ΑΑΔΕ: Τα νέα «όπλα» για εικονικές εταιρείες και υπεύθυνους που αλλάζουν ΑΦΜ - Αλλάζει η μορφή των ελέγχων με τον δείκτη Jaccard

Μια νέα εποχή ελέγχων για την αποκάλυψη κυκλωμάτων εταιρειών που αλλάζουν υπευθύνους και ΑΦΜ «σαν τα πουκάμισα» ανοίγεται στην Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ), μετά την εξάρθρωση του πολυδαίδαλου κυκλώματος με τις 380 επιχειρήσεις -φαντάσματα που εξαφανίζονταν έχοντας πρώτα δημιουργήσει 43 εκατ. ευρώ οφειλών προς το δημόσιο.
Η ΑΑΔΕ επεκτείνει το εξελιγμένο μοντέλο ανίχνευσης επιχειρηματικών συσχετίσεων. Στην «καρδιά» του νέου συστήματος «κρύβεται» ένας μαθηματικός αλγόριθμος, ο δείκτης ομοιότητας Jaccard (Jaccard similarity index), που υπολογίζει κατά πόσο «μοιάζουν» δύο διαφορετικά σύνολα δεδομένων. Έτσι, μπορεί να ανακαλύπτει κινήσεις και μοτίβα που δεν γίνονται ορατά «με γυμνό μάτι», οδηγώντας τις έρευνες της εφορίας εκεί όπου ποτέ δεν έφταναν με τις παλιές μεθόδους.
Ειδικότερα, το νέο «εργαλείο» θα εντοπίζει επαναλαμβανόμενα μοτίβα με πολλαπλά ΑΦΜ και διαδοχικά χρέη διαφορετικών επιχειρήσεων, αλλάζοντας ριζικά τη μορφή και λογική των ελέγχων.

Φορολογικές απάτες

Μια πληγή δεκαετιών φαίνεται να βρίσκει λύση, με ένα μόνιμο ψηφιακό «τείχος» απέναντι σε μια μορφή φορολογικής απάτης που, αν και πολλοί γνώριζαν εδώ και δεκαετίες στην αγορά, ήταν δύσκολο ή σχεδόν αδύνατον να εντοπιστεί και να αποδειχθεί τεχνοκρατικά και συστηματικά.
Κοινό μυστικό στον κόσμο των επιχειρήσεων επί δεκαετίες αποτελούσε ότι: πολλοί έστηναν εταιρείες, τις «φόρτωναν» με χρέη, τις «έκαιγαν» και στη θέση τους άνοιγαν άλλες. Ωστόσο το κατάστημα συνέχιζε να λειτουργεί κανονικά, ο τζίρος έτρεχε, οι συναλλαγές γίνονταν, οι πελάτες δεν αντιλαμβάνονταν τίποτα. Όμως, στα μητρώα της εφορίας το ΑΦΜ είχε αλλάξει, τα χρέη έμεναν ακάλυπτα και απλήρωτα, οι υπεύθυνοι εξαφανίζονταν, αλλά το κύκλωμα συνέχιζε να απομυζά για πολλά χρόνια φόρους και ασφαλιστικές εισφορές, αλλάζοντας απλώς φορολογικό προσωπείο και ΑΦΜ.
Μέχρι τώρα, η αποκάλυψη τέτοιων κυκλωμάτων γινόταν συνήθως αποσπασματικά, συμπτωματικά ή μετά από καταγγελία. Ωστόσο, όταν εντοπίζονταν, συνήθως ήταν πλέον αργά, αφού τα χρήματα είχαν χαθεί για το δημόσιο, ο «αχυράνθρωπος» δεν υπήρχε ή δεν γνώριζε τίποτα, ενώ ένας άλλος «έτρεχε» ήδη με νέο ΑΦΜ την επόμενη εταιρεία τού κυκλώματος. Στην πράξη, ποτέ ένα κύκλωμα δεν μπορούσε να αποκαλυφθεί ολοκληρωτικά.
Η αιτία είναι ότι ένας ελεγκτής που μπαίνει σε μία επιχείρηση δυσκολεύεται να συλλάβει τον πολυδαίδαλο σχεδιασμό που έχει στηθεί και λειτουργεί στις περιπτώσεις αυτές: διαφορετικές εταιρείες, με διαφορετικά ΑΦΜ και διαφορετικούς "υπευθύνους" και εκπροσώπους, "παράγουν" διαδοχικά χρέη εκατομμυρίων προς το δημόσιο, χωρίς να φαίνεται η μία ως συνέχεια της άλλης.
Για πρώτη φορά ίσως, η "αποδοτική" αυτή μορφή απάτης φαίνεται να βρίσκει απάντηση: ένα νέο «εργαλείο» θα εντοπίζει πλέον τέτοια επαναλαμβανόμενα μοτίβα με πολλαπλά ΑΦΜ και διαδοχικά χρέη διαφορετικών επιχειρήσεων, αλλάζοντας ριζικά τη μορφή και λογική των ελέγχων.
Και αυτό διότι ενώ ο παραδοσιακός φορολογικός έλεγχος «έβλεπε» μία επιχείρηση κάθε φορά, ο δείκτης ομοιότητας Jaccard μετρά πόσο «μοιάζουν» δύο ή περισσότερες επιχειρήσεις ως προς τα πρόσωπα, τις διευθύνσεις και τα μοτίβα συμπεριφοράς τους. Όταν αυτή η ομοιότητα επαναλαμβάνεται σε δεκάδες εταιρείες, αναδύονται αυτόματα όλα τα πλοκάμια, -δηλαδή το κύκλωμα.
Έμφαση δίνεται και στα λεγόμενα «ΑΦΜ μίας χρήσης»: αλλοδαποί χωρίς ισχυρή ταυτοποίηση ή και ανύπαρκτα πρόσωπα -με κλεμμένες ή πλαστές ταυτότητες πολλές φορές- προσφέρουν τα ΑΦΜ τους (με το αζημίωτο), δημιουργούν εταιρίες για το κύκλωμα, «φορτώνονται» τα χρέη και μετά εξαφανίζονται.
Έτσι, αντί για τους μεγαλοφειλέτες που αναζητούν η ΑΑΔΕ και ΕΦΚΑ για να εισπράξουν χρέη εκατομμυρίων, στη θέση τους εύρισκαν άλλα πρόσωπα και άλλες εταιρίες με άλλο αριθμό φορολογικού μητρώου, συχνά όμως με την ίδια δραστηριότητα και στην ίδια διεύθυνση.
Ο αλγόριθμος θα επισημαίνει αυτόματα τα ίχνη αυτά, αφού κάθε παραβάτης αφήνει ψηφιακό αποτύπωμα σε κάθε «γέννηση» και «θάνατο» εταιρίας του κυκλώματος.

Ο δείκτης Jaccard

Στην πράξη, το σύστημα θα καταγράφει πλέον μαζικά ποιο πρόσωπο εμφανίζεται σε ποια εταιρεία, πόσες φορές επαναλαμβάνεται το ίδιο πρόσωπο σε διαφορετικά σχήματα, ποια ΑΦΜ διαδέχονται άλλα, ποιες επιχειρήσεις εμφανίζουν κοινές ή γειτνιάζουσες διευθύνσεις, αλλά και ποιες έχουν κοινά φυσικά πρόσωπα σε ρόλους διαχείρισης ή εκπροσώπησης.
Το αποτέλεσμα είναι ένα σχεδιάγραμμα πλέγματος διασυνδέσεων, που δεν είναι ορατό σε έναν απλό φορολογικό έλεγχο. Μόνο όταν οι σχέσεις αποτυπώνονται συνολικά, το οργανωμένο δίκτυο γίνεται εμφανές.
Ωστόσο, για να αποκαλυφθεί η δράση του κυκλώματος στο σύνολό του και όχι αποσπασματικά, η νέα στρατηγική προβλέπει ότι ο επιτόπιος έλεγχος θα ενεργοποιείται, μόνο αφότου τα δεδομένα έχουν ήδη αποκαλύψει την πλήρη δομή του και τότε, το χτύπημα θα είναι σαρωτικό.
Οι ελεγκτές θα κάνουν έφοδο ταυτόχρονα σε όλα τα σημεία του κυκλώματος έχοντας ήδη σχηματισμένη εικόνα.

www.bankingnews.gr