Είναι αδιανόητο και παράλληλα λυπηρό δυο δεκαετίες μετά την νομοθετική παρέμβαση για την αντιμετώπιση των πανωτοκίων να αντιμετωπίζουμε ως κοινωνία το ίδιο πρόβλημα με τους συνήθεις θύτες της αδιαφάνειας και της εκμετάλλευσης της αδράνειας του κράτους δικαίου να επιχαίρουν για την αποτελεσματικότητα των πρακτικών τους
Όπως είναι γνωστό οι αγροτικοί συνεταιρισμοί αποτελούν συλλογικές ιδιωτικές επιχειρήσεις που ανήκουν και ελέγχονται από αγρότες-μέλη, στοχεύοντας στην ενίσχυση της παραγωγής και της εμπορίας προϊόντων.
Οι εγχώριοι αγροτικοί συνεταιρισμοί έχουν σε μεγάλο βαθμό ενοχοποιηθεί κυρίως κατά το παρελθόν για λανθασμένους χειρισμούς, κομματικοποίηση, λήψη δανείων χωρίς προγραμματισμό και γενικότερα για παθογένειες που οδήγησαν σε πλείστες των περιπτώσεων στην απαξίωση τους.
Νέα περίοδος – οικονομικός αναλφαβητισμός
Το τελευταίο διάστημα το συνεταιριστικό κίνημα αντιμετωπίζοντας κυρίως το μεγάλο πρόβλημα του οικονομικού αναλφαβητισμού που στην χώρα μας φθάνει το 45% περίπου άρχισε να αναδεικνύεται στο επιχειρηματικό προσκήνιο της Ελλάδας μέσα από την υλοποίηση σημαντικών επενδύσεων, τη σύναψη επιχειρηματικών και εμπορικών συμφωνιών, αλλά και µε τη δημιουργία brand names.
Τα πανωτόκια ως βαρίδι
Ένα ισχυρό βαρίδι ανάσχεσης της νέας εποχής τους είναι η σχέση των Αγροτικών Συνεταιρισμών με τα πανωτόκια -ανατοκισμός τόκων- ένα μακροχρόνιο και σύνθετο ζήτημα, που συνδέεται κυρίως με τα χρέη προς την πρώην Αγροτική Τράπεζα της Ελλάδος (ΑΤΕ) και τις δυσκολίες εξόφλησής τους.
Ο φαύλος κύκλος των “κόκκινων” δανείων
Πολλοί αγρότες και συνεταιρισμοί εγκλωβίστηκαν σε "κόκκινα" δάνεια, με το παθητικό να μετακυλύετε από τις συνεχείς ρυθμίσεις, καθώς οι τόκοι υπερημερίας διογκώνονταν.
Πώς φτάσαμε στην υπερχρέωση
Πως φτάσαμε όμως σε αυτά τα επίπεδα υπερχρέωσης ;
To πλαίσιο εγκλωβισμού των δανειοληπτών διαμορφώθηκε με την υπ' αριθμ. 289/30.10.1980 απόφαση της Νομισματικής Επιτροπής που εκδόθηκε βάσει του Ν. 1083/1980, η οποία επέτρεψε στα πιστωτικά ιδρύματα τον ανατοκισμό των καθυστερούμενων τόκων από την πρώτη ημέρα καθυστέρησης, χωρίς χρονικούς περιορισμούς, καταργώντας ουσιαστικά τους περιορισμούς του Αστικού Κώδικα και επιτρέποντας υψηλές επιβαρύνσεις.
Στην ουσία θεσμοθέτησε τη δυνατότητα κεφαλαιοποίησης των καθυστερούμενων τόκων (τόκοι επί τόκων) από την πρώτη ημέρα καθυστέρησης.
Και παρά το γεγονός ότι η Ολομέλεια του Αρείου Πάγου (ΟΛ 27/1988) είχε αρχικά κρίνει τη νομιμότητά της, μεταγενέστερες αποφάσεις 8/1998 και 9/1998 έκριναν παράνομο τον εκτοκισμό σε περιόδους μικρότερες του εξαμήνου.
Το σημείο καμπής
Όμως το κακό είχε γίνει, τα πανωτόκια είχαν οδηγήσει πλήθος δανειοληπτών σε αδιέξοδο ιδιαίτερα δε αγρότες και συνεταιρισμούς καθώς οι τόκοι προστίθεντο στο κεφάλαιο και εκτοκίζονταν ξανά, οδηγώντας σε εκθετική αύξηση του χρέους.
Νομοθετική παρέμβαση
Η αλλαγή της νομολογίας του ΑΠ αμέσως προκάλεσε νομοθετική παρέμβαση απαγόρευσης του ανατοκισμού με συχνότητα μικρότερης του εξαμήνου (άρθρο 12 Ν. 2601/1998).
18 χρόνια ασυδοσίας
Δηλαδή 18 χρόνια πλήρους ασυδοσίας διαμόρφωσαν το πλαίσιο υπερχρέωσης που βιώνει η ελληνική κοινωνία τα τελευταία 30 χρόνια.
Το δικαίωμα ανατοκισμού μέσω της απόφασης της Νομισματικής Επιτροπής προκάλεσε μεγάλη καταστροφή στην ελληνική κοινωνία ενώ έλαβε τεράστιες διαστάσεις σε συνδυασμό με την εκτόξευση των επιτοκίων τα οποία από τα μονοψήφια επίπεδα της δεκαετίας του 60 και 70 έφτασαν τον Οκτώβριο του 1980 στα επίπεδα του 18,5% και εκτινάχθηκαν τον Μάιο 1993 μέχρι και 27,50%.
Αδυναμία αποπληρωμής
Ήταν επομένως λογικό επιτόκια και ανατοκισμοί κατά το δοκούν να διαμορφώσουν αυξημένες τοκοχρεωλυτικές δόσεις οι οποίες ήταν αδύνατο να αποπληρωθούν οδηγώντας τους δανειολήπτες σε πλήρες αδιέξοδο.
Διοίκηση και πολιτικό σύστημα
Την κρίσιμη περίοδο του αδιέξοδου δυο παράγοντες λειτούργησαν με τρόπο που στα πλαίσια της ύστερης γνώσης κάλλιστα θα μπορούσαν να χαρακτηρίσουμε ως αδιανόητα εγκληματικές.
Οικονομικός αναλφαβητισμός και ΑΤΕ
Πρώτον, ο οικονομικός αναλφαβητισμός που προαναφέραμε σε συνδυασμό με την κομματικοποίηση διαμόρφωνε όρους ιδιαίτερα χαμηλού management με αποτέλεσμα η διοίκηση/διαχείριση των συνεταιρισμών να απέχει ακόμη και των ελάχιστων πλαισίων αποτελεσματικότητας και απόδοσης .
Δεύτερον, η ΑΤΕ φέουδο του εκάστοτε κυβερνώντος κόμματος αντί να επιδιώκει την ομαλή αποπληρωμή των δανείων, με ατέρμονες και επαναλαμβανόμενες ρυθμίσεις διαιώνιζε μια κατάσταση με τρόπο που να μην στεναχωρεί την εκλογική βάση του κόμματος που κυβερνούσε.
Παραβιάσεις και κατάχρηση εξουσίας
Τα στελέχη της παραβιάζονται γενικές διατάξεις του δικαίου μας ¬ όπως εκείνες του Αστικού μας Κώδικα, οι οποίες προστατεύουν το αδύνατο από τα συμβαλλόμενα μέρη (άρθρο 179), προχωρούσαν σε ρυθμίσεις άλλοτε υπό το κράτος της απειλής όταν ο κομματισμός το επέτρεπε και της εκμετάλλευσης της ανάγκης, και άλλοτε της αδυναμίας και της απειρίας των στελεχών που διοικούσαν τους συνεταιρισμούς.
Θεσμική κατάρρευση
Το αδιέξοδο της υπερχρέωσης στην βάση των ανωτέρω ήταν αναμενόμενο με το πολιτικό κόστος να διογκώνεται και βάση της αλλαγής νομολογίας από τον Άρειο Πάγο όπως ήταν λογικό προκάλεσε την νομοθετική παρέμβαση απαγόρευσης του ανατοκισμού με συχνότητα μικρότερης του εξαμήνου (άρθρο 12 Ν. 2601/1998).
Νόμος 3259/2004
Η σημαντικότερη νομοθετική προσπάθεια ρύθμισης των πανωτοκιών ήρθε λίγο αργότερα με το άρθρο 39 του Ν. 3259/2004, καθορίζοντας συγκεκριμένο τρόπο υπολογισμού των οφειλών.
Για τους αγρότες εισήχθη ο καθορισμός του 2πλάσιου ως ανώτατου ορίου της συνολικής οφειλής τους προς την τράπεζα, ενώ στην περίπτωση που δεν υπάρχουν στοιχεία για τα προ του 1990 ληφθέντα δάνεια θεσπίστηκε ευνοϊκότερος συντελεστής 1,5.
Απόφαση Αρείου Πάγου 2016
Βέβαια έπρεπε να φτάσουμε στο 2016 για να κριθεί το αυτονόητο, έτσι με την υπ’ αρ. 11/2016 απόφαση της Ολομέλειας του Αρείου Πάγου απεφάνθη, ότι αγρότες, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 39 § 5 του Ν. 3259/2004, θεωρούνται, πέραν των φυσικών και τα νομικά πρόσωπα.
Διαχρονικές αντιφάσεις
Παράλληλα και ενώ ο συγκεκριμένος νόμος επεδίωκε την αντιμετώπιση των πανωτοκίων στο σύνολο των δανειοληπτών εγγενής αντιφάσεις του όπως αντιφάσεις του νόμου να στερούνται της υπαγωγής όσοι είχαν ρυθμίσει τις απαιτήσεις τους με προηγούμενους νόμους διαιώνιζε το πρόβλημα.
ΑΤΕ, PQH και Quant
Η ΑΤΕ εκμεταλλευόμενη τις ρυθμίσεις και θεωρώντας την τελευταία ως αποδοχή του ύψους του χρέος δεν παρείχε στοιχεία –καρτέλες της διαμόρφωσης του χρέους παρά τις έγγραφες και επαναλαμβανόμενες αιτήσεις των δανειοληπτών, πρακτική που συνέχισαν οι κατασκευασμένοι επίγονοι της ΑΤΕ ,η PQH ως ειδικός εκκαθαριστής του χαρτοφυλακίου των αγροτικών δανείων και όταν αυτή απέτυχε, από 5/6/2025 η Quant.
Θεσμικό αδιέξοδο
Επιβεβαιώνεται πλήρως ότι η έσχατη πλάνη χείρων της πρώτης μιας και αποτελεί παγκόσμια πρωτοτυπία όταν το έσχατο μέσο αναγκαστικής εκτέλεσης που είναι η εκκαθάριση αποτυγχάνει να επιστρέφουμε στο προηγούμενο που είναι η αναζήτηση τρόπου ρύθμισης από κάποιον servicer όπως την Quant.
Πλειστηριασμοί συνεταιρισμών
Αποτέλεσμα όλων των παραπάνω αρκετοί Αγροτικοί Συνεταιρισμοί να αντιμετωπίσουν σοβαρά προβλήματα, χάνοντας ακόμη και την ακίνητη περιουσία τους σε πλειστηριασμούς λόγω των συγκεκριμένων χρεών.
Υπόθεση Ζακύνθου
Στα τέλη Μαρτίου 2025 έγινε γνωστό ότι ο Αγροτικός Συνεταιρισμός Ζακύνθου, έχασε το ακίνητο του σε πλειστηριασμό της PQH, ένα ακίνητο φιλέτο μεγάλης αξίας για μια οφειλή της τάξης των 9,5 εκ. ευρώ, που κατά το μεγαλύτερο μέρος της αφορούσε πανωτόκια.
Γενικευμένος κίνδυνος
Μπρος σε ανάλογους κινδύνους βρίσκονται και άλλοι συνεταιρισμοί της χώρας αντιμετωπίζοντας καταστάσεις που έχουν σχέση με την καταπάτηση του πνεύματος του νόμου περί πανωτοκίων αλλά και της αλαζονείας των πιστωτικών ιδρυμάτων και των servicers να αποδεχτούν βασικές έννοιες της νομιμότητας των συναλλαγών.
Παράδειγμα Αρχαίας Κορίνθου
Ας πάρουμε για παράδειγμα τον συνεταιρισμό της Αρχαίας Κορίνθου, θύμα των πρακτικών της ΑΤΕ που προαναφέραμε αλλά και της αλαζονείας και της αδιαφάνειας των επιγόνων της.
Ο συνεταιρισμός έλαβε από την ΑΤΕ δάνεια συνολικού ύψους 68.672,04€.
Συγκεκριμένα :
Α.Σύμβαση δανείου 16420/21.6.1971 ποσού 1.600.000Δρχ. (4.695,52€).
Β. Σύμβαση δανείου 44/13.3.1987 ποσού 21.800.000Δρχ. (63.976,52€)
Ακολούθησαν οι ρυθμίσεις 23/30.1.1986, 592/13.6.1987, 166/12.4.1995, 148/20.3.2005.
Επίμαχη απαίτηση
Το 2010 η ΑΤΕ στηριζόμενη στην αποδοχή χρέους στην βάση της ρύθμισης του 2005 επιδίκασε απαίτηση για ποσό 373.224,35€ που σε συνδυασμό με τα έξοδα 9.579,55€ αύξησαν το συνολικό χρέος στο ποσό των € 382.803,9.
Αμφισβητούμενη νομιμότητα
Χρέος επίπλαστο διότι με το αιτιολογικό των προηγούμενων ρυθμίσεων δεν ελήφθη υπόψη το σύνολο των δανείων για τον επαναπροσδιορισμό των οφειλών με βάση τον νόμο για τα πανωτόκια.
Έλλειψη στοιχείων
Από τις συνημμένες στην διαταγή πληρωμής καρτέλες, πάντα από το 2005, οι καταβολές του συνεταιρισμού για την αποπληρωμή των χρεών του φθάνουν τα 24.245,60€ ενώ συνολικά για την χρονική περίοδο 24/3/2005 έως 13/7/2010 ο συνεταιρισμός κατέβαλε στην τράπεζα έναντι της οφειλής ποσό 34.245,60€.
Αδιαφάνεια τραπεζικών δεδομένων
Η ΑΤΕ μέχρι το 2012 αλλά και οι επίγονοι της PQH και Quant μέχρι σήμερα, για την περίοδο από 21/6/1971 έως 23/3/2005 παρά τα αλλεπάλληλα αιτήματα του συνεταιρισμού δεν παρέχουν κανένα στοιχείο(συμβάσεις, καρτέλες, επιτόκια, κτλ) αδιαφορώντας παντελώς για την νομιμότητα και το κράτος δικαίου.
Συνεχιζόμενα μέτρα εκτέλεσης
Βέβαια συνεχίζουν τα μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης βάζοντας στο κυκεώνα των δικαστικών διενέξεων και εξόδων τον συνεταιρισμό με το μέλλον να κρίνεται επισφαλές και αβέβαιο.
Είναι εξοργιστικό 55 χρόνια μετά την πρώτη δανειοδότηση να υπάρχουν εκκρεμότητες, πόσο μάλλον ύψους 382,8 χιλ €.
Πολιτική διάσταση του προβλήματος
Είναι εγκληματικό η ελληνική κυβέρνηση να επιτρέπει τον διαιωνισμό και την ομηρία των πυλώνων του πρωτογενούς τομέα αδιαφορώντας για τις επιπτώσεις και παράλληλα να επανα-προτείνει την συνέχιση της θητείας του νυν Διοικητού της Τράπεζας της Ελλάδος που φέρει τεράστιες ευθύνες για την μετατροπή των funds και των servicers ως κράτος εν κράτει εντός της ελληνικής επικράτειας.
Ρόλος των συνεταιρισμών και των φορέων
Η συμπεριφορά των servicers δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο από ένα συνεταιρισμό, το θέμα είναι πολιτικό και απαιτεί την ενοποίηση δυνάμεων για την αντιμετώπιση του.
Κριτική στην ΠΑΣΕΓΕΣ
Ο συνδικαλιστικός φορέας των Συνεταιρισμών επιβάλλεται να δραστηριοποιηθεί όχι όπως ο προκάτοχος του ΠΑΣΕΓΕΣ που ο κομματισμός , η κακοδιαχείριση , η διαφθορά και η παντελής έλλειψη συνείδησης της πραγματικότητας τον οδηγούσε σε προτάσεις ανέφικτες και εντελώς παρεξηγήσιμες.
Επιβάλλονται κάθετες απόψεις τεκμηριωμένες και ρεαλιστικές.
Ιδιωτικοποίηση ΑΤΕ
Το 2012 η ΠΑΣΕΓΕΣ αντί να είναι κάθετα αντίθετη με την ιδιωτικοποίηση της ΑΤΕ πρότεινε περιορισμένη και σταδιακή ιδιωτικοποίηση της εντός μιας πενταετίας, με παράλληλα μέτρα για εξυγίανση των συνεταιριστικών οργανώσεων, ώστε να συμμετάσχουν στο μετοχικό κεφάλαιο της ΑΤΕ, θεωρώντας ότι το 75% των χορηγήσεων συνδέεται με αγρότες ή συνεταιριστικές οργανώσεις και ότι εάν δεν εξυγιανθεί το πελατολόγιο της τράπεζας, δεν θα επιτευχθεί εξυγίανση του Ιδρύματος.
Κατάληξη ΑΤΕ
Ούτε ότι η τράπεζα είχε εξυγιανθεί μέσω των προβλέψεων που είχαν προηγηθεί, ούτε ότι το 50% των χορηγήσεων της αφορούσε σε στεγαστικά δάνεια, ούτε ότι οι δείκτες κεφαλαιακής επάρκειας ήταν από τους καλλίτερους του πιστωτικού συστήματος δεν γνώριζε, αποτέλεσμα να πωληθεί μια ιστορική τράπεζα σε μια υποδεέστερη όπως η Πειραιώς.
ΕΘΕΑΣ
Μετά την διάλυση της ΠΑΣΕΓΕΣ τον Απρίλιο του 2016, η Εθνική Ένωση Αγροτικών Συνεταιρισμών (ΕΘΕΑΣ), ένας οργανισμός που ιδρύθηκε στις 11 Μαρτίου 2020, με τον Ν-4673/2020, εκπροσωπεί και υποστηρίζει τις αγροτικές συνεταιριστικές οργανώσεις κατέχοντας τον ρόλο του κορυφαίου συντονιστικού οργάνου των αγροτικών συνεταιριστικών οργανώσεων της χώρας, τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο. Ο κύριος σκοπός της συνίσταται στην υποστήριξη των μελών της, σε θεσμικό και λειτουργικό επίπεδο, με απώτερο στόχο την ενίσχυση της αγροτικής οικονομίας και τη βιώσιμη ανάπτυξη του .
Πρόταση
Στο θέμα των πανωτοκιών η ΕΘΕΑΣ επιβάλλεται να έχει κάθετη άποψη και να διεκδικήσει τον επαναπροσδιορισμό από το πιστωτικό σύστημα της χώρας των συνολικών οφειλών των συνεταιρισμών και εν γένει των αγροτών ανεξάρτητα ένα αυτές έχουν ρυθμιστεί κατά το παρελθόν, να επιβάλει την λήψη όλων των εγγράφων που έχουν σχέση με τα δάνεια (συμβάσεις , καρτέλες , επιτόκια , κτλ) εφόσον ζητηθούν γραπτών και εντός μηνός επί ποινή ακύρωσης των οφειλών όταν δεν προσκομίζονται από τα πιστωτικά ιδρύματα και τα κατασκευασμένα παρακλάδια τους και τέλος εφόσον τα πειράματα τύπου PQH και Quant έχουν αποτύχει να ζητήσει την δημιουργία μιας bad bank για το σύνολο των αγροτικών δανείων επαναφέροντας στην μνήμη όλων ότι αυτά έχουν πληρωθεί από τους έλληνες φορολογούμενους και μάλιστα ακριβά στο ύψος των 7,47 δις € όταν καλύφθηκε το χρηματοδοτικό κενό (funding gap) στα πλαίσια ιδιωτικοποίησης της ΑΤΕ και του διαχωρισμού της σε καλή και κακή τράπεζα.
Εν κατακλείδι είναι αδιανόητο και παράλληλα λυπηρό δυο δεκαετίες μετά την νομοθετική παρέμβαση για την αντιμετώπιση των πανωτοκίων να αντιμετωπίζουμε ως κοινωνία το ίδιο πρόβλημα με τους συνήθεις θύτες της αδιαφάνειας και της εκμετάλλευσης της αδράνειας του κράτους δικαίου να επιχαίρουν για την αποτελεσματικότητα των πρακτικών τους και τα συνήθη θύματα τους απλούς πολίτες να ταλαιπωρούνται και δοκιμάζονται ψυχικά και οικονομικά.
Σαράντος Λέκκας
Οικονομολόγος
www.bankingnews.gr
Οι εγχώριοι αγροτικοί συνεταιρισμοί έχουν σε μεγάλο βαθμό ενοχοποιηθεί κυρίως κατά το παρελθόν για λανθασμένους χειρισμούς, κομματικοποίηση, λήψη δανείων χωρίς προγραμματισμό και γενικότερα για παθογένειες που οδήγησαν σε πλείστες των περιπτώσεων στην απαξίωση τους.
Νέα περίοδος – οικονομικός αναλφαβητισμός
Το τελευταίο διάστημα το συνεταιριστικό κίνημα αντιμετωπίζοντας κυρίως το μεγάλο πρόβλημα του οικονομικού αναλφαβητισμού που στην χώρα μας φθάνει το 45% περίπου άρχισε να αναδεικνύεται στο επιχειρηματικό προσκήνιο της Ελλάδας μέσα από την υλοποίηση σημαντικών επενδύσεων, τη σύναψη επιχειρηματικών και εμπορικών συμφωνιών, αλλά και µε τη δημιουργία brand names.
Τα πανωτόκια ως βαρίδι
Ένα ισχυρό βαρίδι ανάσχεσης της νέας εποχής τους είναι η σχέση των Αγροτικών Συνεταιρισμών με τα πανωτόκια -ανατοκισμός τόκων- ένα μακροχρόνιο και σύνθετο ζήτημα, που συνδέεται κυρίως με τα χρέη προς την πρώην Αγροτική Τράπεζα της Ελλάδος (ΑΤΕ) και τις δυσκολίες εξόφλησής τους.
Ο φαύλος κύκλος των “κόκκινων” δανείων
Πολλοί αγρότες και συνεταιρισμοί εγκλωβίστηκαν σε "κόκκινα" δάνεια, με το παθητικό να μετακυλύετε από τις συνεχείς ρυθμίσεις, καθώς οι τόκοι υπερημερίας διογκώνονταν.
Πώς φτάσαμε στην υπερχρέωση
Πως φτάσαμε όμως σε αυτά τα επίπεδα υπερχρέωσης ;
To πλαίσιο εγκλωβισμού των δανειοληπτών διαμορφώθηκε με την υπ' αριθμ. 289/30.10.1980 απόφαση της Νομισματικής Επιτροπής που εκδόθηκε βάσει του Ν. 1083/1980, η οποία επέτρεψε στα πιστωτικά ιδρύματα τον ανατοκισμό των καθυστερούμενων τόκων από την πρώτη ημέρα καθυστέρησης, χωρίς χρονικούς περιορισμούς, καταργώντας ουσιαστικά τους περιορισμούς του Αστικού Κώδικα και επιτρέποντας υψηλές επιβαρύνσεις.
Στην ουσία θεσμοθέτησε τη δυνατότητα κεφαλαιοποίησης των καθυστερούμενων τόκων (τόκοι επί τόκων) από την πρώτη ημέρα καθυστέρησης.
Και παρά το γεγονός ότι η Ολομέλεια του Αρείου Πάγου (ΟΛ 27/1988) είχε αρχικά κρίνει τη νομιμότητά της, μεταγενέστερες αποφάσεις 8/1998 και 9/1998 έκριναν παράνομο τον εκτοκισμό σε περιόδους μικρότερες του εξαμήνου.
Το σημείο καμπής
Όμως το κακό είχε γίνει, τα πανωτόκια είχαν οδηγήσει πλήθος δανειοληπτών σε αδιέξοδο ιδιαίτερα δε αγρότες και συνεταιρισμούς καθώς οι τόκοι προστίθεντο στο κεφάλαιο και εκτοκίζονταν ξανά, οδηγώντας σε εκθετική αύξηση του χρέους.
Νομοθετική παρέμβαση
Η αλλαγή της νομολογίας του ΑΠ αμέσως προκάλεσε νομοθετική παρέμβαση απαγόρευσης του ανατοκισμού με συχνότητα μικρότερης του εξαμήνου (άρθρο 12 Ν. 2601/1998).
18 χρόνια ασυδοσίας
Δηλαδή 18 χρόνια πλήρους ασυδοσίας διαμόρφωσαν το πλαίσιο υπερχρέωσης που βιώνει η ελληνική κοινωνία τα τελευταία 30 χρόνια.
Το δικαίωμα ανατοκισμού μέσω της απόφασης της Νομισματικής Επιτροπής προκάλεσε μεγάλη καταστροφή στην ελληνική κοινωνία ενώ έλαβε τεράστιες διαστάσεις σε συνδυασμό με την εκτόξευση των επιτοκίων τα οποία από τα μονοψήφια επίπεδα της δεκαετίας του 60 και 70 έφτασαν τον Οκτώβριο του 1980 στα επίπεδα του 18,5% και εκτινάχθηκαν τον Μάιο 1993 μέχρι και 27,50%.
Αδυναμία αποπληρωμής
Ήταν επομένως λογικό επιτόκια και ανατοκισμοί κατά το δοκούν να διαμορφώσουν αυξημένες τοκοχρεωλυτικές δόσεις οι οποίες ήταν αδύνατο να αποπληρωθούν οδηγώντας τους δανειολήπτες σε πλήρες αδιέξοδο.
Διοίκηση και πολιτικό σύστημα
Την κρίσιμη περίοδο του αδιέξοδου δυο παράγοντες λειτούργησαν με τρόπο που στα πλαίσια της ύστερης γνώσης κάλλιστα θα μπορούσαν να χαρακτηρίσουμε ως αδιανόητα εγκληματικές.
Οικονομικός αναλφαβητισμός και ΑΤΕ
Πρώτον, ο οικονομικός αναλφαβητισμός που προαναφέραμε σε συνδυασμό με την κομματικοποίηση διαμόρφωνε όρους ιδιαίτερα χαμηλού management με αποτέλεσμα η διοίκηση/διαχείριση των συνεταιρισμών να απέχει ακόμη και των ελάχιστων πλαισίων αποτελεσματικότητας και απόδοσης .
Δεύτερον, η ΑΤΕ φέουδο του εκάστοτε κυβερνώντος κόμματος αντί να επιδιώκει την ομαλή αποπληρωμή των δανείων, με ατέρμονες και επαναλαμβανόμενες ρυθμίσεις διαιώνιζε μια κατάσταση με τρόπο που να μην στεναχωρεί την εκλογική βάση του κόμματος που κυβερνούσε.
Παραβιάσεις και κατάχρηση εξουσίας
Τα στελέχη της παραβιάζονται γενικές διατάξεις του δικαίου μας ¬ όπως εκείνες του Αστικού μας Κώδικα, οι οποίες προστατεύουν το αδύνατο από τα συμβαλλόμενα μέρη (άρθρο 179), προχωρούσαν σε ρυθμίσεις άλλοτε υπό το κράτος της απειλής όταν ο κομματισμός το επέτρεπε και της εκμετάλλευσης της ανάγκης, και άλλοτε της αδυναμίας και της απειρίας των στελεχών που διοικούσαν τους συνεταιρισμούς.
Θεσμική κατάρρευση
Το αδιέξοδο της υπερχρέωσης στην βάση των ανωτέρω ήταν αναμενόμενο με το πολιτικό κόστος να διογκώνεται και βάση της αλλαγής νομολογίας από τον Άρειο Πάγο όπως ήταν λογικό προκάλεσε την νομοθετική παρέμβαση απαγόρευσης του ανατοκισμού με συχνότητα μικρότερης του εξαμήνου (άρθρο 12 Ν. 2601/1998).
Νόμος 3259/2004
Η σημαντικότερη νομοθετική προσπάθεια ρύθμισης των πανωτοκιών ήρθε λίγο αργότερα με το άρθρο 39 του Ν. 3259/2004, καθορίζοντας συγκεκριμένο τρόπο υπολογισμού των οφειλών.
Για τους αγρότες εισήχθη ο καθορισμός του 2πλάσιου ως ανώτατου ορίου της συνολικής οφειλής τους προς την τράπεζα, ενώ στην περίπτωση που δεν υπάρχουν στοιχεία για τα προ του 1990 ληφθέντα δάνεια θεσπίστηκε ευνοϊκότερος συντελεστής 1,5.
Απόφαση Αρείου Πάγου 2016
Βέβαια έπρεπε να φτάσουμε στο 2016 για να κριθεί το αυτονόητο, έτσι με την υπ’ αρ. 11/2016 απόφαση της Ολομέλειας του Αρείου Πάγου απεφάνθη, ότι αγρότες, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 39 § 5 του Ν. 3259/2004, θεωρούνται, πέραν των φυσικών και τα νομικά πρόσωπα.
Διαχρονικές αντιφάσεις
Παράλληλα και ενώ ο συγκεκριμένος νόμος επεδίωκε την αντιμετώπιση των πανωτοκίων στο σύνολο των δανειοληπτών εγγενής αντιφάσεις του όπως αντιφάσεις του νόμου να στερούνται της υπαγωγής όσοι είχαν ρυθμίσει τις απαιτήσεις τους με προηγούμενους νόμους διαιώνιζε το πρόβλημα.
ΑΤΕ, PQH και Quant
Η ΑΤΕ εκμεταλλευόμενη τις ρυθμίσεις και θεωρώντας την τελευταία ως αποδοχή του ύψους του χρέος δεν παρείχε στοιχεία –καρτέλες της διαμόρφωσης του χρέους παρά τις έγγραφες και επαναλαμβανόμενες αιτήσεις των δανειοληπτών, πρακτική που συνέχισαν οι κατασκευασμένοι επίγονοι της ΑΤΕ ,η PQH ως ειδικός εκκαθαριστής του χαρτοφυλακίου των αγροτικών δανείων και όταν αυτή απέτυχε, από 5/6/2025 η Quant.
Θεσμικό αδιέξοδο
Επιβεβαιώνεται πλήρως ότι η έσχατη πλάνη χείρων της πρώτης μιας και αποτελεί παγκόσμια πρωτοτυπία όταν το έσχατο μέσο αναγκαστικής εκτέλεσης που είναι η εκκαθάριση αποτυγχάνει να επιστρέφουμε στο προηγούμενο που είναι η αναζήτηση τρόπου ρύθμισης από κάποιον servicer όπως την Quant.
Πλειστηριασμοί συνεταιρισμών
Αποτέλεσμα όλων των παραπάνω αρκετοί Αγροτικοί Συνεταιρισμοί να αντιμετωπίσουν σοβαρά προβλήματα, χάνοντας ακόμη και την ακίνητη περιουσία τους σε πλειστηριασμούς λόγω των συγκεκριμένων χρεών.
Υπόθεση Ζακύνθου
Στα τέλη Μαρτίου 2025 έγινε γνωστό ότι ο Αγροτικός Συνεταιρισμός Ζακύνθου, έχασε το ακίνητο του σε πλειστηριασμό της PQH, ένα ακίνητο φιλέτο μεγάλης αξίας για μια οφειλή της τάξης των 9,5 εκ. ευρώ, που κατά το μεγαλύτερο μέρος της αφορούσε πανωτόκια.
Γενικευμένος κίνδυνος
Μπρος σε ανάλογους κινδύνους βρίσκονται και άλλοι συνεταιρισμοί της χώρας αντιμετωπίζοντας καταστάσεις που έχουν σχέση με την καταπάτηση του πνεύματος του νόμου περί πανωτοκίων αλλά και της αλαζονείας των πιστωτικών ιδρυμάτων και των servicers να αποδεχτούν βασικές έννοιες της νομιμότητας των συναλλαγών.
Παράδειγμα Αρχαίας Κορίνθου
Ας πάρουμε για παράδειγμα τον συνεταιρισμό της Αρχαίας Κορίνθου, θύμα των πρακτικών της ΑΤΕ που προαναφέραμε αλλά και της αλαζονείας και της αδιαφάνειας των επιγόνων της.
Ο συνεταιρισμός έλαβε από την ΑΤΕ δάνεια συνολικού ύψους 68.672,04€.
Συγκεκριμένα :
Α.Σύμβαση δανείου 16420/21.6.1971 ποσού 1.600.000Δρχ. (4.695,52€).
Β. Σύμβαση δανείου 44/13.3.1987 ποσού 21.800.000Δρχ. (63.976,52€)
Ακολούθησαν οι ρυθμίσεις 23/30.1.1986, 592/13.6.1987, 166/12.4.1995, 148/20.3.2005.
Επίμαχη απαίτηση
Το 2010 η ΑΤΕ στηριζόμενη στην αποδοχή χρέους στην βάση της ρύθμισης του 2005 επιδίκασε απαίτηση για ποσό 373.224,35€ που σε συνδυασμό με τα έξοδα 9.579,55€ αύξησαν το συνολικό χρέος στο ποσό των € 382.803,9.
Αμφισβητούμενη νομιμότητα
Χρέος επίπλαστο διότι με το αιτιολογικό των προηγούμενων ρυθμίσεων δεν ελήφθη υπόψη το σύνολο των δανείων για τον επαναπροσδιορισμό των οφειλών με βάση τον νόμο για τα πανωτόκια.
Έλλειψη στοιχείων
Από τις συνημμένες στην διαταγή πληρωμής καρτέλες, πάντα από το 2005, οι καταβολές του συνεταιρισμού για την αποπληρωμή των χρεών του φθάνουν τα 24.245,60€ ενώ συνολικά για την χρονική περίοδο 24/3/2005 έως 13/7/2010 ο συνεταιρισμός κατέβαλε στην τράπεζα έναντι της οφειλής ποσό 34.245,60€.
Αδιαφάνεια τραπεζικών δεδομένων
Η ΑΤΕ μέχρι το 2012 αλλά και οι επίγονοι της PQH και Quant μέχρι σήμερα, για την περίοδο από 21/6/1971 έως 23/3/2005 παρά τα αλλεπάλληλα αιτήματα του συνεταιρισμού δεν παρέχουν κανένα στοιχείο(συμβάσεις, καρτέλες, επιτόκια, κτλ) αδιαφορώντας παντελώς για την νομιμότητα και το κράτος δικαίου.
Συνεχιζόμενα μέτρα εκτέλεσης
Βέβαια συνεχίζουν τα μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης βάζοντας στο κυκεώνα των δικαστικών διενέξεων και εξόδων τον συνεταιρισμό με το μέλλον να κρίνεται επισφαλές και αβέβαιο.
Είναι εξοργιστικό 55 χρόνια μετά την πρώτη δανειοδότηση να υπάρχουν εκκρεμότητες, πόσο μάλλον ύψους 382,8 χιλ €.
Πολιτική διάσταση του προβλήματος
Είναι εγκληματικό η ελληνική κυβέρνηση να επιτρέπει τον διαιωνισμό και την ομηρία των πυλώνων του πρωτογενούς τομέα αδιαφορώντας για τις επιπτώσεις και παράλληλα να επανα-προτείνει την συνέχιση της θητείας του νυν Διοικητού της Τράπεζας της Ελλάδος που φέρει τεράστιες ευθύνες για την μετατροπή των funds και των servicers ως κράτος εν κράτει εντός της ελληνικής επικράτειας.
Ρόλος των συνεταιρισμών και των φορέων
Η συμπεριφορά των servicers δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο από ένα συνεταιρισμό, το θέμα είναι πολιτικό και απαιτεί την ενοποίηση δυνάμεων για την αντιμετώπιση του.
Κριτική στην ΠΑΣΕΓΕΣ
Ο συνδικαλιστικός φορέας των Συνεταιρισμών επιβάλλεται να δραστηριοποιηθεί όχι όπως ο προκάτοχος του ΠΑΣΕΓΕΣ που ο κομματισμός , η κακοδιαχείριση , η διαφθορά και η παντελής έλλειψη συνείδησης της πραγματικότητας τον οδηγούσε σε προτάσεις ανέφικτες και εντελώς παρεξηγήσιμες.
Επιβάλλονται κάθετες απόψεις τεκμηριωμένες και ρεαλιστικές.
Ιδιωτικοποίηση ΑΤΕ
Το 2012 η ΠΑΣΕΓΕΣ αντί να είναι κάθετα αντίθετη με την ιδιωτικοποίηση της ΑΤΕ πρότεινε περιορισμένη και σταδιακή ιδιωτικοποίηση της εντός μιας πενταετίας, με παράλληλα μέτρα για εξυγίανση των συνεταιριστικών οργανώσεων, ώστε να συμμετάσχουν στο μετοχικό κεφάλαιο της ΑΤΕ, θεωρώντας ότι το 75% των χορηγήσεων συνδέεται με αγρότες ή συνεταιριστικές οργανώσεις και ότι εάν δεν εξυγιανθεί το πελατολόγιο της τράπεζας, δεν θα επιτευχθεί εξυγίανση του Ιδρύματος.
Κατάληξη ΑΤΕ
Ούτε ότι η τράπεζα είχε εξυγιανθεί μέσω των προβλέψεων που είχαν προηγηθεί, ούτε ότι το 50% των χορηγήσεων της αφορούσε σε στεγαστικά δάνεια, ούτε ότι οι δείκτες κεφαλαιακής επάρκειας ήταν από τους καλλίτερους του πιστωτικού συστήματος δεν γνώριζε, αποτέλεσμα να πωληθεί μια ιστορική τράπεζα σε μια υποδεέστερη όπως η Πειραιώς.
ΕΘΕΑΣ
Μετά την διάλυση της ΠΑΣΕΓΕΣ τον Απρίλιο του 2016, η Εθνική Ένωση Αγροτικών Συνεταιρισμών (ΕΘΕΑΣ), ένας οργανισμός που ιδρύθηκε στις 11 Μαρτίου 2020, με τον Ν-4673/2020, εκπροσωπεί και υποστηρίζει τις αγροτικές συνεταιριστικές οργανώσεις κατέχοντας τον ρόλο του κορυφαίου συντονιστικού οργάνου των αγροτικών συνεταιριστικών οργανώσεων της χώρας, τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο. Ο κύριος σκοπός της συνίσταται στην υποστήριξη των μελών της, σε θεσμικό και λειτουργικό επίπεδο, με απώτερο στόχο την ενίσχυση της αγροτικής οικονομίας και τη βιώσιμη ανάπτυξη του .
Πρόταση
Στο θέμα των πανωτοκιών η ΕΘΕΑΣ επιβάλλεται να έχει κάθετη άποψη και να διεκδικήσει τον επαναπροσδιορισμό από το πιστωτικό σύστημα της χώρας των συνολικών οφειλών των συνεταιρισμών και εν γένει των αγροτών ανεξάρτητα ένα αυτές έχουν ρυθμιστεί κατά το παρελθόν, να επιβάλει την λήψη όλων των εγγράφων που έχουν σχέση με τα δάνεια (συμβάσεις , καρτέλες , επιτόκια , κτλ) εφόσον ζητηθούν γραπτών και εντός μηνός επί ποινή ακύρωσης των οφειλών όταν δεν προσκομίζονται από τα πιστωτικά ιδρύματα και τα κατασκευασμένα παρακλάδια τους και τέλος εφόσον τα πειράματα τύπου PQH και Quant έχουν αποτύχει να ζητήσει την δημιουργία μιας bad bank για το σύνολο των αγροτικών δανείων επαναφέροντας στην μνήμη όλων ότι αυτά έχουν πληρωθεί από τους έλληνες φορολογούμενους και μάλιστα ακριβά στο ύψος των 7,47 δις € όταν καλύφθηκε το χρηματοδοτικό κενό (funding gap) στα πλαίσια ιδιωτικοποίησης της ΑΤΕ και του διαχωρισμού της σε καλή και κακή τράπεζα.
Εν κατακλείδι είναι αδιανόητο και παράλληλα λυπηρό δυο δεκαετίες μετά την νομοθετική παρέμβαση για την αντιμετώπιση των πανωτοκίων να αντιμετωπίζουμε ως κοινωνία το ίδιο πρόβλημα με τους συνήθεις θύτες της αδιαφάνειας και της εκμετάλλευσης της αδράνειας του κράτους δικαίου να επιχαίρουν για την αποτελεσματικότητα των πρακτικών τους και τα συνήθη θύματα τους απλούς πολίτες να ταλαιπωρούνται και δοκιμάζονται ψυχικά και οικονομικά.
Σαράντος Λέκκας
Οικονομολόγος
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών