Η σύγκρουση στην Υπερδνειστερία αποτελεί μία από τις πιο μακροχρόνιες εδαφικές διαμάχες στην Ανατολική Ευρώπη και παραμένει άλυτη από τις αρχές της δεκαετίας του 1990.
Γεννημένη μέσα από την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, η σύγκρουση αυτή έχει βαθιές ιστορικές, πολιτικές και κοινωνικοοικονομικές ρίζες, γεγονός που την καθιστά εξαιρετικά περίπλοκη και εξηγεί τη μακροχρόνια επιμονή της.
Η περιοχή ανατολικά του ποταμού Δνείστερου ονομάζεται «Υπερδνειστερία» στα ρουμανικά.
Δυτικά του Δνείστερου, δηλαδή στη Βεσσαραβία, κατοικεί το 67% των Μολδαβών, καθώς και το 70% των Ρώσων και το 47% των Ουκρανών της χώρας.
Η Υπερδνειστερία είναι ένα από τα τέσσερα «ψευδοκράτη» που προέκυψαν ως αποτέλεσμα των πρόχειρα χαραγμένων συνόρων των Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών, οι οποίες έλαβαν ανεξαρτησία από τη Μόσχα στις αρχές της δεκαετίας του 1990.
Όπως σημειώνει το Modern Diplomacy, παρότι εξαρτάται στρατιωτικά και οικονομικά από τη Ρωσία, η Υπερδνειστερία διαθέτει τα περισσότερα χαρακτηριστικά ενός ανεξάρτητου κράτους. Διαθέτει αυστηρά ελεγχόμενα σύνορα, δικό της σύνταγμα, πλήρως ελεγχόμενη κυβέρνηση και ξεχωριστό νομισματικό σύστημα. Όσοι δεν έχουν υπηκοότητα θεωρούνται αλλοδαποί, ενώ τα διαβατήρια που εκδίδονται απλώς επιτρέπουν μετακινήσεις προς άλλα «φαντάσματα-κράτη». Σχεδόν όλοι οι κάτοικοι διαθέτουν ταυτόχρονα μολδαβικό, ουκρανικό ή ρωσικό διαβατήριο.
Αυτή η ελευθερία μετακίνησης αποτελεί σύμβολο του πώς μία από τις πιο μακροχρόνιες παγωμένες συγκρούσεις στον κόσμο έχει εξελιχθεί και σε μία από τις λιγότερο αιματηρές. Παρά τη ρητορική έντασης κατά καιρούς, ουσιαστικές στρατιωτικές συγκρούσεις δεν έχουν καταγραφεί τα τελευταία τριάντα χρόνια. Η Ρωσία συνεχίζει να στηρίζει στρατιωτικά την ειρηνευτική δύναμη περίπου 1.000 στρατιωτών, καθώς και οικονομικά την περιοχή.
Οικονομία επιβίωσης και ρωσική στήριξη
Η τοπική οικονομία αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα, ορισμένα εκ των οποίων είναι μοναδικά για την περιοχή, όπως η μαζική φυγή νέων και μορφωμένων ανθρώπων. Ωστόσο, πρόκειται για ένα φαινόμενο που πλήττει συνολικά και τη Μολδαβία.
Οι ρωσικές επιδοτήσεις, που καλύπτουν περίπου το 60% του εισοδήματος των κατοίκων, και τα εμβάσματα των μεταναστών, που αντιστοιχούν στο 20% των χρημάτων που εισρέουν από το εξωτερικό, είναι ζωτικής σημασίας. Η αγροτοβιομηχανία, η βιομηχανική γεωργία και η παραγωγή υφασμάτων αποτελούν τις βασικές πηγές συναλλάγματος.
Παρά τη χαμηλή ευημερία σε σύγκριση με τα ευρωπαϊκά —ακόμη και τα ανατολικοευρωπαϊκά— πρότυπα, ο πληθυσμός δεν βιώνει ακραία φτώχεια. Υπάρχει επαρκής ελεύθερος χρόνος, βασικό σύστημα δωρεάν υγείας, ανεπτυγμένη εκπαίδευση με πανεπιστήμια και συντάξεις για ηλικιωμένους και άτομα με αναπηρία. Η παρούσα μελέτη επιχειρεί να εξετάσει διεξοδικά τα αίτια, την εξέλιξη και τη σημερινή κατάσταση της σύγκρουσης.
Η ρωσική επιρροή ενισχύθηκε περαιτέρω με τη συνεχιζόμενη παρουσία του Alexander Lebed, ο οποίος έγινε μέλος του Υπερδνειστεριακού Σοβιέτ το 1993 και αποτέλεσε την πιο αξιόπιστη αντιπολιτευτική μορφή απέναντι στον Igor Smirnov στα πρώτα χρόνια.
Οι εντάσεις μεταξύ τους αυξήθηκαν, με τον Lebed να χαρακτηρίζει τον Smirnov και το περιβάλλον του ως «διεφθαρμένους κερδοσκόπους του πολέμου».
Ο Smirnov παρέμεινε στην εξουσία έως το 2011, τροποποιώντας το σύνταγμα το 2000 ώστε να καταργήσει το όριο των θητειών. Κέρδισε τις εκλογές του 2001 με 82% και επανέλαβε σχεδόν το ίδιο ποσοστό το 2006.
Στο δημοψήφισμα του 2006, το 97,3% των ψηφοφόρων, με συμμετοχή περίπου 80%, τάχθηκε υπέρ της ανεξαρτησίας αντί της επανένωσης με τη Μολδαβία.
Ο τότε υπουργός Εξωτερικών, Valeriy Litskai, δήλωσε ότι η ενσωμάτωση στη Ρωσία θα ολοκληρωνόταν εντός επτά ετών. Τελικά, η επιδείνωση των σχέσεων με τη Μόσχα οδήγησε στην πτώση του Smirnov και στην ήττα του από τον Yevgeny Shevchuk στις εκλογές του 2011. Οι αιτίες περιλάμβαναν την αδυναμία διαλόγου με το Chisinau, τη σύγκλιση της Μολδαβίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση και τη Ρουμανία, τον φόβο «έγχρωμης επανάστασης» και το αυξανόμενο οικονομικό κόστος στήριξης του καθεστώτος. Ωστόσο, η απομάκρυνση του Smirnov δεν επηρέασε ουσιαστικά τη διαδικασία οικοδόμησης του κράτους ούτε τη διακριτή πορεία της Υπερδνειστερίας από τη Μολδαβία.
Η σημερινή κατάσταση
Σήμερα, η σύγκρουση αντικατοπτρίζει ένα σύνθετο πλέγμα πολιτικών, κοινωνικών και οικονομικών δυναμικών. Η αυξημένη εμπλοκή της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη Μολδαβία, μέσω της European Neighbourhood Policy και του EU–Moldova Action Plan, την έχει καταστήσει βασικό παράγοντα στη διαχείριση της σύγκρουσης, όπως επισημαίνει ο George Dura. Παράλληλα, η οικονομική ολοκλήρωση Μολδαβίας–ΕΕ διαμορφώνει το πλαίσιο μελλοντικών πολιτικών επιλογών, σύμφωνα με τον Alexandru Stratulat και τους συνεργάτες του.
Οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών τόσο στη Μολδαβία όσο και στην Υπερδνειστερία διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο στις προσπάθειες μετασχηματισμού της σύγκρουσης.
Η κατανόηση του εγχώριου περιβάλλοντος στο οποίο δρουν είναι καθοριστική για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητάς τους.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών