Αόρατοι επιζώντες - Πού κρύβονται τα έντομα τον χειμώνα

Ο χειμώνας δεν είναι για τα έντομα περίοδος δραστηριότητας∙ είναι μια σιωπηλή δοκιμασία αντοχής.
Δεν κυνηγούν, δεν πετούν, δεν αναπαράγονται.
Επικεντρώνονται αποκλειστικά στη διατήρηση της ζωής τους.
Για να το πετύχουν, επιβραδύνουν σχεδόν κάθε λειτουργία του οργανισμού τους.
Ο μεταβολισμός μειώνεται στο ελάχιστο, η κατανάλωση ενέργειας περιορίζεται δραστικά και η κίνηση γίνεται σπάνια ή ανύπαρκτη.
Δεν πρόκειται για ύπνο με την ανθρώπινη έννοια, αλλά για μια ελεγχόμενη βιολογική αναστολή, μια κατάσταση επιβίωσης.

Πασχαλίτσες, σκαθάρια και μύγες αναζητούν προστατευμένα σημεία: χαραμάδες σε βράχους, κάτω από φλοιούς δέντρων, μέσα σε σοφίτες ή πίσω από παντζούρια.
Η επιλογή δεν είναι τυχαία.
Ο χειμώνας δεν απειλεί μόνο με χαμηλές θερμοκρασίες, αλλά και με υγρασία, παγετό και ενεργειακές απώλειες.
Κάθε στενή σχισμή λειτουργεί ως φυσική ασπίδα απέναντι στα στοιχεία.
Κι αν διαταραχθούν, θα κινηθούν αργά και νωχελικά, σαν οργανισμοί που επιστρέφουν διστακτικά από μια βαθιά, απαραίτητη παύση.

Πολλά έντομα «εξαφανίζονται» τον χειμώνα επειδή, στην πραγματικότητα, δεν υπάρχουν με τη μορφή που έχουμε συνηθίσει να βλέπουμε

Δεν κυκλοφορούν με φτερά ούτε κινούνται ανάμεσά μας.
Έχουν ήδη μεταμορφωθεί σε ένα πιο ανθεκτικό στάδιο της ζωής τους.
Οι πεταλούδες είναι ίσως το πιο ενδεικτικό παράδειγμα.
Οι περισσότερες δεν προλαβαίνουν τον χειμώνα ως ενήλικα, φτερωτά έντομα.
Τον διανύουν ως αυγά στερεωμένα σε κλαδιά, ως κάμπιες κρυμμένες στο έδαφος ή ως χρυσαλλίδες που θυμίζουν κομμάτι φλοιού ή ξερό φύλλο.
Εξωτερικά μοιάζουν ακίνητες και άψυχες, όμως στο εσωτερικό τους η ζωή παραμένει σε αναμονή, έτοιμη να συνεχιστεί όταν οι συνθήκες γίνουν ευνοϊκές.
Κάτι παρόμοιο συμβαίνει και με πολλά κουνούπια, ακρίδες και σκώρους. 
Η ιδέα ότι τα κουνούπια εξαφανίζονται με το πρώτο κρύο δεν είναι απόλυτα σωστή.
Ορισμένα είδη, κυρίως τα θηλυκά, επιβιώνουν βρίσκοντας καταφύγιο σε προστατευμένους χώρους όπως υπόγεια, φρεάτια, αποθήκες ή παλιά κτίρια, ακόμη και μέσα σε κατοικίες.
Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου δεν τρέφονται, δεν αναπαράγονται και δεν είναι δραστήρια.
Παραμένουν σχεδόν ακίνητα, με τον οργανισμό τους σε κατάσταση χαμηλής λειτουργίας.
Έτσι εξηγείται γιατί, σε μια ξαφνικά ζεστή μέρα του Ιανουαρίου, μπορεί να εμφανιστεί ένα και μόνο κουνούπι στο σαλόνι.
Δεν πρόκειται για κάτι παράδοξο· απλώς η άνοδος της θερμοκρασίας το ενεργοποίησε προσωρινά από τη χειμερινή του αδράνεια.

Οι οργανωμένες κοινωνίες

Για τα κοινωνικά έντομα ο χειμώνας δεν είναι ατομική υπόθεση· είναι συλλογική στρατηγική.
Η επιβίωση δεν εξαρτάται από το κάθε άτομο ξεχωριστά, αλλά από τη συνοχή της ομάδας.
Τα μυρμήγκια υποχωρούν βαθύτερα στη φωλιά τους, σε στρώματα του εδάφους όπου η θερμοκρασία μεταβάλλεται λιγότερο.
Εκεί περιορίζουν στο ελάχιστο τη δραστηριότητά τους.
Η τροφή καταναλώνεται με φειδώ, τα αποθέματα γίνονται ζωτικής σημασίας και ο ρυθμός ζωής πέφτει αισθητά.
Η αποικία δεν σταματά να υπάρχει, απλώς λειτουργεί σε κατάσταση εξοικονόμησης ενέργειας.
Οι μέλισσες, αντίθετα, δεν αδρανοποιούνται πλήρως.
Παραμένουν ενεργές μέσα στην κυψέλη και σχηματίζουν μια πυκνή «σφαίρα» γύρω από τη βασίλισσα.
Το σύμπλεγμα αυτό λειτουργεί σαν ένας ενιαίος οργανισμός: οι εργάτριες πάλλουν τους μυς τους για να παράγουν θερμότητα, αλλάζουν θέσεις ώστε καμία να μη μείνει εκτεθειμένη στο ψύχος και καταναλώνουν μέλι για καύσιμο.
Η θερμοκρασία διατηρείται σε επίπεδα που επιτρέπουν τη ζωή, ακόμη κι όταν έξω επικρατεί παγετός.
Για αυτές τις κοινωνίες, ο χειμώνας είναι μια άσκηση πειθαρχίας και συνεργασίας, μια περίοδος όπου η ενότητα καθορίζει την επιβίωση.

Υπάρχουν κι εκείνα που δεν σταματούν ποτέ

Κάποια είδη δεν χρειάζεται να προσαρμοστούν πραγματικά στον χειμώνα, γιατί ζουν ήδη σε ένα περιβάλλον που τους τον «ακυρώνει».
Οι κατσαρίδες, οι ψύλλοι και ορισμένες μύγες εκμεταλλεύονται τα ανθρώπινα κτίρια, όπου η θέρμανση, η τροφή και η σχετική σταθερότητα της θερμοκρασίας δημιουργούν έναν τεχνητό, διαρκή «καλοκαιρινό» μικρόκοσμο. Για αυτά τα πλάσματα, η εποχική παύση είναι σχεδόν περιττή.
Εκείνο που μας παραπλανά είναι η απουσία ήχου και κίνησης.
Ο χειμώνας μοιάζει άδειος από έντομα επειδή δεν τα συναντάμε στις αυλές και στα χωράφια, δεν ακούμε το γνώριμο βουητό.
Ωστόσο, η ζωή δεν έχει σβήσει, έχει απλώς χαμηλώσει την έντασή της.
Κάτω από το έδαφος, μέσα σε στρώματα φύλλων, σε σχισμές τοίχων και κορμών, οργανισμοί παραμένουν σε αναμονή.
Τα έντομα δεν χάνονται· συγχρονίζονται με τον χρόνο.
Η δύναμή τους δεν βρίσκεται στην αδιάκοπη δράση, αλλά στην ικανότητα να «γνωρίζουν» πότε πρέπει να περιμένουν.
Και όταν οι συνθήκες αλλάξουν, δεν θα εμφανιστούν ξαφνικά από το πουθενά.
Θα συνεχίσουν απλώς τον κύκλο τους από το σημείο όπου τον είχαν αναστείλει.
Τότε, μαζί με τη θερμοκρασία, θα επιστρέψει και ο γνώριμος ήχος της ζωής.

www.bankingnews.gr