Η μεγάλη «εισβολή» στην Αφρική: Ρωσία, Κίνα και Δύση σε πόλεμο για ορυκτά, χρήμα και επιρροή

Η Αφρική μετατρέπεται στο πιο κρίσιμο γεωπολιτικό πεδίο αντιπαράθεσης του 21ου αιώνα, με τη Ρωσία να ενισχύει την παρουσία της στο Σαχέλ, την Κίνα να εδραιώνει την οικονομική της επιρροή και τη Δύση να αναζητά τρόπους να ανακτήσει το χαμένο έδαφος. Πίσω από τη μάχη για επενδύσεις και συμμαχίες κρύβεται ο έλεγχος στρατηγικών πρώτων υλών, ενεργειακών πόρων και μιας ηπείρου που αναμένεται να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στη νέα παγκόσμια τάξη.
Καθώς οι γεωπολιτικές εντάσεις κλιμακώνονται, οι μεγάλες δυνάμεις του πλανήτη εκδηλώνουν ολοένα και πιο έντονα το στρατηγικό τους ενδιαφέρον για την Αφρική, ενώ οι ίδιες οι αφρικανικές χώρες αναζητούν και επιλέγουν τους εταίρους που θα στηρίξουν την αναπτυξιακή τους πορεία.
Πολλοί ερευνητές υποστηρίζουν ότι η Αφρική βιώνει σήμερα μια «δεύτερη πολιτική αφύπνιση», καθώς ξένες δυνάμεις ανταγωνίζονται επιθετικά για επιρροή στην ήπειρο.
Οι φυσικοί πόροι βρίσκονται στο επίκεντρο αυτής της γεωπολιτικής αντιπαράθεσης, την ώρα που τα αφρικανικά κράτη επιδιώκουν να διασφαλίσουν μεγαλύτερη οικονομική κυριαρχία και αυτονομία.
Ο καθηγητής David Shinn από τη Σχολή Διεθνών Υποθέσεων Elliott του George Washington University, σε συνέντευξή του στο Modern Diplomacy, καταθέτει τις εκτιμήσεις του για τις βαθιές αλλαγές που συντελούνται στην Αφρική, τις προκλήσεις που αναδύονται και τις προοπτικές της ηπείρου.

Η πολυπολικότητα αλλάζει τον γεωπολιτικό χάρτη της Αφρικής

Σύμφωνα με τον David Shinn, η σημαντικότερη εξέλιξη των τελευταίων ετών είναι η ενίσχυση της πολυπολικότητας, την οποία προωθούν κυρίως η Κίνα και σε μικρότερο βαθμό η Ρωσία.
Όπως εξηγεί, οι περισσότεροι Αφρικανοί ηγέτες αξιοποιούν το νέο πολυπολικό περιβάλλον, επιδιώκοντας να αποκομίσουν οφέλη από όλους τους εξωτερικούς παράγοντες που δραστηριοποιούνται στην ήπειρο: τις παραδοσιακές αποικιακές δυνάμεις, άλλες ευρωπαϊκές χώρες, τη Βόρεια Αμερική, την Ινδία, την Ιαπωνία, τη Νότια Κορέα, αλλά και νεότερους παίκτες όπως η Τουρκία, τα κράτη του Κόλπου και η Βραζιλία.
Καθώς ορισμένοι παραδοσιακοί εταίροι περιορίζουν την παρουσία τους στην Αφρική, άλλοι σπεύδουν να καλύψουν το κενό, προσφέροντας περισσότερες επιλογές στις αφρικανικές κυβερνήσεις.
Πρόκειται για μια σημαντική γεωπολιτική μεταβολή που, κατά τον Shinn, αναδιαμορφώνει ήδη την ήπειρο, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα.



Οι πιο προβληματικές και οι πιο ανθεκτικές περιοχές

Ερωτηθείς ποιες περιοχές της Αφρικής παρουσιάζουν καλύτερες επιδόσεις, ο David Shinn επισημαίνει ότι είναι δύσκολο να ξεχωρίσει κανείς μια συγκεκριμένη γεωγραφική ζώνη, καθώς σχεδόν κάθε περιοχή περιλαμβάνει τουλάχιστον μία χώρα που λειτουργεί ως ανασταλτικός παράγοντας.
Οι πιο προβληματικές περιοχές παραμένουν η Κεντρική Αφρική, το Σαχέλ και το Κέρας της Αφρικής, όπου οι πολιτικές και οι συγκρούσεις ασφαλείας εξακολουθούν να υπονομεύουν την ανάπτυξη.
Αντίθετα, η Νότια Αφρική, οι παράκτιες χώρες της Δυτικής Αφρικής, η Βόρεια Αφρική και τα κράτη-μέλη της Κοινότητας Ανατολικής Αφρικής εμφανίζουν σχετικά καλύτερη εικόνα, αν και και εκεί εξακολουθούν να υπάρχουν χώρες με χαμηλές πολιτικές ή οικονομικές επιδόσεις.

Η μάχη των μεγάλων δυνάμεων για επιρροή

Αναφορικά με τον αυξανόμενο ανταγωνισμό των ξένων δυνάμεων στην ήπειρο, ο Shinn τονίζει ότι το ενδιαφέρον των εξωτερικών παικτών για την Αφρική μεταβάλλεται από δεκαετία σε δεκαετία και συχνά από χρονιά σε χρονιά.
Ορισμένες χώρες αντιλαμβάνονται περισσότερο από άλλες τη σημασία της ταχέως αυξανόμενης αφρικανικής πληθυσμιακής βάσης και των οικονομικών δυνατοτήτων που αυτή δημιουργεί.
Όπως σημειώνει, πολλές ευρωπαϊκές χώρες και οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν περιορίσει την παρουσία τους τα τελευταία χρόνια, χωρίς όμως να αποκλείεται αλλαγή πορείας μελλοντικά, ανάλογα με τις πολιτικές εξελίξεις στις ίδιες τις χώρες τους.
Η Κίνα διατηρεί ισχυρή παρουσία σε όλη τη διάρκεια του 21ου αιώνα, ωστόσο ο Shinn θέτει το ερώτημα κατά πόσο αυτή η δυναμική θα συνεχιστεί και μετά την εποχή του Xi Jinping.

Ρωσία, Κόλπος, Τουρκία: Οι αβεβαιότητες της επόμενης ημέρας

Η Ρωσία επιχειρεί να εκμεταλλευτεί τα σοβαρά προβλήματα ασφαλείας στο Σαχέλ, όμως, σύμφωνα με τον Shinn, δεν έχει ακόμη αποδείξει ότι διαθέτει τα μέσα για να επιφέρει ουσιαστικές αλλαγές στην περιοχή.
Παράλληλα, παραμένει ανοιχτό το ερώτημα για το πόσο καιρό θα συνεχίσει να διαθέτει πολύτιμους πόρους στην Αφρική.
Τα κράτη του Κόλπου, από την πλευρά τους, εμφανίζονται πλέον περισσότερο επικεντρωμένα στις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, εξαιτίας των επιπτώσεων του πολέμου με το Ιράν, γεγονός που δημιουργεί ενδείξεις σταδιακής υποχώρησης του ενδιαφέροντός τους για την Αφρική.
Ο ίδιος υποστηρίζει ότι ο πόλεμος έβαλε επίσης τέλος στην πρόσφατη προσπάθεια του Ιράν να αναζωογονήσει τις σχέσεις του με ορισμένες αφρικανικές χώρες.
Ιδιαίτερη αναφορά κάνει και στην Τουρκία, η οποία έχει αναπτύξει έντονη δραστηριότητα στην Αφρική τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια. Ωστόσο, εκφράζει αμφιβολίες για το εάν αυτή η στρατηγική θα διατηρηθεί μετά την αποχώρηση του Recep Tayyip Erdogan από την εξουσία.



Οι «κρυφοί πρωταγωνιστές» που μπορεί να ανατρέψουν τις ισορροπίες

Ο David Shinn εκτιμά ότι η Ινδία και η Ιαπωνία ενδέχεται να αυξήσουν σημαντικά και σχετικά γρήγορα την εμπλοκή τους στην Αφρική, εξελισσόμενες σε παράγοντες-έκπληξη τα επόμενα χρόνια.
Καταλήγοντας, υπογραμμίζει ότι η σημερινή εικόνα της γεωπολιτικής επιρροής στην Αφρική δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένη. Οι ισορροπίες μεταβάλλονται διαρκώς και οι συσχετισμοί ισχύος που παρατηρούνται σήμερα είναι πιθανό να αλλάξουν σημαντικά, σε ορισμένες περιπτώσεις μάλιστα πολύ νωρίτερα απ’ ό,τι αναμένουν οι περισσότεροι αναλυτές.

www.bankingnews.gr