Ο εκβιασμός του Hormuz απειλεί παγκόσμιο ντόμινο – Θα ακολουθήσουν Μαλάκκα, Γιβραλτάρ και Ερυθρά Θάλασσα;
Το Ιράν φαίνεται αποφασισμένο να μετατρέψει το Στενό του Hormuz σε «σταθμό διοδίων» για την παγκόσμια ναυσιπλοΐα, ανοίγοντας έναν επικίνδυνο δρόμο που θα μπορούσε να προκαλέσει αλυσιδωτές αντιδράσεις σε όλο το διεθνές εμπόριο.
Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλούνται τα διεθνή μέσα ενημέρωσης, η Τεχεράνη απαιτεί έως και 2 εκατομμύρια δολάρια για την ασφαλή διέλευση κάθε δεξαμενόπλοιου, με την πληρωμή να γίνεται σε γιουάν ή σε κρυπτονομίσματα, επιχειρώντας να σπάσει την κυριαρχία του πετροδολαρίου που διαρκεί πάνω από πέντε δεκαετίες.
Σύγκρουση με το διεθνές δίκαιο
Η ιδέα μιας χώρας που επιβάλλει τέλη διέλευσης σε φυσικό θαλάσσιο πέρασμα έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τη διεθνή ναυτική τάξη, όπως αυτή ορίζεται από τα Ηνωμένα Έθνη και το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982.
Η σύμβαση κατοχυρώνει το δικαίωμα «διέλευσης» (transit passage) από διεθνή στενά, επιτρέποντας συνεχή και ανεμπόδιστη κίνηση πλοίων και αεροσκαφών, ακόμη και όταν τα στενά βρίσκονται υπό την κυριαρχία παράκτιων κρατών.
Παράλληλα, απαγορεύει ρητά την επιβολή τελών απλώς για τη διέλευση, επιτρέποντας μόνο χρεώσεις για συγκεκριμένες υπηρεσίες.
Ωστόσο, μπροστά στο δίλημμα «ακριβό πετρέλαιο ή καθόλου πετρέλαιο», πολλές χώρες ενδέχεται να επιλέξουν να πληρώσουν, προκειμένου να διασφαλίσουν την ενεργειακή τους επάρκεια.
Ένα επικίνδυνο προηγούμενο
Αν η διεθνής κοινότητα αποδεχθεί μια τέτοια πρακτική, το προηγούμενο που θα δημιουργηθεί μπορεί να αποδειχθεί καταστροφικό.
Η επιβολή διοδίων στο Hormuz θα μπορούσε να λειτουργήσει ως «πράσινο φως» για άλλες χώρες να εφαρμόσουν παρόμοια μέτρα σε δικά τους στρατηγικά περάσματα.
Σήμερα, το Hormuz συγκεντρώνει την προσοχή, καθώς από εκεί διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου, το 20% του φυσικού αερίου και το 33% των λιπασμάτων.
Ωστόσο, δεν είναι το μόνο κρίσιμο σημείο του παγκόσμιου χάρτη.
Το Στενό της Μαλάκκα: η πραγματική αρτηρία
Το Στενό της Μαλάκκα θεωρείται ακόμη πιο κρίσιμο για την παγκόσμια οικονομία.
Ο υπουργός Εξωτερικών της Σιγκαπούρη, Vivian Balakrishnan, υπενθύμισε ότι αποτελεί βασική διαδρομή για την ενέργεια και το εμπόριο εμπορευματοκιβωτίων.
Σε αντίθεση με το Hormuz, που έχει πλάτος περίπου 21 ναυτικά μίλια, η Μαλάκκα στενεύει σε μόλις 2 μίλια. Από εκεί διέρχεται περίπου το 29% του παγκόσμιου πετρελαίου και το 24% του θαλάσσιου εμπορίου.
Επιπλέον, χώρες όπως η Κίνα, η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα, η Αυστραλία και η Νέα Ζηλανδία εξαρτώνται σχεδόν πλήρως από αυτό το πέρασμα.
Η διέλευση από τη Μαλάκκα διαρκεί περίπου 20 ώρες, έναντι 6 ωρών στο Hormuz, γεγονός που αυξάνει την ευαλωτότητα των πλοίων σε πιθανές παρεμβάσεις από παράκτια κράτη.
Ερυθρά Θάλασσα: ένα ήδη ασταθές μέτωπο
Ένα ακόμη κρίσιμο σημείο είναι το Bab el-Mandeb στην Ερυθρά Θάλασσα, το οποίο συνδέει την Ασία με την Ευρώπη μέσω της Διώρυγα του Σουέζ.
Περίπου το 10–12% του παγκόσμιου πετρελαίου και το 14% του εμπορίου διέρχεται από αυτό το στενό.
Ωστόσο, οι επιθέσεις των Houthis σε πλοία έχουν ήδη μειώσει δραστικά τη ροή, με το ποσοστό πετρελαίου που περνά από την Ερυθρά Θάλασσα να πέφτει από το 12% στο 5%.
Σε περίπτωση πλήρους αποκλεισμού, τα πλοία θα πρέπει να παρακάμπτουν μέσω του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας, αυξάνοντας το κόστος έως και 1 εκατ. δολάρια ανά ταξίδι και καθυστερώντας τις μεταφορές έως και 14 ημέρες.
Γιβραλτάρ: ο ευρωπαϊκός κόμβος
Στη Μεσόγειο, το Στενό του Γιβραλτάρ αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους θαλάσσιους διαύλους.
Στο στενότερο σημείο του έχει πλάτος μόλις 8 ναυτικά μίλια και εξυπηρετεί περίπου 100.000 πλοία ετησίως — σχεδόν 300 την ημέρα.
Αυτό αντιστοιχεί στο 10% έως 20% της παγκόσμιας ναυσιπλοΐας.
Ένα υποθετικό σενάριο επιβολής διοδίων από την Ισπανία θα μπορούσε να αποφέρει έως και 600 εκατομμύρια δολάρια ημερησίως.
Το κόστος ενός παγκόσμιου «χαρατσιού»
Αν όλες οι χώρες αρχίσουν να επιβάλλουν τέλη στα στενά που ελέγχουν, το κόστος της ναυσιπλοΐας θα εκτοξευθεί, προκαλώντας αλυσιδωτές αυξήσεις τιμών και παγκόσμιο πληθωρισμό.
Το Ιράν υποστηρίζει ότι τα έσοδα θα χρησιμοποιηθούν για την ανοικοδόμηση των υποδομών που καταστράφηκαν στον πόλεμο.
Ωστόσο, το γεγονός ότι μόνο οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ επιτέθηκαν στο Ιράν, ενώ η Τεχεράνη επιδιώκει να επιβάλει καθολικό τέλος σε όλα τα πλοία, δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα.
Ένα επικίνδυνο σημείο καμπής
Το ποσό των 2 εκατομμυρίων δολαρίων ανά δεξαμενόπλοιο μπορεί να φαίνεται διαχειρίσιμο.
Ωστόσο, η αποδοχή του θα μπορούσε να διαλύσει τα θεμέλια του παγκόσμιου ναυτιλιακού συστήματος.
Αν αυτό το «μοντέλο» παγιωθεί, δεν θα πρόκειται απλώς για μια περιφερειακή κρίση, αλλά για μια βαθιά μεταμόρφωση του τρόπου με τον οποίο λειτουργεί το παγκόσμιο εμπόριο — με συνέπειες που κανείς δεν μπορεί να προβλέψει πλήρως.
www.bankingnews.gr
Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλούνται τα διεθνή μέσα ενημέρωσης, η Τεχεράνη απαιτεί έως και 2 εκατομμύρια δολάρια για την ασφαλή διέλευση κάθε δεξαμενόπλοιου, με την πληρωμή να γίνεται σε γιουάν ή σε κρυπτονομίσματα, επιχειρώντας να σπάσει την κυριαρχία του πετροδολαρίου που διαρκεί πάνω από πέντε δεκαετίες.
Σύγκρουση με το διεθνές δίκαιο
Η ιδέα μιας χώρας που επιβάλλει τέλη διέλευσης σε φυσικό θαλάσσιο πέρασμα έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τη διεθνή ναυτική τάξη, όπως αυτή ορίζεται από τα Ηνωμένα Έθνη και το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982.
Η σύμβαση κατοχυρώνει το δικαίωμα «διέλευσης» (transit passage) από διεθνή στενά, επιτρέποντας συνεχή και ανεμπόδιστη κίνηση πλοίων και αεροσκαφών, ακόμη και όταν τα στενά βρίσκονται υπό την κυριαρχία παράκτιων κρατών.
Παράλληλα, απαγορεύει ρητά την επιβολή τελών απλώς για τη διέλευση, επιτρέποντας μόνο χρεώσεις για συγκεκριμένες υπηρεσίες.
Ωστόσο, μπροστά στο δίλημμα «ακριβό πετρέλαιο ή καθόλου πετρέλαιο», πολλές χώρες ενδέχεται να επιλέξουν να πληρώσουν, προκειμένου να διασφαλίσουν την ενεργειακή τους επάρκεια.
Ένα επικίνδυνο προηγούμενο
Αν η διεθνής κοινότητα αποδεχθεί μια τέτοια πρακτική, το προηγούμενο που θα δημιουργηθεί μπορεί να αποδειχθεί καταστροφικό.
Η επιβολή διοδίων στο Hormuz θα μπορούσε να λειτουργήσει ως «πράσινο φως» για άλλες χώρες να εφαρμόσουν παρόμοια μέτρα σε δικά τους στρατηγικά περάσματα.
Σήμερα, το Hormuz συγκεντρώνει την προσοχή, καθώς από εκεί διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου, το 20% του φυσικού αερίου και το 33% των λιπασμάτων.
Ωστόσο, δεν είναι το μόνο κρίσιμο σημείο του παγκόσμιου χάρτη.
Το Στενό της Μαλάκκα: η πραγματική αρτηρία
Το Στενό της Μαλάκκα θεωρείται ακόμη πιο κρίσιμο για την παγκόσμια οικονομία.
Ο υπουργός Εξωτερικών της Σιγκαπούρη, Vivian Balakrishnan, υπενθύμισε ότι αποτελεί βασική διαδρομή για την ενέργεια και το εμπόριο εμπορευματοκιβωτίων.
Σε αντίθεση με το Hormuz, που έχει πλάτος περίπου 21 ναυτικά μίλια, η Μαλάκκα στενεύει σε μόλις 2 μίλια. Από εκεί διέρχεται περίπου το 29% του παγκόσμιου πετρελαίου και το 24% του θαλάσσιου εμπορίου.
Επιπλέον, χώρες όπως η Κίνα, η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα, η Αυστραλία και η Νέα Ζηλανδία εξαρτώνται σχεδόν πλήρως από αυτό το πέρασμα.
Η διέλευση από τη Μαλάκκα διαρκεί περίπου 20 ώρες, έναντι 6 ωρών στο Hormuz, γεγονός που αυξάνει την ευαλωτότητα των πλοίων σε πιθανές παρεμβάσεις από παράκτια κράτη.
Ερυθρά Θάλασσα: ένα ήδη ασταθές μέτωπο
Ένα ακόμη κρίσιμο σημείο είναι το Bab el-Mandeb στην Ερυθρά Θάλασσα, το οποίο συνδέει την Ασία με την Ευρώπη μέσω της Διώρυγα του Σουέζ.
Περίπου το 10–12% του παγκόσμιου πετρελαίου και το 14% του εμπορίου διέρχεται από αυτό το στενό.
Ωστόσο, οι επιθέσεις των Houthis σε πλοία έχουν ήδη μειώσει δραστικά τη ροή, με το ποσοστό πετρελαίου που περνά από την Ερυθρά Θάλασσα να πέφτει από το 12% στο 5%.
Σε περίπτωση πλήρους αποκλεισμού, τα πλοία θα πρέπει να παρακάμπτουν μέσω του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας, αυξάνοντας το κόστος έως και 1 εκατ. δολάρια ανά ταξίδι και καθυστερώντας τις μεταφορές έως και 14 ημέρες.
Γιβραλτάρ: ο ευρωπαϊκός κόμβος
Στη Μεσόγειο, το Στενό του Γιβραλτάρ αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους θαλάσσιους διαύλους.
Στο στενότερο σημείο του έχει πλάτος μόλις 8 ναυτικά μίλια και εξυπηρετεί περίπου 100.000 πλοία ετησίως — σχεδόν 300 την ημέρα.
Αυτό αντιστοιχεί στο 10% έως 20% της παγκόσμιας ναυσιπλοΐας.
Ένα υποθετικό σενάριο επιβολής διοδίων από την Ισπανία θα μπορούσε να αποφέρει έως και 600 εκατομμύρια δολάρια ημερησίως.
Το κόστος ενός παγκόσμιου «χαρατσιού»
Αν όλες οι χώρες αρχίσουν να επιβάλλουν τέλη στα στενά που ελέγχουν, το κόστος της ναυσιπλοΐας θα εκτοξευθεί, προκαλώντας αλυσιδωτές αυξήσεις τιμών και παγκόσμιο πληθωρισμό.
Το Ιράν υποστηρίζει ότι τα έσοδα θα χρησιμοποιηθούν για την ανοικοδόμηση των υποδομών που καταστράφηκαν στον πόλεμο.
Ωστόσο, το γεγονός ότι μόνο οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ επιτέθηκαν στο Ιράν, ενώ η Τεχεράνη επιδιώκει να επιβάλει καθολικό τέλος σε όλα τα πλοία, δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα.
Ένα επικίνδυνο σημείο καμπής
Το ποσό των 2 εκατομμυρίων δολαρίων ανά δεξαμενόπλοιο μπορεί να φαίνεται διαχειρίσιμο.
Ωστόσο, η αποδοχή του θα μπορούσε να διαλύσει τα θεμέλια του παγκόσμιου ναυτιλιακού συστήματος.
Αν αυτό το «μοντέλο» παγιωθεί, δεν θα πρόκειται απλώς για μια περιφερειακή κρίση, αλλά για μια βαθιά μεταμόρφωση του τρόπου με τον οποίο λειτουργεί το παγκόσμιο εμπόριο — με συνέπειες που κανείς δεν μπορεί να προβλέψει πλήρως.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών