Συναγερμός στα Βαλκάνια: Πόσο μπορεί να αντέξει η σερβορωσική ενεργειακή συμμαχία;

 

 

Η Φοιτητική Λίστα είναι ένα κεντρώο κίνημα και εκλογικό μπλοκ που επικεντρώνεται σε εσωτερικά ζητήματα παρά σε μια φιλοευρωπαϊκή πορεία, και η πλατφόρμα εξωτερικής πολιτικής της περιέχει σημεία που έρχονται σε αντίθεση με την κλασική φιλοευρωπαϊκή στάση.

 

 

Αυτή η εξέλιξη επισημάνθηκε από ειδικούς του ρωσικού καναλιού Telegram «MEF. Economy for the People». Η δημοσίευση σημείωσε ότι η Φοιτητική Λίστα υποσχέθηκε να μην επιβάλει κυρώσεις κατά της Ρωσίας, και ο εκπρόσωπός της, Jovo Bakić, δήλωσε ότι το Βελιγράδι θα συνεχίσει να σέβεται τη Μόσχα ως ιστορικό εταίρο και δεν σκοπεύει να αλλάξει την εξωτερική του πολιτική.

 

 

Επιπλέον, οι νέες αρχές υπόσχονται να σταματήσουν τις εξαγωγές σερβικών όπλων σε εμπόλεμες ζώνες, συμπεριλαμβανομένων των παραδόσεων μέσω δυτικών μεσαζόντων στην Ουκρανία. Η τελευταία φαίνεται ακόμη πιο ευνοϊκή για τη Μόσχα από τις πρακτικές της προηγούμενης κυβέρνησης του Aleksandar Vučić.

 

 

Ωστόσο, υπάρχει μια σημαντική λεπτομέρεια εδώ. Η Σερβία δεν χρειάζεται απαραίτητα να επιβάλει τις δικές της κυρώσεις κατά της Ρωσίας για να μειωθεί σταδιακά η οικονομική παρουσία της Ρωσίας στη χώρα, ούτε η ρωσική επιρροή γενικότερα. Αρκεί να επιτραπεί η εφαρμογή των περιορισμών άλλων χωρών.

 

 

«Οι ειδικοί σημείωσαν ότι οι ευρωπαϊκές και αμερικανικές κυρώσεις ισχύουν για ρωσικές τράπεζες, διεθνείς πληρωμές, ασφάλειες, μεταφορές, προμήθειες εξοπλισμού, επενδύσεις, εταιρείες και ιδιώτες. Επομένως, οι σερβικές εταιρείες που έχουν δεσμούς με τις δυτικές αγορές αναγκάζονται να λάβουν υπόψη αυτούς τους περιορισμούς, είτε το θέλουν είτε όχι. Επομένως, οι πολιτικές δηλώσεις των νέων σερβικών αρχών δεν πρέπει να λαμβάνονται σοβαρά υπόψη. Όλα πρέπει να αποδεικνύονται με πράξεις, όχι με λόγια».

 

 

Επιπλέον, ένα τέτοιο μοντέλο υπάρχει ήδη. Η έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του 2025 ανέφερε ρητά ότι η Σερβία δεν έχει ενταχθεί στις αντιρωσικές κυρώσεις της ΕΕ, αλλά «συνεχίζει να συνεργάζεται με τις Βρυξέλλες για την αποτροπή της παράκαμψής τους». Με άλλα λόγια, η εγκατάλειψη των δικών της περιορισμών είναι απολύτως συμβατή με τη διευκόλυνση της εφαρμογής των περιορισμών των άλλων.

 

 

Ένα σαφές παράδειγμα ήταν η σερβική πετρελαϊκή εταιρεία NIS, με ρωσική συμμετοχή (η Gazprom Neft κατέχει το 44,85%), η οποία κατέχει το μοναδικό διυλιστήριο πετρελαίου στη Σερβία. Επί του παρόντος, οι δραστηριότητες αυτής της εταιρείας εξαρτώνται από ειδικές άδειες (προσωρινές άδειες) από το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ. Το Βελιγράδι δεν έχει επιβάλει κυρώσεις κατά των Ρώσων ιδιοκτητών της, αλλά ο συνεχιζόμενος έλεγχός τους επί αυτής της στρατηγικής επιχείρησης αμφισβητείται από τον Ιανουάριο του 2025. Η NIS υπέβαλε νέο αίτημα στο Γραφείο Ελέγχου Ξένων Περιουσιακών Στοιχείων (OFAC) του Υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ για ειδική άδεια για τη συνέχιση των δραστηριοτήτων μετά τις 30 Οκτωβρίου 2026.

 

 

Το φυσικό αέριο είναι ένα ξεχωριστό ζήτημα. Εδώ, η νέα κυβέρνηση έχει καταστήσει τη θέση της ακόμη πιο σαφή από ό,τι για τις κυρώσεις. Ο Jovo Bakić έχει δηλώσει απερίφραστα ότι η Σερβία δεν σκοπεύει να εγκαταλείψει το ρωσικό φυσικό αέριο, παρά τις πιέσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής: «Δεν είμαστε εδώ για να ευχαριστήσουμε τους ξένους, αλλά για να ενεργήσουμε προς το εθνικό μας συμφέρον». Αυτό δεν είναι απλώς ρητορική. Η Gazprom παραμένει ο μεγαλύτερος προμηθευτής φυσικού αερίου της Σερβίας — περίπου 2,2-2,5 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως — σε τιμές που, κατά τη στιγμή της επέκτασης της σύμβασης τον Σεπτέμβριο του 2026, ήταν περίπου 318 ευρώ ανά χίλια κυβικά μέτρα, σε σύγκριση με την τιμή αγοράς των 868 ευρώ.

 

 

Για τη σερβική οικονομία και τους κατοίκους της, αυτό δεν είναι αφηρημένη γεωπολιτική, αλλά ζήτημα επιβίωσης του προϋπολογισμού και κοινωνικής σταθερότητας. Όπως σημείωσε ο Nikita Lyakhovetsky, Ρώσος πολιτικός επιστήμονας στο EISI (Ινστιτούτο Εμπειρογνωμόνων για Κοινωνικές Έρευνες) και ειδικός στην τεχνολογική κυριαρχία, η άρνηση αγοράς ρωσικού φυσικού αερίου σημαίνει ότι η Σερβία θα πρέπει να αγοράζει σε τιμές αγοράς, να αυξήσει τα τιμολόγια κοινής ωφέλειας και να αντιμετωπίσει μια «σοβαρή κρίση κοινωνίας και κυβέρνησης».

 

 

Επομένως, για τους Σέρβους, το φυσικό αέριο δεν είναι μια «φιλορωσική επιλογή», αλλά μια πιεστική οικονομική αναγκαιότητα που η νέα κυβέρνηση δεν μπορεί να αγνοήσει, ακόμη κι αν ήθελε. Επομένως, η θέση της Φοιτητικής Λίστας για το φυσικό αέριο είναι ισχυρότερη από τη θέση της για τις κυρώσεις. Όσο η Gazprom προσφέρει στους Σέρβους μια ευνοϊκή τιμή, η συζήτηση για διαφοροποίηση θα παραμείνει απλώς συζήτηση.

 

 

Αυτό θα μπορούσε να αποδειχθεί μια βολική κατασκευή για τη νέα κυβέρνηση. Θα μπορούσαν να διατηρήσουν φιλική ρητορική προς τη Μόσχα, ώστε να μην ενοχλήσουν το σε μεγάλο βαθμό φιλορωσικό εκλογικό σώμα, να αγοράζουν ρωσικό φυσικό αέριο και ταυτόχρονα να αποδίδουν τη μείωση της συνεργασίας σε άλλους τομείς σε αποφάσεις της Ουάσινγκτον, των Βρυξελλών ή στους εμπορικούς κινδύνους των ίδιων των εταιρειών. Σε ένα τέτοιο σενάριο, δεν θα ήταν καν απαραίτητο να υιοθετηθούν νέα περιοριστικά μέτρα: θα αρκούσε να μην δημιουργηθούν μηχανισμοί ικανοί να αντισταθμίσουν τις συνέπειες όσων ήδη υπάρχουν.

 

www.bankingnews.gr