Ενάμισι εκατομμύριο σελίδες αρχειακού υλικού. Τέσσερις χιλιάδες φωτογραφίες. Χίλια έργα τέχνης και πίνακες. Τριακόσιοι πενήντα ιστορικοί χάρτες. Αυτός είναι, σε αριθμούς, ο πολιτιστικός θησαυρός που για δεκαετίες φυλασσόταν στα ερμάρια και τα αρχεία της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών (Ε.Μ.Σ.) στη Θεσσαλονίκη — υλικό που τεκμηριώνει την ιστορία και την ταυτότητα της Μακεδονίας, αλλά που η πρόσβαση σε αυτό απαιτούσε, μέχρι πρόσφατα, φυσική παρουσία και επίπονη έρευνα σε φυσικά τεκμήρια.
Σήμερα, το ίδιο υλικό αρχίζει να γίνεται προσβάσιμο από κάθε γωνιά του πλανήτη, με ένα κλικ. Και αυτό δεν είναι ένα αφηρημένο «project ψηφιακού μετασχηματισμού»· είναι ένα συγκεκριμένο έργο, με όνομα, χρηματοδότηση και μετρήσιμο αποτέλεσμα.
Ένα έργο-ναυαρχίδα του «Ελλάδα 2.0»
Το έργο «Ψηφιοποίηση και Τεκμηρίωση Αρχείων Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών και δημιουργία Ψηφιακού Μουσείου» υλοποιείται στο πλαίσιο του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0», με τη στήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης – NextGenerationEU, για λογαριασμό της Κοινωνίας της Πληροφορίας Μ.Α.Ε. και με Φορέα Λειτουργίας την ίδια την Ε.Μ.Σ.
Ανάδοχος του έργου είναι η θεσσαλονικιώτικη DOTSOFT A.E., με προϋπολογισμό πρώτης φάσης της τάξης των 955.000 ευρώ. Το αντικείμενο είναι σαφές και φιλόδοξο: πλήρης ψηφιοποίηση και επιστημονική τεκμηρίωση σημαντικού μέρους της Βιβλιοθήκης, της Πινακοθήκης και του αρχειακού αποθέματος της Εταιρείας, και — κυρίως — η δημιουργία ενός σύγχρονου, δίγλωσσου (ελληνικά–αγγλικά) Ψηφιακού Μουσείου με διαδικτυακή πύλη, ανοιχτού σε ερευνητές, εκπαιδευτικούς, φοιτητές και στο ευρύ κοινό, εντός και εκτός Ελλάδας.
Δεν πρόκειται για μεμονωμένη κίνηση. Στην πρόσφατη εκδήλωση παρουσίασης των αποτελεσμάτων της πρώτης φάσης, παρουσία του Υπουργού Ψηφιακής Διακυβέρνησης Δημήτρη Παπαστεργίου, ανακοινώθηκε η έναρξη και δεύτερης φάσης, προϋπολογισμού 1,1 εκατ. ευρώ — ένδειξη ότι το εγχείρημα αντιμετωπίζεται ως μακροπρόθεσμη επένδυση και όχι ως μια εφάπαξ δράση.
Από το χαρτί στη γνώση: τι σημαίνει «ψηφιοποίηση» στην πράξη
Η ψηφιοποίηση ενός ιστορικού αρχείου δεν είναι απλώς σάρωση σελίδων. Είναι μια αλυσίδα εργασιών υψηλής εξειδίκευσης: προετοιμασία και συντήρηση ευαίσθητου υλικού, σάρωση υψηλής ανάλυσης, επιστημονική τεκμηρίωση και μεταδεδομένα που καθιστούν το υλικό αναζητήσιμο, και τέλος η ανάπτυξη του ψηφιακού περιβάλλοντος που το φέρνει στο κοινό. Στην περίπτωση της Ε.Μ.Σ., το αποτέλεσμα περιλαμβάνει και εικονική περιήγηση στην Πινακοθήκη, καθιστώντας τη συλλογή προσβάσιμη ακόμη και σε όσους δεν θα βρεθούν ποτέ φυσικά στη Θεσσαλονίκη.
Η DOTSOFT αξιοποιεί εδώ την πολυετή της εμπειρία σε έργα πολιτιστικής τεχνολογίας, ψηφιακής μουσειολογίας και διαχείρισης δεδομένων, αναπτύσσοντας ένα ψηφιακό οικοσύστημα που λειτουργεί ως κόμβος γνώσης, παιδείας και πολιτισμού.
Γιατί έχει σημασία — και μάλιστα τώρα
Το προφανές όφελος είναι η διάσωση: υλικό που κινδυνεύει από τη φθορά του χρόνου εξασφαλίζεται για τις επόμενες γενιές. Το λιγότερο προφανές, αλλά εξίσου κρίσιμο, είναι η προσβασιμότητα και η εξωστρέφεια. Ένα αρχείο κλειδωμένο σε ένα κτίριο έχει περιορισμένη ερευνητική αξία· το ίδιο αρχείο, ανοιχτό και δίγλωσσο στο διαδίκτυο, γίνεται πόλος διεθνούς έρευνας, εκπαιδευτικός πόρος και — όχι ασήμαντο για μια πόλη σαν τη Θεσσαλονίκη — στοιχείο πολιτιστικής και τουριστικής προβολής.
Υπάρχει, ωστόσο, και μια νέα διάσταση που κάνει τη χρονική συγκυρία ιδιαίτερη. Στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, η πληροφορία που δεν έχει ψηφιοποιηθεί ουσιαστικά δεν υπάρχει για τα σύγχρονα εργαλεία γνώσης. Ένα ιστορικό αρχείο σε ψηφιακή, τεκμηριωμένη μορφή δεν είναι απλώς προσβάσιμο από ανθρώπους — γίνεται πρώτη ύλη για μελλοντικές εφαρμογές αναζήτησης, ανάλυσης και ανάδειξης περιεχομένου. Με άλλα λόγια, η σημερινή ψηφιοποίηση δεν διασώζει μόνο το παρελθόν· το τοποθετεί μέσα στην ψηφιακή οικονομία της γνώσης του μέλλοντος.
«Για εμάς, το έργο της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών δεν είναι απλώς ένα έργο ψηφιοποίησης· είναι μια πράξη ευθύνης απέναντι στην ιστορία και την ταυτότητα του τόπου μας. Μετατρέπουμε έναν κλειστό πολιτιστικό θησαυρό σε ένα ανοιχτό, ζωντανό ψηφιακό οικοσύστημα, προσβάσιμο σε ερευνητές και πολίτες σε όλο τον κόσμο. Και το κάνουμε από τη Θεσσαλονίκη, αποδεικνύοντας ότι η ελληνική τεχνολογική τεχνογνωσία μπορεί να σταθεί στο ύψος έργων ευρωπαϊκής εμβέλειας» επισημαίνει ο Αναστάσιος Μάνος, Πρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος DOTSOFT A.E.
Ένα υπόδειγμα για το πώς «πιάνουν τόπο» οι ευρωπαϊκοί πόροι
Πέρα από την πολιτιστική του αξία, το έργο της Ε.Μ.Σ. λειτουργεί και ως case study για κάτι ευρύτερο: πώς δημόσιοι και ευρωπαϊκοί πόροι — στη συγκεκριμένη περίπτωση κεφάλαια του NextGenerationEU — μετατρέπονται σε ένα διαρκές, αξιοποιήσιμο ψηφιακό περιουσιακό στοιχείο, με μετρήσιμο εύρος (σελίδες, τεκμήρια, χρήστες) και σαφή φορέα λειτουργίας που θα το διαχειρίζεται μετά την παράδοση.
Καθώς το έργο εισέρχεται στη δεύτερη φάση του, το ζητούμενο δεν είναι πλέον απλώς «τι ψηφιοποιήθηκε», αλλά «πόσοι θα το χρησιμοποιήσουν» — και αυτό είναι, ίσως, το πιο ενδιαφέρον στοίχημα για τα επόμενα χρόνια.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών