Η Ουάσιγκτον θέλει συμφωνία, η Τεχεράνη ανεβάζει τον πήχη - Το διπλωματικό παράθυρο άνοιξε ξανά στη Νέα Υόρκη, όμως οι δύο πλευρές απέχουν ακόμη σημαντικά
(upd) Οι ΗΠΑ δείχνουν ότι αναζητούν μια συμφωνία που θα περιορίσει το πυρηνικό πρόγραμμα και θα αποκαταστήσει την ασφάλεια στο Hormuz, ενώ το Ιράν απαντά με ένα σκληρό πακέτο προϋποθέσεων, απαιτώντας πρώτα άρση της πίεσης, οικονομικές παραχωρήσεις και εγγυήσεις ασφαλείας.
Η διπλωματική κίνηση γύρω από τη σύγκρουση ΗΠΑ–Ιράν έχει επιστρέψει στο κέντρο της διεθνούς σκηνής, όμως το νέο άνοιγμα δεν σημαίνει ότι οι δύο πλευρές βρίσκονται κοντά σε μια εύκολη συμφωνία.
Αντίθετα, η εικόνα που διαμορφώνεται στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη είναι πολύ πιο σύνθετη: η Ουάσιγκτον δείχνει ότι θέλει να κρατήσει ζωντανή τη διαπραγμάτευση και να φθάσει σε μια διευθέτηση, ενώ η Τεχεράνη προσέρχεται με αυστηρές προϋποθέσεις και απαιτεί χειροπιαστές κινήσεις πριν παραχωρήσει το βασικό διαπραγματευτικό της χαρτί, δηλαδή την πλήρη επαναλειτουργία των Στενών του Hormuz.
Η αμερικανική πλευρά δεν κρύβει ότι επιδιώκει διπλωματική έξοδο.
Ο Marco Rubio δήλωσε ότι οι ΗΠΑ είναι ανοικτές σε επαφή με Ιρανούς αξιωματούχους στη Γενική Συνέλευση, υπό την προϋπόθεση ότι μια τέτοια συνάντηση θα μπορούσε να οδηγήσει σε ουσιαστικό αποτέλεσμα.
Η βασική αμερικανική θέση παραμένει ξεκάθαρη: οποιαδήποτε συμφωνία πρέπει να διασφαλίζει ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει πυρηνικό όπλο.
Παράλληλα, ο Donald Trump εμφανίστηκε αισιόδοξος για το ενδεχόμενο διευθέτησης, επιβεβαιώνοντας ότι οι επαφές συνεχίζονται και δηλώνοντας ότι θεωρεί εφικτό να υπάρξει τελικά συμφωνία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ουάσιγκτον εγκαταλείπει τις απαιτήσεις της. Σημαίνει, όμως, ότι αντιμετωπίζει πλέον μια πολιτική συμφωνία ως επιθυμητή διέξοδο από μια παρατεταμένη σύγκρουση με υψηλό στρατιωτικό και οικονομικό κόστος.
Και η εξέλιξη που επιβεβαίωσε ότι η διπλωματική κινητικότητα δεν είναι απλώς επικοινωνιακή ήταν η άμεση επαφή της 22ας Σεπτεμβρίου στη Νέα Υόρκη.
Μυστικές επαφές Araghchi – Witkoff στη Νέα Υόρκη
Ο Abbas Araghchi συναντήθηκε με τον Steve Witkoff, ενώ από την αμερικανική πλευρά συμμετείχε και ο Jared Kushner, σε συνομιλίες που, σύμφωνα με τις πληροφορίες που δημοσιοποιήθηκαν, διήρκεσαν περίπου τρεις ώρες και πραγματοποιήθηκαν με τη μεσολάβηση του Κατάρ.
Η ιρανική πλευρά διέψευσε στη συνέχεια ότι είχε εγκαταλείψει τις βασικές προϋποθέσεις της για την επιστροφή στις συνομιλίες, υπογραμμίζοντας έτσι ότι η επαφή δεν πρέπει να εκληφθεί ως υποχώρηση της Τεχεράνης.
Η συνάντηση έχει ιδιαίτερη σημασία.
Επιβεβαιώνει ότι το κανάλι μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν είναι ενεργό και ότι και οι δύο πλευρές έχουν λόγους να μην το αφήσουν να κλείσει.
Ταυτόχρονα, όμως, ανέδειξε το σημαντικότερο εμπόδιο: η Τεχεράνη δεν εμφανίζεται διατεθειμένη να επιστρέψει σε μια κανονική διαπραγμάτευση χωρίς συγκεκριμένο αντάλλαγμα.
Το Ιράν θέτει 3 σκληρούς όρους
Το ιρανικό πλαίσιο είναι σκληρό ακριβώς επειδή μεταφέρει σημαντικό μέρος της πρώτης κίνησης στην αμερικανική πλευρά.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν δημοσιοποιηθεί, η Τεχεράνη ζητεί:
1. Άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού
2. Αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων
3. Τερματισμό των εχθροπραξιών στα μέτωπα που η ίδια συνδέει με τον περιφερειακό «άξονα αντίστασης».
Ο Araghchi παρουσίασε τις απαιτήσεις αυτές στον Witkoff ως προϋποθέσεις που συνδέονται και με την επαναλειτουργία του Hormuz.
Παράλληλα, η Τεχεράνη αφήνει να εννοηθεί ότι το άνοιγμα των Στενών μπορεί πράγματι να αποτελέσει μέρος μιας ευρύτερης συμφωνίας — αλλά όχι χωρίς αντάλλαγμα.
Ιρανός αξιωματούχος δήλωσε στο Reuters ότι το Ιράν θα μπορούσε να επαναφέρει την κανονική λειτουργία του Hormuz μέσα σε επτά ημέρες, εφόσον οι ΗΠΑ μειώσουν τη στρατιωτική πίεση και αρχίσουν να αίρουν τον αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών.
Η ίδια πηγή ανέφερε ότι η αντιπροσωπεία στη Νέα Υόρκη διαθέτει πλήρη εξουσιοδότηση για την αναζωογόνηση της διπλωματικής διαδικασίας.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται η βασική διαπραγματευτική σύγκρουση.
Η συζήτηση δεν αφορά μόνο το εάν θα ανοίξει το Hormuz.
Αφορά το ποιος θα κάνει την πρώτη κίνηση, πόσο μεγάλη θα είναι και τι εγγυήσεις θα έχει ότι ο αντίπαλος θα ανταποκριθεί.
Για την Ουάσιγκτον, η ελευθερία της ναυσιπλοΐας, η τύχη των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου και η επανέναρξη ενός αξιόπιστου μηχανισμού διεθνούς επαλήθευσης αποτελούν κρίσιμα στοιχεία ενός βιώσιμου πλαισίου.
Τεράστιες δυσκολίες για την επίτευξη συμφωνίας
Για την Τεχεράνη, αντιθέτως, οι εγγυήσεις απέναντι σε νέες επιθέσεις, η χαλάρωση ή άρση κυρώσεων και η μείωση της στρατιωτικής πίεσης αποτελούν προϋποθέσεις για ουσιαστική πρόοδο.
Αυτό ακριβώς αποτυπώνεται και στο υλικό των τελευταίων ημερών: οι βασικές διαφορές παραμένουν στις κυρώσεις, στο πυρηνικό πρόγραμμα, στην επαλήθευση, στη θαλάσσια ασφάλεια και στις εγγυήσεις ασφαλείας, παρά την επανενεργοποίηση των διπλωματικών διαύλων.
Το κρίσιμο είναι ότι η Τεχεράνη δεν θέλει απλώς να συζητήσει μια νέα φόρμουλα· επιδιώκει να εμποδίσει την Ουάσιγκτον να ξαναγράψει μονομερώς τους βασικούς όρους της προηγούμενης κατανόησης.
Υπάρχει, επιπλέον, μια σημαντική ασάφεια γύρω από το Hormuz.
Ενώ ανώνυμοι Ιρανοί αξιωματούχοι μιλούν για δυνατότητα ανοίγματος των Στενών εάν προηγηθεί αμερικανική αποκλιμάκωση, το ημιεπίσημο Fars αμφισβήτησε δημοσιεύματα περί μιας απλής συμφωνίας «άρση αποκλεισμού έναντι ανοίγματος του Hormuz».
Η φαινομενική αυτή αντίφαση δεν είναι λεπτομέρεια.
Δείχνει πόσο ευαίσθητη είναι για την ιρανική ηγεσία η εικόνα που θα δημιουργηθεί στο εσωτερικό της χώρας.
Η Τεχεράνη θέλει να εμφανίζεται διαθέσιμη για συμφωνία, αλλά όχι πρόθυμη να υποχωρήσει υπό αμερικανική στρατιωτική πίεση.
Σε κεντρικό ρόλο Κατάρ και Πακιστάν
Σε αυτό το παζλ, το Κατάρ και το Πακιστάν έχουν αποκτήσει κεντρικό ρόλο.
Το Μνημόνιο Κατανόησης του Islamabad, που είχε οδηγήσει προηγουμένως σε συνομιλίες στο Bürgenstock της Ελβετίας, δημιούργησε μηχανισμούς για τεχνικές επαφές στα πυρηνικά, στις κυρώσεις, στην παρακολούθηση και στην επίλυση διαφορών. Οι μεσολαβητές είχαν επίσης ανακοινώσει τη δημιουργία γραμμής επικοινωνίας για την αποφυγή στρατιωτικών παρεξηγήσεων και τη διευκόλυνση της ασφαλούς διέλευσης εμπορικών πλοίων από το Hormuz.
Το γεγονός ότι αυτό το πλαίσιο εξακολουθεί να υπάρχει είναι κρίσιμο.
Η σημερινή διαπραγμάτευση δεν ξεκινά από το μηδέν.
Επιχειρεί ουσιαστικά να επιστρέψει σε μια προηγούμενη κατανόηση, αλλά σε πολύ δυσκολότερες συνθήκες.
Το Πακιστάν εξακολουθεί επισήμως να θεωρεί το Μνημόνιο του Islamabad τον πιο λειτουργικό δρόμο για αποκλιμάκωση και δηλώνει ότι συνεχίζει να μεσολαβεί μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης, ενώ το Κατάρ έχει διατηρήσει ενεργό ρόλο στη διαδικασία.
Ο Ismail Kowsari, μέλος της επιτροπής Εθνικής Ασφάλειας και Εξωτερικής Πολιτικής του ιρανικού κοινοβουλίου, χαρακτήρισε τη ρητορική του Donald Trump «πολιτική μπλόφα» και υποστήριξε ότι οι αμερικανικές πιέσεις δεν έχουν κάμψει το Ιράν.
Παράλληλα, απέρριψε δημόσια την προοπτική συνάντησης Trump–Pezeshkian.
Ακόμη πιο χαρακτηριστική ήταν η παρέμβαση του Mojtaba Zarei, ο οποίος έθεσε δημόσια το ερώτημα εάν ο Araghchi είχε εξουσιοδότηση να συναντηθεί με τον Witkoff.
Σύμφωνα με τη δική του εκδοχή, η επαφή δεν ισοδυναμούσε με διαπραγμάτευση χωρίς όρους, αλλά με απευθείας διαβίβαση των επτά ιρανικών προϋποθέσεων προς την αμερικανική πλευρά.
Οι παρεμβάσεις αυτές δεν σημαίνουν ότι η ιρανική κυβέρνηση έχει κλείσει την πόρτα στη διπλωματία. Δείχνουν όμως πόσο υψηλό θα είναι το πολιτικό κόστος εάν μια συμφωνία ερμηνευθεί στο εσωτερικό ως υποχώρηση.
Γι' αυτό και η ιρανική τακτική συνδυάζει δύο μηνύματα που εκ πρώτης όψεως μοιάζουν αντιφατικά.
Από τη μία, η Τεχεράνη δηλώνει ότι δεν απορρίπτει τη διπλωματία, στέλνει τον υπουργό Εξωτερικών της σε απευθείας επαφή με την αμερικανική πλευρά και αφήνει ανοικτή την προοπτική επαναλειτουργίας του Hormuz.
Από την άλλη, επιμένει ότι η επιστροφή σε κανονική διαπραγμάτευση απαιτεί προηγούμενες παραχωρήσεις, εγγυήσεις και χαλάρωση της στρατιωτικής και οικονομικής πίεσης.
Με άλλα λόγια, το Ιράν θέλει να διαπραγματευθεί, αλλά θέλει ταυτόχρονα να αποδείξει ότι δεν διαπραγματεύεται επειδή αναγκάστηκε.
Η διαφορά είναι πολιτικά τεράστια για την Τεχεράνη.
Οι ΗΠΑ έχουν τη δική τους πίεση να επιτύχουν αποτέλεσμα.
Μια συμφωνία θα μπορούσε να μειώσει τον κίνδυνο νέας στρατιωτικής κλιμάκωσης, να συμβάλει στην αποκατάσταση της ασφαλούς ναυσιπλοΐας και να επαναφέρει έναν μηχανισμό ελέγχου του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.
Η αντίδραση των διεθνών αγορών στις ειδήσεις περί διαπραγματεύσεων δείχνει πόσο μεγάλη είναι η οικονομική διάσταση: η προοπτική διπλωματικής προόδου και ανοίγματος του Hormuz άσκησε άμεσα καθοδική πίεση στις τιμές του πετρελαίου.
Το Hormuz, άλλωστε, δεν είναι απλώς ένα διαπραγματευτικό χαρτί μεταξύ δύο κρατών.
Είναι μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες στον κόσμο.
Αυτό εξηγεί γιατί η κρίση έχει κινητοποιήσει πολύ ευρύτερο κύκλο χωρών και γιατί περιφερειακές κυβερνήσεις πιέζουν για αποκλιμάκωση.
Οι υπουργοί Εξωτερικών της Τουρκίας, της Σαουδικής Αραβίας, του Πακιστάν και της Αιγύπτου συναντήθηκαν στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης και υπογράμμισαν, μεταξύ άλλων, τη σημασία της ασφαλούς ναυσιπλοΐας και της διπλωματικής οδού.
Θα μείνει ανοικτό το διπλωματικό παράθυρο;
Το συμπέρασμα είναι ότι το διπλωματικό παράθυρο είναι πραγματικό, αλλά η συμφωνία παραμένει δύσκολη.
Οι ΗΠΑ δείχνουν καθαρά ότι επιθυμούν μια διευθέτηση και έχουν αποδεχθεί πλέον την άμεση επαφή σε υψηλό επίπεδο.
Το Ιράν επίσης δεν κλείνει την πόρτα.
Προσέρχεται, όμως, με μια ατζέντα που απαιτεί από την Ουάσιγκτον να αποδείξει πρώτα, με συγκεκριμένες κινήσεις, ότι είναι διατεθειμένη να μειώσει την πίεση.
Αυτό είναι το παράδοξο της σημερινής συγκυρίας. Και οι δύο πλευρές έχουν λόγους να επιθυμούν συμφωνία, αλλά καθεμία θέλει η άλλη να πληρώσει το αρχικό πολιτικό και στρατηγικό τίμημα για να ξεκινήσει η αποκλιμάκωση.
Έτσι, η Νέα Υόρκη δεν είναι ακόμη ο τόπος μιας τελικής συμφωνίας.
Είναι ο τόπος όπου ξεκαθαρίζει η πραγματική διαπραγματευτική εξίσωση: η Ουάσιγκτον θέλει αποτέλεσμα, η Τεχεράνη θέλει ανταλλάγματα πριν από το αποτέλεσμα και το Κατάρ με το Πακιστάν προσπαθούν να γεφυρώσουν την απόσταση ανάμεσα στην αμερικανική απαίτηση για πυρηνικές εγγυήσεις, έλεγχο και ελευθερία ναυσιπλοΐας και στην ιρανική απαίτηση για άρση πίεσης, οικονομική ανακούφιση και δεσμεύσεις ασφαλείας.
Η διπλωματία έχει επιστρέψει. Αυτό που δεν έχει ακόμη βρεθεί είναι η φόρμουλα που θα επιτρέψει και στις δύο πλευρές να κάνουν το πρώτο βήμα χωρίς να εμφανιστούν ότι υποχώρησαν πρώτες.
www.bankingnews.gr
Η διπλωματική κίνηση γύρω από τη σύγκρουση ΗΠΑ–Ιράν έχει επιστρέψει στο κέντρο της διεθνούς σκηνής, όμως το νέο άνοιγμα δεν σημαίνει ότι οι δύο πλευρές βρίσκονται κοντά σε μια εύκολη συμφωνία.
Αντίθετα, η εικόνα που διαμορφώνεται στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη είναι πολύ πιο σύνθετη: η Ουάσιγκτον δείχνει ότι θέλει να κρατήσει ζωντανή τη διαπραγμάτευση και να φθάσει σε μια διευθέτηση, ενώ η Τεχεράνη προσέρχεται με αυστηρές προϋποθέσεις και απαιτεί χειροπιαστές κινήσεις πριν παραχωρήσει το βασικό διαπραγματευτικό της χαρτί, δηλαδή την πλήρη επαναλειτουργία των Στενών του Hormuz.
Η αμερικανική πλευρά δεν κρύβει ότι επιδιώκει διπλωματική έξοδο.
Ο Marco Rubio δήλωσε ότι οι ΗΠΑ είναι ανοικτές σε επαφή με Ιρανούς αξιωματούχους στη Γενική Συνέλευση, υπό την προϋπόθεση ότι μια τέτοια συνάντηση θα μπορούσε να οδηγήσει σε ουσιαστικό αποτέλεσμα.
Η βασική αμερικανική θέση παραμένει ξεκάθαρη: οποιαδήποτε συμφωνία πρέπει να διασφαλίζει ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει πυρηνικό όπλο.
Παράλληλα, ο Donald Trump εμφανίστηκε αισιόδοξος για το ενδεχόμενο διευθέτησης, επιβεβαιώνοντας ότι οι επαφές συνεχίζονται και δηλώνοντας ότι θεωρεί εφικτό να υπάρξει τελικά συμφωνία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ουάσιγκτον εγκαταλείπει τις απαιτήσεις της. Σημαίνει, όμως, ότι αντιμετωπίζει πλέον μια πολιτική συμφωνία ως επιθυμητή διέξοδο από μια παρατεταμένη σύγκρουση με υψηλό στρατιωτικό και οικονομικό κόστος.
Και η εξέλιξη που επιβεβαίωσε ότι η διπλωματική κινητικότητα δεν είναι απλώς επικοινωνιακή ήταν η άμεση επαφή της 22ας Σεπτεμβρίου στη Νέα Υόρκη.
Μυστικές επαφές Araghchi – Witkoff στη Νέα Υόρκη
Ο Abbas Araghchi συναντήθηκε με τον Steve Witkoff, ενώ από την αμερικανική πλευρά συμμετείχε και ο Jared Kushner, σε συνομιλίες που, σύμφωνα με τις πληροφορίες που δημοσιοποιήθηκαν, διήρκεσαν περίπου τρεις ώρες και πραγματοποιήθηκαν με τη μεσολάβηση του Κατάρ.
Η ιρανική πλευρά διέψευσε στη συνέχεια ότι είχε εγκαταλείψει τις βασικές προϋποθέσεις της για την επιστροφή στις συνομιλίες, υπογραμμίζοντας έτσι ότι η επαφή δεν πρέπει να εκληφθεί ως υποχώρηση της Τεχεράνης.
Η συνάντηση έχει ιδιαίτερη σημασία.
Επιβεβαιώνει ότι το κανάλι μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν είναι ενεργό και ότι και οι δύο πλευρές έχουν λόγους να μην το αφήσουν να κλείσει.
Ταυτόχρονα, όμως, ανέδειξε το σημαντικότερο εμπόδιο: η Τεχεράνη δεν εμφανίζεται διατεθειμένη να επιστρέψει σε μια κανονική διαπραγμάτευση χωρίς συγκεκριμένο αντάλλαγμα.
Το Ιράν θέτει 3 σκληρούς όρους
Το ιρανικό πλαίσιο είναι σκληρό ακριβώς επειδή μεταφέρει σημαντικό μέρος της πρώτης κίνησης στην αμερικανική πλευρά.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν δημοσιοποιηθεί, η Τεχεράνη ζητεί:
1. Άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού
2. Αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων
3. Τερματισμό των εχθροπραξιών στα μέτωπα που η ίδια συνδέει με τον περιφερειακό «άξονα αντίστασης».
Ο Araghchi παρουσίασε τις απαιτήσεις αυτές στον Witkoff ως προϋποθέσεις που συνδέονται και με την επαναλειτουργία του Hormuz.
Παράλληλα, η Τεχεράνη αφήνει να εννοηθεί ότι το άνοιγμα των Στενών μπορεί πράγματι να αποτελέσει μέρος μιας ευρύτερης συμφωνίας — αλλά όχι χωρίς αντάλλαγμα.
Ιρανός αξιωματούχος δήλωσε στο Reuters ότι το Ιράν θα μπορούσε να επαναφέρει την κανονική λειτουργία του Hormuz μέσα σε επτά ημέρες, εφόσον οι ΗΠΑ μειώσουν τη στρατιωτική πίεση και αρχίσουν να αίρουν τον αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών.
Η ίδια πηγή ανέφερε ότι η αντιπροσωπεία στη Νέα Υόρκη διαθέτει πλήρη εξουσιοδότηση για την αναζωογόνηση της διπλωματικής διαδικασίας.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται η βασική διαπραγματευτική σύγκρουση.
Η συζήτηση δεν αφορά μόνο το εάν θα ανοίξει το Hormuz.
Αφορά το ποιος θα κάνει την πρώτη κίνηση, πόσο μεγάλη θα είναι και τι εγγυήσεις θα έχει ότι ο αντίπαλος θα ανταποκριθεί.
Για την Ουάσιγκτον, η ελευθερία της ναυσιπλοΐας, η τύχη των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου και η επανέναρξη ενός αξιόπιστου μηχανισμού διεθνούς επαλήθευσης αποτελούν κρίσιμα στοιχεία ενός βιώσιμου πλαισίου.
Τεράστιες δυσκολίες για την επίτευξη συμφωνίας
Για την Τεχεράνη, αντιθέτως, οι εγγυήσεις απέναντι σε νέες επιθέσεις, η χαλάρωση ή άρση κυρώσεων και η μείωση της στρατιωτικής πίεσης αποτελούν προϋποθέσεις για ουσιαστική πρόοδο.
Αυτό ακριβώς αποτυπώνεται και στο υλικό των τελευταίων ημερών: οι βασικές διαφορές παραμένουν στις κυρώσεις, στο πυρηνικό πρόγραμμα, στην επαλήθευση, στη θαλάσσια ασφάλεια και στις εγγυήσεις ασφαλείας, παρά την επανενεργοποίηση των διπλωματικών διαύλων.
Το κρίσιμο είναι ότι η Τεχεράνη δεν θέλει απλώς να συζητήσει μια νέα φόρμουλα· επιδιώκει να εμποδίσει την Ουάσιγκτον να ξαναγράψει μονομερώς τους βασικούς όρους της προηγούμενης κατανόησης.
Υπάρχει, επιπλέον, μια σημαντική ασάφεια γύρω από το Hormuz.
Ενώ ανώνυμοι Ιρανοί αξιωματούχοι μιλούν για δυνατότητα ανοίγματος των Στενών εάν προηγηθεί αμερικανική αποκλιμάκωση, το ημιεπίσημο Fars αμφισβήτησε δημοσιεύματα περί μιας απλής συμφωνίας «άρση αποκλεισμού έναντι ανοίγματος του Hormuz».
Η φαινομενική αυτή αντίφαση δεν είναι λεπτομέρεια.
Δείχνει πόσο ευαίσθητη είναι για την ιρανική ηγεσία η εικόνα που θα δημιουργηθεί στο εσωτερικό της χώρας.
Η Τεχεράνη θέλει να εμφανίζεται διαθέσιμη για συμφωνία, αλλά όχι πρόθυμη να υποχωρήσει υπό αμερικανική στρατιωτική πίεση.
Σε κεντρικό ρόλο Κατάρ και Πακιστάν
Σε αυτό το παζλ, το Κατάρ και το Πακιστάν έχουν αποκτήσει κεντρικό ρόλο.
Το Μνημόνιο Κατανόησης του Islamabad, που είχε οδηγήσει προηγουμένως σε συνομιλίες στο Bürgenstock της Ελβετίας, δημιούργησε μηχανισμούς για τεχνικές επαφές στα πυρηνικά, στις κυρώσεις, στην παρακολούθηση και στην επίλυση διαφορών. Οι μεσολαβητές είχαν επίσης ανακοινώσει τη δημιουργία γραμμής επικοινωνίας για την αποφυγή στρατιωτικών παρεξηγήσεων και τη διευκόλυνση της ασφαλούς διέλευσης εμπορικών πλοίων από το Hormuz.
Το γεγονός ότι αυτό το πλαίσιο εξακολουθεί να υπάρχει είναι κρίσιμο.
Η σημερινή διαπραγμάτευση δεν ξεκινά από το μηδέν.
Επιχειρεί ουσιαστικά να επιστρέψει σε μια προηγούμενη κατανόηση, αλλά σε πολύ δυσκολότερες συνθήκες.
Το Πακιστάν εξακολουθεί επισήμως να θεωρεί το Μνημόνιο του Islamabad τον πιο λειτουργικό δρόμο για αποκλιμάκωση και δηλώνει ότι συνεχίζει να μεσολαβεί μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης, ενώ το Κατάρ έχει διατηρήσει ενεργό ρόλο στη διαδικασία.
Ο Ismail Kowsari, μέλος της επιτροπής Εθνικής Ασφάλειας και Εξωτερικής Πολιτικής του ιρανικού κοινοβουλίου, χαρακτήρισε τη ρητορική του Donald Trump «πολιτική μπλόφα» και υποστήριξε ότι οι αμερικανικές πιέσεις δεν έχουν κάμψει το Ιράν.
Παράλληλα, απέρριψε δημόσια την προοπτική συνάντησης Trump–Pezeshkian.
Ακόμη πιο χαρακτηριστική ήταν η παρέμβαση του Mojtaba Zarei, ο οποίος έθεσε δημόσια το ερώτημα εάν ο Araghchi είχε εξουσιοδότηση να συναντηθεί με τον Witkoff.
Σύμφωνα με τη δική του εκδοχή, η επαφή δεν ισοδυναμούσε με διαπραγμάτευση χωρίς όρους, αλλά με απευθείας διαβίβαση των επτά ιρανικών προϋποθέσεων προς την αμερικανική πλευρά.
Οι παρεμβάσεις αυτές δεν σημαίνουν ότι η ιρανική κυβέρνηση έχει κλείσει την πόρτα στη διπλωματία. Δείχνουν όμως πόσο υψηλό θα είναι το πολιτικό κόστος εάν μια συμφωνία ερμηνευθεί στο εσωτερικό ως υποχώρηση.
Το Ιράν ζητά παραχωρήσειςPresident Trump says Iran deal will be made after the midterm elections, and says he has decision between a deal with Iran or destroying them: "Or do I annihilate the Islamic Republic and do it quickly, never giving them a chance to kill and destroy people and countries again?" pic.twitter.com/Y5K6v4B326
— CSPAN (@cspan) September 22, 2026
Γι' αυτό και η ιρανική τακτική συνδυάζει δύο μηνύματα που εκ πρώτης όψεως μοιάζουν αντιφατικά.
Από τη μία, η Τεχεράνη δηλώνει ότι δεν απορρίπτει τη διπλωματία, στέλνει τον υπουργό Εξωτερικών της σε απευθείας επαφή με την αμερικανική πλευρά και αφήνει ανοικτή την προοπτική επαναλειτουργίας του Hormuz.
Από την άλλη, επιμένει ότι η επιστροφή σε κανονική διαπραγμάτευση απαιτεί προηγούμενες παραχωρήσεις, εγγυήσεις και χαλάρωση της στρατιωτικής και οικονομικής πίεσης.
Με άλλα λόγια, το Ιράν θέλει να διαπραγματευθεί, αλλά θέλει ταυτόχρονα να αποδείξει ότι δεν διαπραγματεύεται επειδή αναγκάστηκε.
Η διαφορά είναι πολιτικά τεράστια για την Τεχεράνη.
Οι ΗΠΑ έχουν τη δική τους πίεση να επιτύχουν αποτέλεσμα.
Μια συμφωνία θα μπορούσε να μειώσει τον κίνδυνο νέας στρατιωτικής κλιμάκωσης, να συμβάλει στην αποκατάσταση της ασφαλούς ναυσιπλοΐας και να επαναφέρει έναν μηχανισμό ελέγχου του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.
Η αντίδραση των διεθνών αγορών στις ειδήσεις περί διαπραγματεύσεων δείχνει πόσο μεγάλη είναι η οικονομική διάσταση: η προοπτική διπλωματικής προόδου και ανοίγματος του Hormuz άσκησε άμεσα καθοδική πίεση στις τιμές του πετρελαίου.
Το Hormuz, άλλωστε, δεν είναι απλώς ένα διαπραγματευτικό χαρτί μεταξύ δύο κρατών.
Είναι μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες στον κόσμο.
Αυτό εξηγεί γιατί η κρίση έχει κινητοποιήσει πολύ ευρύτερο κύκλο χωρών και γιατί περιφερειακές κυβερνήσεις πιέζουν για αποκλιμάκωση.
Οι υπουργοί Εξωτερικών της Τουρκίας, της Σαουδικής Αραβίας, του Πακιστάν και της Αιγύπτου συναντήθηκαν στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης και υπογράμμισαν, μεταξύ άλλων, τη σημασία της ασφαλούς ναυσιπλοΐας και της διπλωματικής οδού.
Θα μείνει ανοικτό το διπλωματικό παράθυρο;
Το συμπέρασμα είναι ότι το διπλωματικό παράθυρο είναι πραγματικό, αλλά η συμφωνία παραμένει δύσκολη.
Οι ΗΠΑ δείχνουν καθαρά ότι επιθυμούν μια διευθέτηση και έχουν αποδεχθεί πλέον την άμεση επαφή σε υψηλό επίπεδο.
Το Ιράν επίσης δεν κλείνει την πόρτα.
Προσέρχεται, όμως, με μια ατζέντα που απαιτεί από την Ουάσιγκτον να αποδείξει πρώτα, με συγκεκριμένες κινήσεις, ότι είναι διατεθειμένη να μειώσει την πίεση.
Αυτό είναι το παράδοξο της σημερινής συγκυρίας. Και οι δύο πλευρές έχουν λόγους να επιθυμούν συμφωνία, αλλά καθεμία θέλει η άλλη να πληρώσει το αρχικό πολιτικό και στρατηγικό τίμημα για να ξεκινήσει η αποκλιμάκωση.
Έτσι, η Νέα Υόρκη δεν είναι ακόμη ο τόπος μιας τελικής συμφωνίας.
Είναι ο τόπος όπου ξεκαθαρίζει η πραγματική διαπραγματευτική εξίσωση: η Ουάσιγκτον θέλει αποτέλεσμα, η Τεχεράνη θέλει ανταλλάγματα πριν από το αποτέλεσμα και το Κατάρ με το Πακιστάν προσπαθούν να γεφυρώσουν την απόσταση ανάμεσα στην αμερικανική απαίτηση για πυρηνικές εγγυήσεις, έλεγχο και ελευθερία ναυσιπλοΐας και στην ιρανική απαίτηση για άρση πίεσης, οικονομική ανακούφιση και δεσμεύσεις ασφαλείας.
Η διπλωματία έχει επιστρέψει. Αυτό που δεν έχει ακόμη βρεθεί είναι η φόρμουλα που θα επιτρέψει και στις δύο πλευρές να κάνουν το πρώτο βήμα χωρίς να εμφανιστούν ότι υποχώρησαν πρώτες.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών