Οι παγκόσμιες ενεργειακές αγορές παραμένουν εγκλωβισμένες σε μια κρίσιμη γεωπολιτική σύγκρουση χωρίς σαφή έκβαση
Μετά από δύο μήνες σύγκρουσης, ούτε η φονική εκστρατεία βομβαρδισμών ούτε ο αποκλεισμός των ιρανικών εξαγωγών έχουν καταφέρει να αναγκάσουν την Τεχεράνη να κάνει τις παραχωρήσεις που επιδιώκει η κυβέρνηση του Donald Trump.
Η πίεση έχει ενταθεί τις τελευταίες εβδομάδες, με στόχο τις εξαγωγές πετρελαίου και τα χρηματοοικονομικά δίκτυα του Ιράν, ενώ ναυτικός αποκλεισμός έχει διαταράξει τις μεταφορές μέσω των Στενών του Hormuz, ενός κομβικού διαύλου για την παγκόσμια ενέργεια.
Αμερικανοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι ο συνδυασμός στρατιωτικής πίεσης και οικονομικής απομόνωσης αποσκοπεί στην αποδυνάμωση του Ιράν και στην επιστροφή του στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων υπό ευνοϊκότερους όρους.
Ηγεσία πλήττεται, αλλά το καθεστώς αντέχει
Παρά το γεγονός ότι οι ΗΠΑ έχουν σκοτώσει τον Ανώτατο Ηγέτη του Ιράν Ali Khamenei και δεκάδες ανώτατα στρατιωτικά και πολιτικά στελέχη, το καθεστώς παραμένει όρθιο.
Διάδοχός του επιλέχθηκε ο γιος του, Mojtaba Khamenei, ενώ η ηγεσία διατηρεί σκληρή γραμμή.
Ο Aaron David Miller, πρώην διαπραγματευτής του State Department για τη Μέση Ανατολή και συνεργάτης του Carnegie Endowment, εκτιμά ότι η αμερικανική πλευρά ενδέχεται να υποτίμησε τον αντίπαλο που θα είχε απέναντί της.
«Ο Trump αναζητούσε μια ιρανική εκδοχή της Delcy Rodriguez. Πιθανότερο είναι να βρεθεί απέναντι σε έναν Ιρανό Kim Jong Un», ανέφερε.
Στενά του Hormuz: Το κρίσιμο «σημείο πνιγμού»
Η αντιπαράθεση έχει μετατραπεί σε δοκιμασία για το κατά πόσο η αμερικανική πίεση μπορεί να μεταφραστεί σε πολιτικές παραχωρήσεις ή αν αποδυναμώνεται από εναλλακτικές στρατηγικές και ανθεκτικότητα του ιρανικού συστήματος.
Μέχρι στιγμής, αναλυτές επισημαίνουν ότι το Ιράν αποδεικνύεται πιο ικανό να απορροφά και να παρακάμπτει την πίεση, απ’ ό,τι η Ουάσιγκτον να τη μετατρέπει σε απτά πολιτικά κέρδη.
Τη Δευτέρα, η Τεχεράνη πρότεινε την επαναλειτουργία των Στενών του Hormuz με αντάλλαγμα χαλάρωση του αποκλεισμού, αφήνοντας για αργότερα τα πιο ακανθώδη ζητήματα.
Ωστόσο, αναλυτές προειδοποιούν ότι οι δύο πλευρές ενδέχεται να εννοούν διαφορετικά πράγματα με τον όρο «άνοιγμα των στενών».
Το πυρηνικό πρόγραμμα στο επίκεντρο
Στην καρδιά της σύγκρουσης βρίσκεται το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Η απόσταση μεταξύ των δύο πλευρών παραμένει μεγάλη: η κυβέρνηση Trump ζητά πλήρη κατάργηση του εμπλουτισμού ουρανίου, ενώ η Τεχεράνη επιμένει ότι πρόκειται για κυριαρχικό της δικαίωμα και δεν είναι διαπραγματεύσιμο.
Η διαφωνία αυτή μπλοκάρει κάθε συνολική συμφωνία, παρά τις προσπάθειες για περιορισμένα βήματα αποκλιμάκωσης.
«Παραχωρήσεις ή συνθηκολόγηση;»
«Είναι σχεδόν αδιανόητο ότι οι δύο πλευρές θα κάνουν τις παραχωρήσεις που απαιτούνται για μια ξεκάθαρη νίκη», σημείωσε ο Miller.
Από την πλευρά του, ο Trita Parsi, αντιπρόεδρος του Quincy Institute, υπογράμμισε: «Οι Ιρανοί είναι διατεθειμένοι να κάνουν παραχωρήσεις, αλλά ο Trump ζητά συνθηκολόγηση. Και αυτό δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς ήττα».
Το Ιράν προσαρμόζεται αντί να υποχωρεί
Αντί να λυγίσει, το Ιράν φαίνεται να προσαρμόζεται.
Παρά τον αποκλεισμό, συνεχίζει να εξάγει πετρέλαιο μέσω εναλλακτικών μεθόδων, όπως πλοία υπό κυρώσεις, μικρότερα λιμάνια και διαφορετικές διαδρομές.
Παράλληλα, εξετάζονται νέες επιλογές, όπως χερσαίες μεταφορές και σιδηροδρομικές εξαγωγές προς την Κίνα, ενώ τα πλοία χρησιμοποιούν ολοένα και περισσότερο εσωτερικά ύδατα ή ελεγχόμενους διαδρόμους για να παρακάμψουν τους περιορισμούς.
Οικονομική πίεση με όρια
Το οικονομικό πλήγμα είναι σημαντικό αλλά όχι καθοριστικό. Ορισμένες εκτιμήσεις κάνουν λόγο για απώλειες έως και 400 εκατ. δολάρια ημερησίως, κυρίως λόγω των εξαγωγών πετρελαίου.
Ωστόσο, το Ιράν δεν έχει αποκοπεί πλήρως από τα έσοδα. Συνεχίζει να αποκομίζει δισεκατομμύρια, γεγονός που δείχνει τόσο το μέγεθος της πίεσης όσο και τα όριά της.
Παράλληλα, οι Φρουροί της Επανάστασης (IRGC) διατηρούν δικά τους οικονομικά δίκτυα, επιτρέποντας σε βασικούς πυλώνες του καθεστώτος να λειτουργούν ακόμη και υπό σκληρές κυρώσεις, με το βάρος να μεταφέρεται κυρίως στους πολίτες.
Πλήγματα στην ηγεσία χωρίς ανατροπή
Παρά τις επιχειρήσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ που εξόντωσαν τον Khamenei και δεκάδες ανώτατα στελέχη, το καθεστώς δεν κατέρρευσε.
Αντιθέτως, η εξουσία συγκεντρώθηκε ακόμη περισσότερο σε σκληροπυρηνικούς κύκλους.
Πόσο αντέχει η Τεχεράνη;
Το ερώτημα παραμένει πόσο μπορεί να αντέξει αυτή η κατάσταση. Ο Miller εκτιμά ότι ένας παρατεταμένος αποκλεισμός ίσως οδηγήσει σε σημείο καμπής — υπό την προϋπόθεση ότι οι ΗΠΑ μπορούν να τον διατηρήσουν.
Ωστόσο, ακόμη και οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών δεν μπορούν να προβλέψουν πότε η οικονομική πίεση θα μετατραπεί σε πολιτική υποχώρηση.
Το στοίχημα της αντοχής και για τις δύο πλευρές
Η αβεβαιότητα αυτή θέτει υπό αμφισβήτηση τη βιωσιμότητα της στρατηγικής.
Το Ιράν φαίνεται διατεθειμένο να αντέξει οικονομικό πόνο, ενώ οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν δικούς τους περιορισμούς, όπως η πίεση στους στρατιωτικούς πόρους και οι επιπτώσεις στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας.
«Το Ιράν δεν έχει εκλογικούς κύκλους που να το πιέζουν χρονικά. Ο Trump, όμως, έχει», σημείωσε χαρακτηριστικά ο Miller.
Αναμονή για το «σπάσιμο» του αντιπάλου
Προς το παρόν, και οι δύο πλευρές φαίνεται να περιμένουν ποια θα υποχωρήσει πρώτη.
Στο μεταξύ, οι παγκόσμιες ενεργειακές αγορές παραμένουν εγκλωβισμένες σε μια κρίσιμη γεωπολιτική σύγκρουση χωρίς σαφή έκβαση.
www.bankingnews.gr
Η πίεση έχει ενταθεί τις τελευταίες εβδομάδες, με στόχο τις εξαγωγές πετρελαίου και τα χρηματοοικονομικά δίκτυα του Ιράν, ενώ ναυτικός αποκλεισμός έχει διαταράξει τις μεταφορές μέσω των Στενών του Hormuz, ενός κομβικού διαύλου για την παγκόσμια ενέργεια.
Αμερικανοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι ο συνδυασμός στρατιωτικής πίεσης και οικονομικής απομόνωσης αποσκοπεί στην αποδυνάμωση του Ιράν και στην επιστροφή του στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων υπό ευνοϊκότερους όρους.
Ηγεσία πλήττεται, αλλά το καθεστώς αντέχει
Παρά το γεγονός ότι οι ΗΠΑ έχουν σκοτώσει τον Ανώτατο Ηγέτη του Ιράν Ali Khamenei και δεκάδες ανώτατα στρατιωτικά και πολιτικά στελέχη, το καθεστώς παραμένει όρθιο.
Διάδοχός του επιλέχθηκε ο γιος του, Mojtaba Khamenei, ενώ η ηγεσία διατηρεί σκληρή γραμμή.
Ο Aaron David Miller, πρώην διαπραγματευτής του State Department για τη Μέση Ανατολή και συνεργάτης του Carnegie Endowment, εκτιμά ότι η αμερικανική πλευρά ενδέχεται να υποτίμησε τον αντίπαλο που θα είχε απέναντί της.
«Ο Trump αναζητούσε μια ιρανική εκδοχή της Delcy Rodriguez. Πιθανότερο είναι να βρεθεί απέναντι σε έναν Ιρανό Kim Jong Un», ανέφερε.
Στενά του Hormuz: Το κρίσιμο «σημείο πνιγμού»
Η αντιπαράθεση έχει μετατραπεί σε δοκιμασία για το κατά πόσο η αμερικανική πίεση μπορεί να μεταφραστεί σε πολιτικές παραχωρήσεις ή αν αποδυναμώνεται από εναλλακτικές στρατηγικές και ανθεκτικότητα του ιρανικού συστήματος.
Μέχρι στιγμής, αναλυτές επισημαίνουν ότι το Ιράν αποδεικνύεται πιο ικανό να απορροφά και να παρακάμπτει την πίεση, απ’ ό,τι η Ουάσιγκτον να τη μετατρέπει σε απτά πολιτικά κέρδη.
Τη Δευτέρα, η Τεχεράνη πρότεινε την επαναλειτουργία των Στενών του Hormuz με αντάλλαγμα χαλάρωση του αποκλεισμού, αφήνοντας για αργότερα τα πιο ακανθώδη ζητήματα.
Ωστόσο, αναλυτές προειδοποιούν ότι οι δύο πλευρές ενδέχεται να εννοούν διαφορετικά πράγματα με τον όρο «άνοιγμα των στενών».
Το πυρηνικό πρόγραμμα στο επίκεντρο
Στην καρδιά της σύγκρουσης βρίσκεται το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Η απόσταση μεταξύ των δύο πλευρών παραμένει μεγάλη: η κυβέρνηση Trump ζητά πλήρη κατάργηση του εμπλουτισμού ουρανίου, ενώ η Τεχεράνη επιμένει ότι πρόκειται για κυριαρχικό της δικαίωμα και δεν είναι διαπραγματεύσιμο.
Η διαφωνία αυτή μπλοκάρει κάθε συνολική συμφωνία, παρά τις προσπάθειες για περιορισμένα βήματα αποκλιμάκωσης.
«Παραχωρήσεις ή συνθηκολόγηση;»
«Είναι σχεδόν αδιανόητο ότι οι δύο πλευρές θα κάνουν τις παραχωρήσεις που απαιτούνται για μια ξεκάθαρη νίκη», σημείωσε ο Miller.
Από την πλευρά του, ο Trita Parsi, αντιπρόεδρος του Quincy Institute, υπογράμμισε: «Οι Ιρανοί είναι διατεθειμένοι να κάνουν παραχωρήσεις, αλλά ο Trump ζητά συνθηκολόγηση. Και αυτό δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς ήττα».
Το Ιράν προσαρμόζεται αντί να υποχωρεί
Αντί να λυγίσει, το Ιράν φαίνεται να προσαρμόζεται.
Παρά τον αποκλεισμό, συνεχίζει να εξάγει πετρέλαιο μέσω εναλλακτικών μεθόδων, όπως πλοία υπό κυρώσεις, μικρότερα λιμάνια και διαφορετικές διαδρομές.
Παράλληλα, εξετάζονται νέες επιλογές, όπως χερσαίες μεταφορές και σιδηροδρομικές εξαγωγές προς την Κίνα, ενώ τα πλοία χρησιμοποιούν ολοένα και περισσότερο εσωτερικά ύδατα ή ελεγχόμενους διαδρόμους για να παρακάμψουν τους περιορισμούς.
Οικονομική πίεση με όρια
Το οικονομικό πλήγμα είναι σημαντικό αλλά όχι καθοριστικό. Ορισμένες εκτιμήσεις κάνουν λόγο για απώλειες έως και 400 εκατ. δολάρια ημερησίως, κυρίως λόγω των εξαγωγών πετρελαίου.
Ωστόσο, το Ιράν δεν έχει αποκοπεί πλήρως από τα έσοδα. Συνεχίζει να αποκομίζει δισεκατομμύρια, γεγονός που δείχνει τόσο το μέγεθος της πίεσης όσο και τα όριά της.
Παράλληλα, οι Φρουροί της Επανάστασης (IRGC) διατηρούν δικά τους οικονομικά δίκτυα, επιτρέποντας σε βασικούς πυλώνες του καθεστώτος να λειτουργούν ακόμη και υπό σκληρές κυρώσεις, με το βάρος να μεταφέρεται κυρίως στους πολίτες.
Πλήγματα στην ηγεσία χωρίς ανατροπή
Παρά τις επιχειρήσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ που εξόντωσαν τον Khamenei και δεκάδες ανώτατα στελέχη, το καθεστώς δεν κατέρρευσε.
Αντιθέτως, η εξουσία συγκεντρώθηκε ακόμη περισσότερο σε σκληροπυρηνικούς κύκλους.
Πόσο αντέχει η Τεχεράνη;
Το ερώτημα παραμένει πόσο μπορεί να αντέξει αυτή η κατάσταση. Ο Miller εκτιμά ότι ένας παρατεταμένος αποκλεισμός ίσως οδηγήσει σε σημείο καμπής — υπό την προϋπόθεση ότι οι ΗΠΑ μπορούν να τον διατηρήσουν.
Ωστόσο, ακόμη και οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών δεν μπορούν να προβλέψουν πότε η οικονομική πίεση θα μετατραπεί σε πολιτική υποχώρηση.
Το στοίχημα της αντοχής και για τις δύο πλευρές
Η αβεβαιότητα αυτή θέτει υπό αμφισβήτηση τη βιωσιμότητα της στρατηγικής.
Το Ιράν φαίνεται διατεθειμένο να αντέξει οικονομικό πόνο, ενώ οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν δικούς τους περιορισμούς, όπως η πίεση στους στρατιωτικούς πόρους και οι επιπτώσεις στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας.
«Το Ιράν δεν έχει εκλογικούς κύκλους που να το πιέζουν χρονικά. Ο Trump, όμως, έχει», σημείωσε χαρακτηριστικά ο Miller.
Αναμονή για το «σπάσιμο» του αντιπάλου
Προς το παρόν, και οι δύο πλευρές φαίνεται να περιμένουν ποια θα υποχωρήσει πρώτη.
Στο μεταξύ, οι παγκόσμιες ενεργειακές αγορές παραμένουν εγκλωβισμένες σε μια κρίσιμη γεωπολιτική σύγκρουση χωρίς σαφή έκβαση.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών