιγμα για τους Ιρανούς, που θα πρέπει να αναλάβουν δράση μέσω απεργιών, διαδηλώσεων, διαπραγματεύσεων και μερικές φορές βίας, για να επαναδιαπραγματευτούν το κοινωνικό συμβόλαιο.
Η δεύτερη φάση δεν θα είναι μια κινηματογραφική στιγμή ξαφνικής ελευθερίας, αλλά μια αταξική, χαοτική διαδικασία, που μπορεί να οδηγήσει σε νέο σύνταγμα, αξιώσεις για αποκέντρωση και την ανάδειξη ηγετών από την κοινωνία και όχι μόνο από την εξορία ή την παλιά ελίτ.
Ο ρόλος των ΗΠΑ και η εξωτερική επέμβαση
Για τις εξωτερικές δυνάμεις, ιδιαίτερα τις Ηνωμένες Πολιτείες, η λογική των δύο φάσεων αποτελεί προειδοποίηση: απέναντι τόσο στην αφελή αισιοδοξία όσο και στη κυνική μοιρολατρία.
Η πρώτη υποθέτει ότι η απομάκρυνση του Khamenei θα φέρει δημοκρατία· η δεύτερη θεωρεί ότι το IRGC θα εδραιωθεί επ’ αόριστον.
Και οι δύο είναι λανθασμένες.
Η πραγματικότητα είναι ότι η πρώτη μετα-Khamenei τάξη θα ελέγχεται από το IRGC, και μόνο η αποτυχία αυτού του σχήματος θα δημιουργήσει πραγματικό πολιτικό χώρο, γράφει το National Interest.
Η πολιτική των ΗΠΑ πρέπει να αποφύγει δύο λάθη:
1. Νομιμοποίηση μιας στρατιωτικοποιημένης αποκατάστασης ως «μεταρρύθμιση».
2. Επιβολή εξωτερικών σχεδίων για εδαφικές ή θεσμικές αλλαγές.
Αντίθετα, οι εξωτερικές δυνάμεις θα πρέπει να διατηρούν ανοιχτό χώρο – πολιτικά, διπλωματικά και οικονομικά – ώστε οι Ιρανοί να μετατρέψουν μια εσωτερική μάχη εξουσίας σε βαθύτερη αναμέτρηση με το σύστημα, κάτι που αποτελεί μεγάλη δυσκολία για τα σχέδια του Trump.
Οι ΗΠΑ, με την αφελή και συχνά υπερβολικά ιδεολογική τους προσέγγιση στην περιοχή, έχουν διαχρονικά υποτιμήσει τη δύναμη του βαθέος κράτους στο Ιράν και την ευφυΐα του IRGC να επιβιώνει και να αναπαράγεται. Κάθε προσπάθεια να «διαμορφώσουν» την αλλαγή ή να προωθήσουν τη δημοκρατία από το εξωτερικό έχει ιστορικά αποτύχει ή έχει επιδεινώσει την κατάσταση, όπως φαίνεται από τις εμπειρίες σε Βαγδάτη, Καμπούλ και αλλού.
Αβέβαιο πολιτικό τοπίο
Η ημέρα που θα φύγει ο Ali Khamenei θα είναι αναμφίβολα το τέλος μιας εποχής, αλλά όχι η γέννηση ενός ελεύθερου Ιράν.
Ανάμεσα στον ανώτατο ηγέτη και τον λαό υπάρχει μια ολόκληρη αυτοκρατορία ασφαλείας που θα προσπαθήσει να κληρονομήσει τον θρόνο του.
Η αληθινή πρόκληση δεν είναι η πτώση ενός άνδρα, αλλά η μετατροπή αυτής της κληρονομιάς σε πραγματική κοινωνική και πολιτική αναμέτρηση.
«Για τους Ιρανούς, η ελευθερία δεν θα έρθει από την αποχώρηση του Khamenei, αλλά από την αποδυνάμωση και διάσπαση της ελίτ ασφαλείας που θα κληρονομήσει τη χώρα.
Κάθε αμερικανική παρέμβαση που επιχειρεί να επιταχύνει ή να νομιμοποιήσει τη διαδικασία θα ήταν καταστροφική και θα υπονόμευε την πραγματική δυνατότητα των Ιρανών να αποφασίσουν για τη μοίρα τους», επισημαίνει ο Charbel A. Antoun ειδικός σε θέματα Μέσης Ανατολής.
Το μήνυμα είναι ξεκάθαρο: η μετα-Khamenei εποχή θα είναι ένα σκληρό, περίπλοκο και αβέβαιο πολιτικό τοπίο, όπου η ρεαλιστική προσέγγιση απαιτεί κατανόηση του βάθους του καθεστώτος και υπομονή.
Κανένας ξένος παίκτης δεν μπορεί να «δώσει» δημοκρατία· οι Ιρανοί πρέπει να την διεκδικήσουν από μια διαλυμένη αλλά ακόμη ισχυρή ελίτ ασφαλείας.
www.bankingnews.gr
Αυτή η ρητή αναφορά για «αλλαγή καθεστώτος» από τον Trump, περιγραφόμενη από τον ίδιο ως «το καλύτερο που θα μπορούσε να συμβεί» για το Ιράν, σηματοδοτεί μια πιο επιθετική ρητορική από τις ΗΠΑ, παρά τις προσπάθειες διπλωματικών αποκλίσεων από υψηλόβαθμους αξιωματούχους της κυβέρνησής του.
Σε συνέντευξη και δημόσιες δηλώσεις του στις αρχές Φεβρουαρίου 2026, ο Trump κατέστησε σαφές ότι θεωρεί πως μια συνολική αλλαγή του καθεστώτος στο Ιράν – κάτι που στα μάτια του «θα ήταν το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα» – παραμένει στην ατζέντα της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής ενώ παράλληλα η κυβέρνησή του ενισχύει σημαντικά τη στρατιωτική παρουσία στη Μέση Ανατολή με αποστολή επιπλέον αεροπλανοφόρων και εξοπλισμών.
Η στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ δεν μπορεί να φέρει κατάρρευση του ιρανικού καθεστώτος
Ωστόσο, όπως θα δούμε, ακόμα και μια στρατιωτική επιχείρηση με τέτοιο στόχο – αν και στρατηγικά εστιασμένη στο IRGC – δεν πρόκειται να οδηγήσει άμεσα στην κατάρρευση της θεσμικής δομής που καθιέρωσε ο Khamenei.
Αντίθετα, μια τέτοια ενέργεια ενδέχεται να επιτείνει την εξάρτηση του ιρανικού κράτους από το IRGC και να καταστήσει το καθαυτό καθεστώς του Khamenei ακόμα πιο ανθεκτικό στη μεταβατική περίοδο, χωρίς να δημιουργήσει τον πολυπόθητο χώρο για πραγματική κοινωνική αλλαγή, εξηγεί σε ανάλυσή του το National Interest που απηχεί τις θέσεις του αμερικανικού στρατιωτικο- βιομηχανικού συμπλέγματος .
Σε αυτό το πλαίσιο, κάθε στρατιωτική επέμβαση που στοχεύει μόνο σε απρόσωπες δομές εξουσίας (όπως το IRGC) χωρίς να λαμβάνει υπόψη τις πραγματικές κοινωνικές δυνάμεις και τις επιδιώξεις του ιρανικού λαού, κινδυνεύει να αποδειχτεί αυτοπαγιδευτική και να ενισχύσει την ίδια δομή που υποτίθεται ότι επιδιώκει να αποδομήσει.
Ένας πανίσχυρος μηχανισμός
Η πιθανή μέρα μετά το βιολογικό τέλος του ανώτατου πνευματικού ηγέτη Ali Khamenei έχει συχνά περιγραφεί από πολλούς παρατηρητές ως μια στιγμή ξαφνικής ελευθερίας: οι Ιρανοί να ξεφορτώνονται τους μουλάδες και να αποφασίζουν για τη δική τους μοίρα.
Αυτή η ρομαντική εικόνα, ωστόσο, απέχει πολύ από το πιο ρεαλιστικό σενάριο.
Το πρώτο πράγμα που πρέπει να κατανοηθεί είναι ότι ο θεσμικός μηχανισμός που έχει διαμορφώσει ο Khamenei τις τελευταίες δεκαετίες δεν αφήνει ουσιαστικά περιθώρια για δημοκρατική ανάδυση. Αντίθετα, το IRGC είναι η πιο πιθανή δύναμη που θα ελέγξει τη μεταβατική περίοδο και θα διασφαλίσει ότι η πραγματική εξουσία παραμένει στα ίδια χέρια.
Το IRGC ελέγχει τις δυνάμεις ασφαλείας του καθεστώτος, τις υπηρεσίες πληροφοριών και τα οικονομικά δίκτυα, καθιστώντας το τον κεντρικό παίχτη στη μετα-Khamenei εποχή.
Οι θεσμοί που έχουν ενισχυθεί περισσότερο υπό τον Khamenei δεν είναι τα κοινοβούλια, τα κόμματα ή τα ανεξάρτητα δικαστήρια, αλλά το κράτος ασφαλείας και η εκτεταμένη οικονομική αυτοκρατορία του.
Αυτοί οι παράγοντες θα καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό το πρώτο βήμα μετά την αποχώρηση του.
Η πολιτική μετάβαση του Ιράν σε δύο φάσεις
Σύμφωνα με το National Interest, η πιο πιθανή πολιτική αλληλουχία μπορεί να χωριστεί σε δύο φάσεις:
Φάση 1η – Εσωτερική διαδοχή: Οι διοικητές του IRGC και διάφορες φατρίες του καθεστώτος θα διαπραγματευτούν, θα ανταγωνιστούν και θα διαμορφώσουν μια νέα ηγεσία που διασφαλίζει ότι η πραγματική εξουσία παραμένει στα ίδια χέρια. Σε αυτή τη φάση, η διαδικασία μοιάζει περισσότερο με μια ελεγχόμενη εσωτερική αναμέτρηση παρά με μια λαϊκή επανάσταση.
Φάση 2η – Ανοίγματα στο λαό: Αυτή η φάση εμφανίζεται μόνο αν η στρατιωτικοποιημένη τάξη που εγκαθιδρύει το IRGC αποτύχει να σταθεροποιήσει τη χώρα. Τότε ίσως οι Ιρανοί αποκτήσουν μια πραγματική δυνατότητα να αμφισβητήσουν και να επαναδιαπραγματευτούν το σύστημα.
Η έννοια της «απελευθέρωσης» είναι παραπλανητική. Ο Khamenei μπορεί να αποχωρήσει, αλλά το βαθύ κράτος που δημιούργησε έχει στόχο να επιβιώσει χωρίς αυτόν. Η δεκαετή δουλειά του στην αποδυνάμωση των προέδρων, την υποταγή των κοινοβουλίων και τον περιορισμό των ανεξάρτητων κληρικών έχει αφήσει τον IRGC ως τον πραγματικό κληρονόμο της εξουσίας.
Γιατί το IRGC κατέχει το κλειδί της μετάβασης
Η επόμενη μέρα μετά τον τέλος του Khamenei πιθανότατα θα είναι μια κεντρική διευθέτηση υπό το IRGC και όχι μια λαϊκή κυριαρχία.
Το IRGC ελέγχει τη σκληρή δύναμη: στρατιωτικές βάσεις, πυραυλικές δυνάμεις, εσωτερικές υπηρεσίες ασφαλείας, ενώ κυριαρχεί σε οικονομικά κανάλια που παρέχουν ρευστότητα και επιρροή.
Στην πρώτη κρίσιμη στιγμή, οι πρώτες κινήσεις τους θα στοχεύουν στην προστασία των διοικητών από ποινικές διώξεις, τη διασφάλιση των περιουσιακών τους στοιχείων και τον έλεγχο της ηγεσίας της χώρας.
Η νέα ηγεσία μπορεί να πάρει τη μορφή ενός αδύναμου νέου ανώτατου ηγέτη, ενός συλλογικού συμβουλίου ή μιας κυβέρνησης «εθνικής σωτηρίας» αλλά η λογική παραμένει ίδια: όταν κατεβαίνει το πορτραίτο του Khamenei, οι άντρες με τα όπλα και τα χρήματα θα αποφασίσουν ποιος θα το αντικαταστήσει.
Δεν σημαίνει ότι η πτώση του Khamenei θα είναι άνευ σημασίας. Σίγουρα θα σπάσει το μύθο της διαρκούς εξουσίας και θα ενθαρρύνει ελίτ και πολίτες να φανταστούν εναλλακτικές.
Όμως, η «απελευθέρωση» δεν θα έρθει την πρώτη μέρα: το Basij, οι υπηρεσίες πληροφοριών, οι φυλακές και τα συστήματα διασύνδεσης που εξαρτώνται εκατομμύρια Ιρανοί θα παραμείνουν ενεργά.
Η πιο ρεαλιστική μετα-Khamenei τάξη θα είναι μια υβριδική δομή: φαινομενικά συλλογική και πρακτική, αλλά δομικά κυριαρχούμενη από τους ίδιους ασφαλείς παράγοντες.
Τι μπορεί να σπάσει την κεντρική εξουσία του IRGC
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν θα συμβεί η πρώτη φάση—σχεδόν σίγουρα θα συμβεί—αλλά αν μπορεί να διατηρηθεί. Υπάρχουν τρεις βασικές πιέσεις που θα μπορούσαν να διαρρήξουν ή να αποδυναμώσουν μια διακυβέρνηση του IRGC:
1. Μαζικές διαδηλώσεις: Αν ο διάδοχος δεν προσφέρει οικονομική ανακούφιση, αξιοπρέπεια ή έστω ψευδαίσθηση αλλαγής, η κοινωνία, που έχει επανειλημμένα δείξει θάρρος, θα αναλάβει δράση.
2. Διασπορά των ελίτ: Το IRGC δεν είναι μονολιθικό· επιχειρηματικά δίκτυα, κληρικοί και γραφειοκρατία μπορούν να διχαστούν αν αυξηθούν οι συνέπειες της απομόνωσης ή της κακοδιαχείρισης.
3. Εξωτερική πίεση: Η διαρκής πίεση από την περιοχή και τον διεθνή παράγοντα που αυξάνει το κόστος της καταστολής και κλείνει τα εύκολα κανάλια παρακάμπτοντας τις κυρώσεις μπορεί να αποσταθεροποιήσει την οικονομική και στρατιωτική αυτοκρατορία του IRGC.
Αν αυτές οι δυνάμεις συγκλίνουν, η ελίτ ασφαλείας που θα κληρονομήσει τον Khamenei μπορεί να αναγκαστεί να επιλέξει μεταξύ διατήρησης της ισχύος της και σταθεροποίησης της χώρας.
Τότε εμφανίζεται το πραγματικό άνοιγμα για τους Ιρανούς, που θα πρέπει να αναλάβουν δράση μέσω απεργιών, διαδηλώσεων, διαπραγματεύσεων και μερικές φορές βίας, για να επαναδιαπραγματευτούν το κοινωνικό συμβόλαιο.
Η δεύτερη φάση δεν θα είναι μια κινηματογραφική στιγμή ξαφνικής ελευθερίας, αλλά μια αταξική, χαοτική διαδικασία, που μπορεί να οδηγήσει σε νέο σύνταγμα, αξιώσεις για αποκέντρωση και την ανάδειξη ηγετών από την κοινωνία και όχι μόνο από την εξορία ή την παλιά ελίτ.
Ο ρόλος των ΗΠΑ και η εξωτερική επέμβαση
Για τις εξωτερικές δυνάμεις, ιδιαίτερα τις Ηνωμένες Πολιτείες, η λογική των δύο φάσεων αποτελεί προειδοποίηση: απέναντι τόσο στην αφελή αισιοδοξία όσο και στη κυνική μοιρολατρία.
Η πρώτη υποθέτει ότι η απομάκρυνση του Khamenei θα φέρει δημοκρατία· η δεύτερη θεωρεί ότι το IRGC θα εδραιωθεί επ’ αόριστον.
Και οι δύο είναι λανθασμένες.
Η πραγματικότητα είναι ότι η πρώτη μετα-Khamenei τάξη θα ελέγχεται από το IRGC, και μόνο η αποτυχία αυτού του σχήματος θα δημιουργήσει πραγματικό πολιτικό χώρο, γράφει το National Interest.
Η πολιτική των ΗΠΑ πρέπει να αποφύγει δύο λάθη:
1. Νομιμοποίηση μιας στρατιωτικοποιημένης αποκατάστασης ως «μεταρρύθμιση».
2. Επιβολή εξωτερικών σχεδίων για εδαφικές ή θεσμικές αλλαγές.
Αντίθετα, οι εξωτερικές δυνάμεις θα πρέπει να διατηρούν ανοιχτό χώρο – πολιτικά, διπλωματικά και οικονομικά – ώστε οι Ιρανοί να μετατρέψουν μια εσωτερική μάχη εξουσίας σε βαθύτερη αναμέτρηση με το σύστημα, κάτι που αποτελεί μεγάλη δυσκολία για τα σχέδια του Trump.
Οι ΗΠΑ, με την αφελή και συχνά υπερβολικά ιδεολογική τους προσέγγιση στην περιοχή, έχουν διαχρονικά υποτιμήσει τη δύναμη του βαθέος κράτους στο Ιράν και την ευφυΐα του IRGC να επιβιώνει και να αναπαράγεται. Κάθε προσπάθεια να «διαμορφώσουν» την αλλαγή ή να προωθήσουν τη δημοκρατία από το εξωτερικό έχει ιστορικά αποτύχει ή έχει επιδεινώσει την κατάσταση, όπως φαίνεται από τις εμπειρίες σε Βαγδάτη, Καμπούλ και αλλού.
Αβέβαιο πολιτικό τοπίο
Η ημέρα που θα φύγει ο Ali Khamenei θα είναι αναμφίβολα το τέλος μιας εποχής, αλλά όχι η γέννηση ενός ελεύθερου Ιράν.
Ανάμεσα στον ανώτατο ηγέτη και τον λαό υπάρχει μια ολόκληρη αυτοκρατορία ασφαλείας που θα προσπαθήσει να κληρονομήσει τον θρόνο του.
Η αληθινή πρόκληση δεν είναι η πτώση ενός άνδρα, αλλά η μετατροπή αυτής της κληρονομιάς σε πραγματική κοινωνική και πολιτική αναμέτρηση.
«Για τους Ιρανούς, η ελευθερία δεν θα έρθει από την αποχώρηση του Khamenei, αλλά από την αποδυνάμωση και διάσπαση της ελίτ ασφαλείας που θα κληρονομήσει τη χώρα.
Κάθε αμερικανική παρέμβαση που επιχειρεί να επιταχύνει ή να νομιμοποιήσει τη διαδικασία θα ήταν καταστροφική και θα υπονόμευε την πραγματική δυνατότητα των Ιρανών να αποφασίσουν για τη μοίρα τους», επισημαίνει ο Charbel A. Antoun ειδικός σε θέματα Μέσης Ανατολής.
Το μήνυμα είναι ξεκάθαρο: η μετα-Khamenei εποχή θα είναι ένα σκληρό, περίπλοκο και αβέβαιο πολιτικό τοπίο, όπου η ρεαλιστική προσέγγιση απαιτεί κατανόηση του βάθους του καθεστώτος και υπομονή.
Κανένας ξένος παίκτης δεν μπορεί να «δώσει» δημοκρατία· οι Ιρανοί πρέπει να την διεκδικήσουν από μια διαλυμένη αλλά ακόμη ισχυρή ελίτ ασφαλείας.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών