Η γεωπολιτική ισχύς και τα οικονομικά συμφέροντα πίσω από τον έλεγχο των στρατηγικών θαλάσσιων διαύλων
Το Στενό του Hormuz, ένας από τους πλέον στρατηγικά σημαντικούς θαλάσσιους διαύλους του κόσμου, βρίσκεται συχνά στο επίκεντρο γεωπολιτικών εντάσεων και οικονομικών συμφερόντων.
Η συζήτηση γύρω από τα «διόδια» που επιβάλλει το Ιράν σε αυτόν τον διάδρομο δεν είναι απλώς ζήτημα τελωνειακών εσόδων, αλλά αποτυπώνει το δίκαιο του ισχυρού – το δίκαιο του νικητή, όπως συχνά λέγεται, μετά από ένα άδικο και παράνομο πόλεμο εκ μέρους των ΗΠΑ και Ισραήλ, τον οποίο άντεξε.
Η πρακτική αυτή, αν και αμφιλεγόμενη, δεν είναι μοναδική στην ιστορία: ανάλογες καταστάσεις έχουν παρατηρηθεί στο Στενό του Σουέζ και στον Παναμά, όπου οι γεωπολιτικές και οικονομικές ισορροπίες καθορίζουν τη χρήση κρίσιμων θαλάσσιων διαύλων.
Ειδικότερα, τόσο ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, Donald Trump, όσο και η ηγεσία του Ιράν μπορούν να ισχυριστούν πως πέτυχαν «μερική νίκη» μετά την επίτευξη προσωρινής ανακωχής διάρκειας δύο εβδομάδων.
Παρότι ο Trump είναι ικανοποιημένος που η ανακωχή εξαρτάται από το «πλήρες, άμεσο και ασφαλές άνοιγμα του Στενού του Hormuz» από το Ιράν, η Ισλαμική Δημοκρατία μπορεί να υπερηφανεύεται ότι πρώτος ο Αμερικανός πρόεδρος προθυμοποιήθηκε να συζητήσει το «Σχέδιο ειρήνης 10 σημείων» που κοινοποιήθηκε στους εμπλεκόμενους μέσω του Πακιστάν.
Αν και οι όροι και από τις δύο πλευρές είναι αλληλοσυνδεόμενοι, είναι δύσκολο να προβλεφθεί αν και οι 10 όροι του Ιράν θα γίνουν δεκτοί από τον Trump ή, για την ακρίβεια, από οποιονδήποτε Πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών.
O Trump έχει γράψει στo Truth Social ότι το Ιράν έχει προτείνει ένα «εφικτό» σχέδιο ειρήνης 10 σημείων που περιλαμβάνει όσα περιέγραψε ως «σημεία προηγούμενης διαμάχης», τα οποία «έχουν συμφωνηθεί μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν».
Ο επιπλέον χρόνος (δύο εβδομάδων), είπε, θα επιτρέψει την τελική ολοκλήρωση της συμφωνίας.
Όπως ακριβώς το είπε, «μια περίοδος δύο εβδομάδων θα επιτρέψει τη συμφωνία να οριστικοποιηθεί και να ολοκληρωθεί».
Αν και δεν έχει δημοσιευθεί κοινό κείμενο, οι αναφορές από τα ιρανικά κρατικά μέσα και το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας περιγράφουν τις ακόλουθες απαιτήσεις:
Δέσμευση Μη Επιθετικότητας: Επίσημη δέσμευση των ΗΠΑ να τερματίσουν όλες τις ενέργειες επιθετικότητας κατά του Ιράν και της κυριαρχίας του.
Έλεγχος στενού Hormuz: Αναγνώριση της συνεχούς ιρανικής ελέγχου και συντονισμού του Στενού, ενδεχομένως με διευρυμένη παρουσία.
Πυρηνικά δικαιώματα: Επίσημη αποδοχή από τις ΗΠΑ του δικαιώματος του Ιράν να διατηρεί πρόγραμμα εμπλουτισμού ουρανίου.
Άρση κυρώσεων: Άρση όλων των πρωτογενών και δευτερογενών οικονομικών κυρώσεων των ΗΠΑ.
Τερματισμός ψηφισμάτων: Τερματισμός όλων των ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και του Διοικητικού Συμβουλίου της IAEA που απευθύνονται στο Ιράν.
Αποχώρηση στρατευμάτων: Πλήρης αποχώρηση των μαχητικών δυνάμεων των ΗΠΑ από τις περιφερειακές βάσεις και αναπτύξεις.
Οικονομικές αποζημιώσεις: Καταβολή αποζημίωσης στο Ιράν για ζημιές που υπέστη κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Απελευθέρωση περιουσιακών στοιχείων: Απελευθέρωση όλων των ιρανικών κεφαλαίων και περιουσιακών στοιχείων που έχουν παγώσει από τις ΗΠΑ.
Περιφερειακή αποκλιμάκωση: Μόνιμο τέλος των εχθροπραξιών σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του τερματισμού επιθέσεων στον «Άξονα Αντίστασης» στο Λίβανο, το Ιράκ και την Υεμένη.
Δεσμευτικό ψήφισμα: Υιοθέτηση ψηφίσματος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ για να καθιστά οποιαδήποτε τελική συμφωνία νομικά δεσμευτική σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο.
Αμφιλεγόμενα ζητήματα
Αν και καθένα από τα παραπάνω είναι περίπλοκο ζήτημα, τρία από αυτά φαίνονται ιδιαίτερα αμφιλεγόμενα λόγω των παγκόσμιων επιπτώσεών τους.
Το ένα αφορά το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν...
Το δεύτερο είναι η απαίτηση ότι η Αμερική πρέπει να απομακρύνει τις στρατιωτικές της βάσεις και εγκαταστάσεις από τον Κόλπο.
Όπως έχει ήδη εξηγήσει το Eurasian Times νωρίτερα, αυτό είναι πιο εύκολο να ειπωθεί παρά να γίνει.
Ωστόσο, η πιο ανησυχητική φαίνεται να είναι η απαίτηση να αναγνωριστεί ο έλεγχος του Ιράν πάνω στο Στενό του Hormuz, η οποία φαίνεται να περιλαμβάνει το δικαίωμα που η Τεχεράνη ανέφερε προηγουμένως: τη συλλογή διοδίων από τα πλοία που διέρχονται από το Hormuz, έσοδα που ίσως μοιράζονται με το Ομάν.
Ως και 2 εκατομμύρια δολάρια για την «ασφαλή διέλευση»
Υπάρχουν αναφορές ότι οι Φρουροί της Επανάστασης του Ιράν (IRGC) συλλέγουν έως και 2 εκατομμύρια δολάρια για την «ασφαλή διέλευση» ενός πλοίου, συχνά σε κινεζικά γιουάν ή σε σταθερά νομίσματα (stablecoins).
Όχι μόνο οι περισσότεροι γείτονες του Κόλπου αλλά και ο υπόλοιπος κόσμος μπορεί να το θεωρήσει τίποτα άλλο παρά εκβιασμό.
Διότι, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, τέτοιοι εκβιασμοί απαγορεύονται αυστηρά.
Ωστόσο, αξίζει να σημειωθεί ότι τα διόδια ή τα τέλη διέλευσης είναι νόμιμα μόνο σε τεχνητούς δρόμους, όχι φυσικούς, όπως το Στενό του Hormuz.
Η διάκριση αυτή είναι σημαντική, πράγματι!
Τεχνητά κανάλια, όπως τα κανάλια του Σουέζ και του Παναμά, χρεώνουν τέλη διέλευσης.
Η Αίγυπτος κατέχει πλήρως, λειτουργεί και διαχειρίζεται το κανάλι του Σουέζ μέσω της κρατικής Αρχής Καναλιού Σουέζ (SCA).
Η Αίγυπτος χρεώνει υποχρεωτικά, σημαντικά διόδια για τα πλοία που διέρχονται, τα οποία βασίζονται στο μέγεθος, τον τύπο και το φορτίο του πλοίου, δημιουργώντας δισεκατομμύρια δολάρια σε ετήσια έσοδα για τη χώρα.
www.bankingnews.gr
Η συζήτηση γύρω από τα «διόδια» που επιβάλλει το Ιράν σε αυτόν τον διάδρομο δεν είναι απλώς ζήτημα τελωνειακών εσόδων, αλλά αποτυπώνει το δίκαιο του ισχυρού – το δίκαιο του νικητή, όπως συχνά λέγεται, μετά από ένα άδικο και παράνομο πόλεμο εκ μέρους των ΗΠΑ και Ισραήλ, τον οποίο άντεξε.
Η πρακτική αυτή, αν και αμφιλεγόμενη, δεν είναι μοναδική στην ιστορία: ανάλογες καταστάσεις έχουν παρατηρηθεί στο Στενό του Σουέζ και στον Παναμά, όπου οι γεωπολιτικές και οικονομικές ισορροπίες καθορίζουν τη χρήση κρίσιμων θαλάσσιων διαύλων.
Ειδικότερα, τόσο ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, Donald Trump, όσο και η ηγεσία του Ιράν μπορούν να ισχυριστούν πως πέτυχαν «μερική νίκη» μετά την επίτευξη προσωρινής ανακωχής διάρκειας δύο εβδομάδων.
Παρότι ο Trump είναι ικανοποιημένος που η ανακωχή εξαρτάται από το «πλήρες, άμεσο και ασφαλές άνοιγμα του Στενού του Hormuz» από το Ιράν, η Ισλαμική Δημοκρατία μπορεί να υπερηφανεύεται ότι πρώτος ο Αμερικανός πρόεδρος προθυμοποιήθηκε να συζητήσει το «Σχέδιο ειρήνης 10 σημείων» που κοινοποιήθηκε στους εμπλεκόμενους μέσω του Πακιστάν.
Αν και οι όροι και από τις δύο πλευρές είναι αλληλοσυνδεόμενοι, είναι δύσκολο να προβλεφθεί αν και οι 10 όροι του Ιράν θα γίνουν δεκτοί από τον Trump ή, για την ακρίβεια, από οποιονδήποτε Πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών.
O Trump έχει γράψει στo Truth Social ότι το Ιράν έχει προτείνει ένα «εφικτό» σχέδιο ειρήνης 10 σημείων που περιλαμβάνει όσα περιέγραψε ως «σημεία προηγούμενης διαμάχης», τα οποία «έχουν συμφωνηθεί μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν».
Ο επιπλέον χρόνος (δύο εβδομάδων), είπε, θα επιτρέψει την τελική ολοκλήρωση της συμφωνίας.
Όπως ακριβώς το είπε, «μια περίοδος δύο εβδομάδων θα επιτρέψει τη συμφωνία να οριστικοποιηθεί και να ολοκληρωθεί».
Αν και δεν έχει δημοσιευθεί κοινό κείμενο, οι αναφορές από τα ιρανικά κρατικά μέσα και το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας περιγράφουν τις ακόλουθες απαιτήσεις:
Δέσμευση Μη Επιθετικότητας: Επίσημη δέσμευση των ΗΠΑ να τερματίσουν όλες τις ενέργειες επιθετικότητας κατά του Ιράν και της κυριαρχίας του.
Έλεγχος στενού Hormuz: Αναγνώριση της συνεχούς ιρανικής ελέγχου και συντονισμού του Στενού, ενδεχομένως με διευρυμένη παρουσία.
Πυρηνικά δικαιώματα: Επίσημη αποδοχή από τις ΗΠΑ του δικαιώματος του Ιράν να διατηρεί πρόγραμμα εμπλουτισμού ουρανίου.
Άρση κυρώσεων: Άρση όλων των πρωτογενών και δευτερογενών οικονομικών κυρώσεων των ΗΠΑ.
Τερματισμός ψηφισμάτων: Τερματισμός όλων των ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και του Διοικητικού Συμβουλίου της IAEA που απευθύνονται στο Ιράν.
Αποχώρηση στρατευμάτων: Πλήρης αποχώρηση των μαχητικών δυνάμεων των ΗΠΑ από τις περιφερειακές βάσεις και αναπτύξεις.
Οικονομικές αποζημιώσεις: Καταβολή αποζημίωσης στο Ιράν για ζημιές που υπέστη κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Απελευθέρωση περιουσιακών στοιχείων: Απελευθέρωση όλων των ιρανικών κεφαλαίων και περιουσιακών στοιχείων που έχουν παγώσει από τις ΗΠΑ.
Περιφερειακή αποκλιμάκωση: Μόνιμο τέλος των εχθροπραξιών σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του τερματισμού επιθέσεων στον «Άξονα Αντίστασης» στο Λίβανο, το Ιράκ και την Υεμένη.
Δεσμευτικό ψήφισμα: Υιοθέτηση ψηφίσματος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ για να καθιστά οποιαδήποτε τελική συμφωνία νομικά δεσμευτική σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο.
Αμφιλεγόμενα ζητήματα
Αν και καθένα από τα παραπάνω είναι περίπλοκο ζήτημα, τρία από αυτά φαίνονται ιδιαίτερα αμφιλεγόμενα λόγω των παγκόσμιων επιπτώσεών τους.
Το ένα αφορά το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν...
Το δεύτερο είναι η απαίτηση ότι η Αμερική πρέπει να απομακρύνει τις στρατιωτικές της βάσεις και εγκαταστάσεις από τον Κόλπο.
Όπως έχει ήδη εξηγήσει το Eurasian Times νωρίτερα, αυτό είναι πιο εύκολο να ειπωθεί παρά να γίνει.
Ωστόσο, η πιο ανησυχητική φαίνεται να είναι η απαίτηση να αναγνωριστεί ο έλεγχος του Ιράν πάνω στο Στενό του Hormuz, η οποία φαίνεται να περιλαμβάνει το δικαίωμα που η Τεχεράνη ανέφερε προηγουμένως: τη συλλογή διοδίων από τα πλοία που διέρχονται από το Hormuz, έσοδα που ίσως μοιράζονται με το Ομάν.
Ως και 2 εκατομμύρια δολάρια για την «ασφαλή διέλευση»
Υπάρχουν αναφορές ότι οι Φρουροί της Επανάστασης του Ιράν (IRGC) συλλέγουν έως και 2 εκατομμύρια δολάρια για την «ασφαλή διέλευση» ενός πλοίου, συχνά σε κινεζικά γιουάν ή σε σταθερά νομίσματα (stablecoins).
Όχι μόνο οι περισσότεροι γείτονες του Κόλπου αλλά και ο υπόλοιπος κόσμος μπορεί να το θεωρήσει τίποτα άλλο παρά εκβιασμό.
Διότι, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, τέτοιοι εκβιασμοί απαγορεύονται αυστηρά.
Ωστόσο, αξίζει να σημειωθεί ότι τα διόδια ή τα τέλη διέλευσης είναι νόμιμα μόνο σε τεχνητούς δρόμους, όχι φυσικούς, όπως το Στενό του Hormuz.
Η διάκριση αυτή είναι σημαντική, πράγματι!
Τεχνητά κανάλια, όπως τα κανάλια του Σουέζ και του Παναμά, χρεώνουν τέλη διέλευσης.
Η Αίγυπτος κατέχει πλήρως, λειτουργεί και διαχειρίζεται το κανάλι του Σουέζ μέσω της κρατικής Αρχής Καναλιού Σουέζ (SCA).
Η Αίγυπτος χρεώνει υποχρεωτικά, σημαντικά διόδια για τα πλοία που διέρχονται, τα οποία βασίζονται στο μέγεθος, τον τύπο και το φορτίο του πλοίου, δημιουργώντας δισεκατομμύρια δολάρια σε ετήσια έσοδα για τη χώρα.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών