Η Ελλάδα και ο ακαδημαϊκός κόσμος θρηνούν την απώλεια της Ελένης Γλύκατζη‑Αρβελέρ, κορυφαίας ιστορικού και βυζαντινολόγου, η οποία απεβίωσε στις 16 Φεβρουαρίου 2026 σε ηλικία 100 ετών.
Η Γλύκατζη‑Αρβελέρ γεννήθηκε στην Αθήνα το 1926 και σπούδασε Ιστορία και Αρχαιολογία στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών.
Στη συνέχεια ολοκλήρωσε τις διδακτορικές της σπουδές στη Γαλλία, όπου καθιερώθηκε ως διεθνώς αναγνωρισμένη ειδικός στη βυζαντινή ιστορία.
Η πρώτη γυναίκα πρύτανης στη Σορβόννη
Στην πλούσια ακαδημαϊκή της διαδρομή ξεχωρίζει η θέση της ως η πρώτη γυναίκα πρύτανης στην ιστορία της Σορβόννης, ενώ διετέλεσε καθηγήτρια, διευθύντρια ερευνών και μέλος πολλών διεθνών πολιτιστικών και επιστημονικών οργανισμών.
Το έργο της προώθησε σημαντικά την έρευνα για το Βυζάντιο και επηρέασε γενιές ιστορικών σε Ελλάδα και εξωτερικό.
Η συμβολή της Γλύκατζη‑Αρβελέρ δεν περιορίζεται στην ακαδημαϊκή σφαίρα: υπήρξε τακτική ομιλήτρια και σχολιάστρια για θέματα πολιτισμού και ιστορίας, ενώ οι απόψεις και οι δημοσιεύσεις της είχαν ευρεία απήχηση στο κοινό.
Η απώλειά της αφήνει ένα σημαντικό κενό στον χώρο της ιστορίας και της βυζαντινολογίας, αλλά το έργο της παραμένει ζωντανό και καθοριστικό για τη μελέτη της πολιτιστικής κληρονομιάς της Ελλάδας και της Ευρώπης.
Το Μεγάλο Κεφάλαιο... Παρίσι
Την περίοδο του 1950, ενώ ήταν φοιτήτρια της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, εργάστηκε ως γνώστρια της γαλλικής γλώσσας στον κύκλο της βασίλισσας Φρειδερίκης.
Μετά την αποφοίτησή της, υπηρέτησε ως ερευνήτρια στο Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών (1949-1953), θέτοντας από νωρίς τις βάσεις για μια διεθνή καριέρα.
Το 1953 εγκαταστάθηκε στο Παρίσι για να συνεχίσει τις σπουδές της και δύο χρόνια αργότερα διορίστηκε στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών της Γαλλίας (CNRS).
Το 1964 έγινε διευθύντρια σπουδών του Κέντρου και το 1967 καθηγήτρια στη Σορβόννη. Το 1966 απέκτησε το δίπλωμα doctorat ès lettres με τη μελέτη της για το Βυζάντιο και τη θάλασσα, η οποία εκδόθηκε ως Byzance et la mer από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις της Γαλλίας.
Η Γλύκατζη‑Αρβελέρ διετέλεσε Διευθύντρια του Κέντρου Ιστορίας και Πολιτισμού του Βυζαντίου και της Χριστιανικής Αρχαιολογίας, Αντιπρύτανις (1970-1973) και το 1976 Πρύτανις στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης (Paris I). Ήταν η πρώτη γυναίκα Πρύτανης στην ιστορία των 700 χρόνων της Σορβόννης και η πρώτη γυναίκα παγκοσμίως που κατείχε αντίστοιχη θέση σε διεθνώς αναγνωρισμένο πανεπιστήμιο.
Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ: Έφτασα 100 χρόνων για να βεβαιωθώ ότι ο Μέγας Αλέξανδρος είναι στη Βεργίνα
Πολλάκις είχε υποστηρίξει ότι στον τάφο της Βεργίνας βρίσκεται ο Μέγας Αλέξανδρος και όχι ο Φίλιππος Β’, όπως πιστεύεται μέχρι σήμερα:
«Όταν ο Ανδρόνικος, με τον οποίον ήμουνα φίλη, ανακάλυψε τον τύμβο – δεν μιλάμε για τάφο, μιλάμε για τύμβο ολόκληρο – βρήκε μέσα στον λεγόμενο τάφο του Φιλίππου, το αγαλμάτιο του Μεγάλου Αλεξάνδρου, του λέω, βρε Μανόλη μου, πώς είναι δυνατόν βασιλεύς βασιλεύων, αυτό θα ήταν ο Αλέξανδρος μετά το θάνατο του πατέρα του, πώς είναι δυνατόν να είναι μέσα σε τάφο;
Και ο Ανδρόνικος, ο οποίος είναι ένας τέλειος αρχαιολόγος και τέλειος ανασκαφέας, μου είπε απλά, βρε Ελένη, 20 κείμενα πάνω κάτω, λένε ότι ο Αλέξανδρος είναι θαμμένος στην Αλεξάνδρεια. Με συγχωρείτε για την επιμονή μου, του λέω, αν είναι έτσι, εγώ βυζαντινολόγος είμαι, ασχολούμαι με τα βυζαντινά» σημείωσε.
Συνέχισε λέγοντας πως: «Όταν όμως βρήκαν την Αμφίπολη, άρχισαν και ζητούσαν και τον Αλέξανδρο στην Αμφίπολη. Οπότε αναρωτήθηκα, μια και τον ζητάνε στην Αμφίπολη, άρα δεν είναι σίγουροι ότι είναι στην Αλεξάνδρεια. Και πράγματι τότε, ως ιστορικός πια, πήρα τα κείμενα που μιλάνε για τον θάνατο του Αλεξάνδρου στην Αλεξάνδρεια και είδα ότι είναι όλα αιώνες μεταγενέστερα, μετά τον θάνατό του. Ο Αλέξανδρος πέθανε το 323 π.Χ. και ο Στράβων, παραδείγματος χάριν, που μιλάει για τον θάνατο και την ταφή του στην Αλεξάνδρεια, είναι το 60 μ.Χ. Αναρωτήθηκα λοιπόν και μετά άρχισα κι έψαχνα ως ιστορικός τα πράγματα. Τότε είδα, ότι εφόσον όλα τα κείμενα αυτά είναι μεταγενέστερα, να δούμε τι είναι τα πραγματικά ευρήματα».
Αξιώματα και βραβεύσεις σε όλο τον κόσμο
Ήταν Επίτιμη Διδάκτωρ του Αμερικανικού Πανεπιστημίου των Παρισίων (1989), του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ, καθώς και των Πανεπιστημίων του Λονδίνου, του Βελιγραδίου, των Αθηνών, της Λίμα, του Νιου Μπράνσγουικ (Καναδάς), της Χάιφα, της Νέας Υόρκης, της Θεσσαλονίκης, του Φραίμπουργκ (Ελβετία), κ.α.. [39]
Αποτέλεσε τιμητικό μέλος των Ακαδημιών των Αθηνών, του Βερολίνου, της Βουλγαρίας, καθώς και της Βρετανικής Ακαδημίας. Επίσης, είναι μέλος και συνεργάτιδα της Βασιλικής Ακαδημίας των Επιστημών, των Γραμμάτων και των Τεχνών του Βελγίου.
Έχει λάβει τις εξής τιμητικές διακρίσεις από τη Γαλλική Δημοκρατία:
Ταξιάρχης της Λεγεώνας της Τιμής
Μεγαλόσταυρος του Εθνικού Τάγματος της Τιμής
Διοικητής της Τάξης των Ακαδημαϊκών Φοινίκων
Ταξιάρχης των Τεχνών και των Γραμμάτων
Ακόμη έχει λάβει τις εξής διακρίσεις: Ταξιάρχης της Λεγεώνας της Τιμής (Ελλάδα), Επίτιμη Πολίτης (Γαλλία), Υψηλότατη Ταξιάρχης (Μεξικό), Ταξιάρχης της Εθνικής Ταξιαρχίας (Λουξεμβούργο), Υψηλότερη Ταξιάρχης της Ταξιαρχίας των Τιμών (Αυστρία), Ταξιάρχης της Βασιλικής Ταξιαρχίας της Δανίας, Ταξιάρχης των Επιστημών, της Παιδείας και της Τέχνης (Πορτογαλία), Ταξιάρχης της Ταξιαρχίας της Τιμής (Ιταλία), τιμητικό μετάλλιο από τη Πολωνική Ακαδημία Επιστημών και Ασημένιο Μετάλλιο του Ολυμπιακού Τάγματος από τη Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή.[39]
Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ θεωρείται μία από τις πλέον εξέχουσες πανεπιστημιακές προσωπικότητες, ιδιαίτερα στη βυζαντινολογία, με πολύ μεγάλο αριθμό σχετικών διαλέξεων και ομιλιών εντός και εκτός Ελλάδας. Στην τηλεοπτική εκπομπή Μεγάλοι Έλληνες πήρε την 86η θέση.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών