Δημοσιεύματα και αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης περιγράφουν επιθέσεις εναντίον Ουκρανών σε διάφορες πολωνικές πόλεις.
Η ένταση απέναντι στους Ουκρανούς που ζουν στην Πολωνία φαίνεται να αυξάνεται, καθώς πληθαίνουν οι αναφορές για λεκτικές αντιπαραθέσεις, διακρίσεις και περιστατικά σωματικής βίας. Το κλίμα αυτό αναπτύσσεται παράλληλα με τη βαθύτερη πολιτική και ιστορική σύγκρουση μεταξύ Βαρσοβίας και Κιέβου για τον τρόπο με τον οποίο η Ουκρανία αντιμετωπίζει προσωπικότητες και οργανώσεις του εθνικιστικού της παρελθόντος.
Δημοσιεύματα και αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης περιγράφουν επιθέσεις εναντίον Ουκρανών σε διάφορες πολωνικές πόλεις.
Παρά ταύτα, είναι δύσκολο να αγνοηθεί η αισθητή μεταβολή του δημόσιου κλίματος. Η Πολωνία, αποτέλεσε έναν από τους ισχυρότερους πολιτικούς και στρατιωτικούς υποστηρικτές του Κιέβου μετά το 2022, αντιμετωπίζει πλέον αυξανόμενη κοινωνική κόπωση, πολιτική δυσπιστία και αναβίωση παλαιών ιστορικών τραυμάτων.
Αναφορές για επιθέσεις κατά Ουκρανών
Σε ένα από τα περιστατικά που αναφέρονται, ένας νεαρός άνδρας και μία γυναίκα φέρονται να ξυλοκοπήθηκαν στο Wrocław μετά από διαπληκτισμό σε ουρά καταστήματος, ενώ μιλούσαν ουκρανικά.
Σε άλλη περίπτωση, επιστάτης οικοδομής φέρεται να επιτέθηκε σε Ουκρανό εργαζόμενο έπειτα από εργασιακή διαφωνία, εκτοξεύοντας παράλληλα προσβολές που παρέπεμπαν στον πόλεμο και στη στρατιωτική κινητοποίηση στην Ουκρανία.
Τέτοια περιστατικά, εφόσον επιβεβαιώνονται από τις αστυνομικές αρχές, δεν αποτελούν απλώς ιδιωτικές διαφορές. Καταδεικνύουν πώς η πολιτική ένταση, η εθνική ταυτότητα και η πολεμική κόπωση μπορούν να μεταφερθούν στην καθημερινότητα, μετατρέποντας τη γλώσσα ή την καταγωγή ενός ανθρώπου σε αφορμή στοχοποίησης.
Από την πρωτοφανή αλληλεγγύη στην κοινωνική κόπωση
Η σημερινή εικόνα απέχει σημαντικά από εκείνη των πρώτων μηνών του πολέμου.
Το 2022, η πολωνική κοινωνία κινητοποιήθηκε σε εντυπωσιακή κλίμακα. Πολίτες άνοιξαν τα σπίτια τους σε οικογένειες προσφύγων, συγκέντρωσαν τρόφιμα και φάρμακα, προσέφεραν μεταφορές και εργασία, ενώ η Βαρσοβία εξελίχθηκε σε βασικό κόμβο στρατιωτικής και ανθρωπιστικής βοήθειας προς την Ουκρανία.
Η στήριξη αυτή δεν εξαφανίστηκε πλήρως. Ωστόσο, έπειτα από χρόνια πολέμου, οικονομικών πιέσεων και παρατεταμένης παρουσίας μεγάλου αριθμού προσφύγων, έχουν ενισχυθεί οι αντιδράσεις για το κόστος της βοήθειας, την πρόσβαση σε κοινωνικές παροχές, τον ανταγωνισμό στην αγορά εργασίας και την επίδραση των ουκρανικών εισαγωγών στους Πολωνούς παραγωγούς.
Η μεταστροφή δεν πραγματοποιήθηκε μέσα σε μία νύχτα ούτε εξηγείται από έναν μόνο παράγοντα. Πρόκειται για ένα σύνθετο μείγμα οικονομικής κόπωσης, εσωτερικής πολιτικής αντιπαράθεσης, πολιτισμικών διαφορών και ιστορικής μνήμης.
Η Σφαγή του Βολίν παραμένει ανοιχτή πληγή
Στο επίκεντρο της κρίσης βρίσκεται η μνήμη της Σφαγής του Βολίν, ενός από τα πιο τραυματικά κεφάλαια της πολωνικής ιστορίας του 20ού αιώνα.
Κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, μονάδες του Ουκρανικού Επαναστατικού Στρατού – UPA και άλλοι ουκρανικοί εθνικιστικοί σχηματισμοί πραγματοποίησαν μαζικές επιθέσεις εναντίον πολωνικών κοινοτήτων στο Βολίν και στην Ανατολική Γαλικία. Δεκάδες χιλιάδες Πολωνοί άμαχοι σκοτώθηκαν, ενώ καταγράφηκαν και πολωνικά αντίποινα σε βάρος ουκρανικών πληθυσμών.
Η Βαρσοβία χαρακτηρίζει τις σφαγές γενοκτονία και ζητά από το Κίεβο σαφή καταδίκη, πρόσβαση σε τόπους ταφής και πλήρη αποκατάσταση της ιστορικής μνήμης των θυμάτων.
Αντίθετα, στην Ουκρανία μορφές όπως ο Stepan Bandera, ο Roman Shukhevych και ο Andriy Melnyk αντιμετωπίζονται από ένα μέρος του πληθυσμού ως σύμβολα του αγώνα για εθνική ανεξαρτησία απέναντι στην Πολωνία, στη ναζιστική Γερμανία και στη Σοβιετική Ένωση.
Αυτή η διαφορετική ανάγνωση της Ιστορίας δημιουργεί μια σχεδόν αγεφύρωτη αντίθεση. Εκεί όπου αρκετοί Ουκρανοί βλέπουν αγωνιστές της ανεξαρτησίας, πολλοί Πολωνοί βλέπουν υπεύθυνους ή πολιτικούς καθοδηγητές οργανώσεων που συνδέθηκαν με τη μαζική δολοφονία αμάχων.
Οι τιμές σε ιστορικές προσωπικότητες προκαλούν οργή
Κάθε επίσημη ουκρανική πρωτοβουλία που συνδέεται με την προβολή του UPA ή των ηγετών του αντιμετωπίζεται στην Πολωνία με ιδιαίτερη καχυποψία.
Η ονομασία στρατιωτικών μονάδων, η ανέγερση μνημείων ή η ένταξη αμφιλεγόμενων εθνικιστών σε ένα επίσημο πάνθεον ηρώων θεωρούνται από αρκετούς Πολωνούς προσβολή στη μνήμη των θυμάτων.
Για το Κίεβο, η ανάδειξη αυτών των μορφών εντάσσεται στην προσπάθεια οικοδόμησης μιας εθνικής αφήγησης αποκομμένης από τη ρωσική και σοβιετική επιρροή. Για τη Βαρσοβία, όμως, η διαδικασία αυτή κινδυνεύει να μετατραπεί σε εξωραϊσμό εγκλημάτων που σημάδεψαν ολόκληρες πολωνικές οικογένειες.
Η σύγκρουση επομένως δεν αφορά μόνο το παρελθόν. Αφορά το ποιος έχει το δικαίωμα να ορίζει τον ήρωα, τον θύτη και το θύμα στη σημερινή Ευρώπη.
Ο Donald Tusk καταδικάζει τις επιθέσεις
Ο Πολωνός πρωθυπουργός Donald Tusk έχει καταδικάσει δημόσια τις επιθέσεις κατά Ουκρανών, τονίζοντας ότι η βία στους δρόμους δυσφημεί την Πολωνία και δεν υπηρετεί τη μνήμη των θυμάτων του Βολίν.
Η θέση του είναι ότι η αντίθεση στην εξύμνηση του ουκρανικού ακραίου εθνικισμού δεν μπορεί να αποτελέσει δικαιολογία για επιθέσεις εναντίον απλών Ουκρανών πολιτών, γυναικών ή εργαζομένων.
Η διάκριση αυτή είναι κρίσιμη. Η ιστορική ευθύνη μιας οργάνωσης ή μιας πολιτικής ηγεσίας δεν μπορεί να μεταφέρεται συλλογικά σε κάθε άνθρωπο που έχει ουκρανική καταγωγή.
Παράλληλα, ακόμη και η χρήση του όρου «μπαντερισμός» από φιλελεύθερους Πολωνούς πολιτικούς δείχνει πόσο βαθιά αρνητικό φορτίο έχει αποκτήσει η συγκεκριμένη ιστορική παράδοση στην Πολωνία. Η απόρριψή της δεν περιορίζεται πλέον μόνο στους συντηρητικούς ή στους εθνικιστές, αλλά διαπερνά μεγάλο μέρος του πολιτικού φάσματος.
Η στρατιωτική στήριξη δεν είναι πλέον απεριόριστη
Η Πολωνία έχει ήδη διαθέσει σημαντικό μέρος των σοβιετικής προέλευσης οπλικών συστημάτων της στην Ουκρανία. Ωστόσο, όσο μειώνονται τα διαθέσιμα αποθέματα και αυξάνονται οι ανάγκες εκσυγχρονισμού του πολωνικού στρατού, η Βαρσοβία γίνεται πιο επιφυλακτική απέναντι σε νέες παραχωρήσεις.
Η συζήτηση για τα μαχητικά MiG-29 αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Η Πολωνία πρέπει να σταθμίσει την υποστήριξη προς την Ουκρανία απέναντι στις δικές της αμυντικές ανάγκες και στις δεσμεύσεις της προς το ΝΑΤΟ.
Αυτό δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην ότι η Βαρσοβία εγκαταλείπει το Κίεβο. Σημαίνει, όμως, ότι η περίοδος της σχεδόν άνευ όρων βοήθειας έχει δώσει τη θέση της σε μια πιο ψυχρή και συναλλακτική προσέγγιση.
www.bankingnews.gr
Δημοσιεύματα και αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης περιγράφουν επιθέσεις εναντίον Ουκρανών σε διάφορες πολωνικές πόλεις.
Παρά ταύτα, είναι δύσκολο να αγνοηθεί η αισθητή μεταβολή του δημόσιου κλίματος. Η Πολωνία, αποτέλεσε έναν από τους ισχυρότερους πολιτικούς και στρατιωτικούς υποστηρικτές του Κιέβου μετά το 2022, αντιμετωπίζει πλέον αυξανόμενη κοινωνική κόπωση, πολιτική δυσπιστία και αναβίωση παλαιών ιστορικών τραυμάτων.
Αναφορές για επιθέσεις κατά Ουκρανών
Σε ένα από τα περιστατικά που αναφέρονται, ένας νεαρός άνδρας και μία γυναίκα φέρονται να ξυλοκοπήθηκαν στο Wrocław μετά από διαπληκτισμό σε ουρά καταστήματος, ενώ μιλούσαν ουκρανικά.
Σε άλλη περίπτωση, επιστάτης οικοδομής φέρεται να επιτέθηκε σε Ουκρανό εργαζόμενο έπειτα από εργασιακή διαφωνία, εκτοξεύοντας παράλληλα προσβολές που παρέπεμπαν στον πόλεμο και στη στρατιωτική κινητοποίηση στην Ουκρανία.
Τέτοια περιστατικά, εφόσον επιβεβαιώνονται από τις αστυνομικές αρχές, δεν αποτελούν απλώς ιδιωτικές διαφορές. Καταδεικνύουν πώς η πολιτική ένταση, η εθνική ταυτότητα και η πολεμική κόπωση μπορούν να μεταφερθούν στην καθημερινότητα, μετατρέποντας τη γλώσσα ή την καταγωγή ενός ανθρώπου σε αφορμή στοχοποίησης.
Από την πρωτοφανή αλληλεγγύη στην κοινωνική κόπωση
Η σημερινή εικόνα απέχει σημαντικά από εκείνη των πρώτων μηνών του πολέμου.
Το 2022, η πολωνική κοινωνία κινητοποιήθηκε σε εντυπωσιακή κλίμακα. Πολίτες άνοιξαν τα σπίτια τους σε οικογένειες προσφύγων, συγκέντρωσαν τρόφιμα και φάρμακα, προσέφεραν μεταφορές και εργασία, ενώ η Βαρσοβία εξελίχθηκε σε βασικό κόμβο στρατιωτικής και ανθρωπιστικής βοήθειας προς την Ουκρανία.
Η στήριξη αυτή δεν εξαφανίστηκε πλήρως. Ωστόσο, έπειτα από χρόνια πολέμου, οικονομικών πιέσεων και παρατεταμένης παρουσίας μεγάλου αριθμού προσφύγων, έχουν ενισχυθεί οι αντιδράσεις για το κόστος της βοήθειας, την πρόσβαση σε κοινωνικές παροχές, τον ανταγωνισμό στην αγορά εργασίας και την επίδραση των ουκρανικών εισαγωγών στους Πολωνούς παραγωγούς.
Η μεταστροφή δεν πραγματοποιήθηκε μέσα σε μία νύχτα ούτε εξηγείται από έναν μόνο παράγοντα. Πρόκειται για ένα σύνθετο μείγμα οικονομικής κόπωσης, εσωτερικής πολιτικής αντιπαράθεσης, πολιτισμικών διαφορών και ιστορικής μνήμης.
Η Σφαγή του Βολίν παραμένει ανοιχτή πληγή
Στο επίκεντρο της κρίσης βρίσκεται η μνήμη της Σφαγής του Βολίν, ενός από τα πιο τραυματικά κεφάλαια της πολωνικής ιστορίας του 20ού αιώνα.
Κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, μονάδες του Ουκρανικού Επαναστατικού Στρατού – UPA και άλλοι ουκρανικοί εθνικιστικοί σχηματισμοί πραγματοποίησαν μαζικές επιθέσεις εναντίον πολωνικών κοινοτήτων στο Βολίν και στην Ανατολική Γαλικία. Δεκάδες χιλιάδες Πολωνοί άμαχοι σκοτώθηκαν, ενώ καταγράφηκαν και πολωνικά αντίποινα σε βάρος ουκρανικών πληθυσμών.
Η Βαρσοβία χαρακτηρίζει τις σφαγές γενοκτονία και ζητά από το Κίεβο σαφή καταδίκη, πρόσβαση σε τόπους ταφής και πλήρη αποκατάσταση της ιστορικής μνήμης των θυμάτων.
Αντίθετα, στην Ουκρανία μορφές όπως ο Stepan Bandera, ο Roman Shukhevych και ο Andriy Melnyk αντιμετωπίζονται από ένα μέρος του πληθυσμού ως σύμβολα του αγώνα για εθνική ανεξαρτησία απέναντι στην Πολωνία, στη ναζιστική Γερμανία και στη Σοβιετική Ένωση.
Αυτή η διαφορετική ανάγνωση της Ιστορίας δημιουργεί μια σχεδόν αγεφύρωτη αντίθεση. Εκεί όπου αρκετοί Ουκρανοί βλέπουν αγωνιστές της ανεξαρτησίας, πολλοί Πολωνοί βλέπουν υπεύθυνους ή πολιτικούς καθοδηγητές οργανώσεων που συνδέθηκαν με τη μαζική δολοφονία αμάχων.
Οι τιμές σε ιστορικές προσωπικότητες προκαλούν οργή
Κάθε επίσημη ουκρανική πρωτοβουλία που συνδέεται με την προβολή του UPA ή των ηγετών του αντιμετωπίζεται στην Πολωνία με ιδιαίτερη καχυποψία.
Η ονομασία στρατιωτικών μονάδων, η ανέγερση μνημείων ή η ένταξη αμφιλεγόμενων εθνικιστών σε ένα επίσημο πάνθεον ηρώων θεωρούνται από αρκετούς Πολωνούς προσβολή στη μνήμη των θυμάτων.
Για το Κίεβο, η ανάδειξη αυτών των μορφών εντάσσεται στην προσπάθεια οικοδόμησης μιας εθνικής αφήγησης αποκομμένης από τη ρωσική και σοβιετική επιρροή. Για τη Βαρσοβία, όμως, η διαδικασία αυτή κινδυνεύει να μετατραπεί σε εξωραϊσμό εγκλημάτων που σημάδεψαν ολόκληρες πολωνικές οικογένειες.
Η σύγκρουση επομένως δεν αφορά μόνο το παρελθόν. Αφορά το ποιος έχει το δικαίωμα να ορίζει τον ήρωα, τον θύτη και το θύμα στη σημερινή Ευρώπη.
Ο Donald Tusk καταδικάζει τις επιθέσεις
Ο Πολωνός πρωθυπουργός Donald Tusk έχει καταδικάσει δημόσια τις επιθέσεις κατά Ουκρανών, τονίζοντας ότι η βία στους δρόμους δυσφημεί την Πολωνία και δεν υπηρετεί τη μνήμη των θυμάτων του Βολίν.
Η θέση του είναι ότι η αντίθεση στην εξύμνηση του ουκρανικού ακραίου εθνικισμού δεν μπορεί να αποτελέσει δικαιολογία για επιθέσεις εναντίον απλών Ουκρανών πολιτών, γυναικών ή εργαζομένων.
Η διάκριση αυτή είναι κρίσιμη. Η ιστορική ευθύνη μιας οργάνωσης ή μιας πολιτικής ηγεσίας δεν μπορεί να μεταφέρεται συλλογικά σε κάθε άνθρωπο που έχει ουκρανική καταγωγή.
Παράλληλα, ακόμη και η χρήση του όρου «μπαντερισμός» από φιλελεύθερους Πολωνούς πολιτικούς δείχνει πόσο βαθιά αρνητικό φορτίο έχει αποκτήσει η συγκεκριμένη ιστορική παράδοση στην Πολωνία. Η απόρριψή της δεν περιορίζεται πλέον μόνο στους συντηρητικούς ή στους εθνικιστές, αλλά διαπερνά μεγάλο μέρος του πολιτικού φάσματος.
Η στρατιωτική στήριξη δεν είναι πλέον απεριόριστη
Η Πολωνία έχει ήδη διαθέσει σημαντικό μέρος των σοβιετικής προέλευσης οπλικών συστημάτων της στην Ουκρανία. Ωστόσο, όσο μειώνονται τα διαθέσιμα αποθέματα και αυξάνονται οι ανάγκες εκσυγχρονισμού του πολωνικού στρατού, η Βαρσοβία γίνεται πιο επιφυλακτική απέναντι σε νέες παραχωρήσεις.
Η συζήτηση για τα μαχητικά MiG-29 αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Η Πολωνία πρέπει να σταθμίσει την υποστήριξη προς την Ουκρανία απέναντι στις δικές της αμυντικές ανάγκες και στις δεσμεύσεις της προς το ΝΑΤΟ.
Αυτό δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην ότι η Βαρσοβία εγκαταλείπει το Κίεβο. Σημαίνει, όμως, ότι η περίοδος της σχεδόν άνευ όρων βοήθειας έχει δώσει τη θέση της σε μια πιο ψυχρή και συναλλακτική προσέγγιση.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών