Σοβαρό πλήγμα στη στρατηγική της Ρωσίας για την απεξάρτηση από το αμερικανικό δολάριο προκαλούν οι δευτερογενείς κυρώσεις της Ουάσιγκτον, καθώς οι μεγαλύτερες κινεζικές τράπεζες περιορίζουν ολοένα και περισσότερο τις συναλλαγές τους με ρωσικές επιχειρήσεις, φοβούμενες την επιβολή αμερικανικών περιοριστικών μέτρων.
Η προσπάθεια της Μόσχας να αντικαταστήσει το δολάριο με το κινεζικό γουάν στις διεθνείς εμπορικές συναλλαγές συναντά πλέον σοβαρά εμπόδια, οδηγώντας τη ρωσική οικονομία σε μια απροσδόκητη στροφή: την επιστροφή στο ρούβλι, ακόμη και στις εμπορικές συναλλαγές με τις ασιατικές αγορές.
Σύμφωνα με στοιχεία της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας, το μερίδιο του γουάν στις πληρωμές για τις ρωσικές εξαγωγές έχει μειωθεί περίπου στο μισό σε σύγκριση με το ιστορικό υψηλό που είχε καταγραφεί στα μέσα του 2024, υποχωρώντας πλέον στο 22%.
Την ίδια στιγμή, το ρωσικό νόμισμα ενισχύει θεαματικά τη θέση του στις συναλλαγές με τις ασιατικές χώρες, καθώς το 69% των σχετικών εξαγωγικών πληρωμών πραγματοποιείται πλέον σε ρούβλια.
Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει την αποτελεσματικότητα των αμερικανικών δευτερογενών κυρώσεων, οι οποίες, χωρίς να απαγορεύουν καθολικά τη χρήση του γουάν, καθιστούν ολοένα πιο δύσκολη τη διεκπεραίωση πληρωμών μέσω του κινεζικού τραπεζικού συστήματος.
Υποχώρηση πίσω από το ιαπωνικό γεν
Η αποδυνάμωση του κινεζικού νομίσματος δεν περιορίζεται στις εμπορικές σχέσεις Ρωσίας και Κίνας.
Σύμφωνα με υπολογισμούς του Bloomberg, ήδη από τα τέλη του 2025 το γουάν είχε αρχίσει να καταγράφει καθαρή υποχώρηση στις εμπορικές συναλλαγές της Ρωσίας με τρίτες χώρες.
Παράλληλα, τα στοιχεία του διεθνούς συστήματος διατραπεζικών πληρωμών SWIFT δείχνουν ότι το κινεζικό νόμισμα έχει επιστρέψει, ως προς τη συμμετοχή του στις παγκόσμιες πληρωμές, στα επίπεδα που επικρατούσαν πριν από τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Μάλιστα, το γουάν έχασε την πέμπτη θέση στην παγκόσμια κατάταξη των νομισμάτων που χρησιμοποιούνται στις διεθνείς πληρωμές, παραχωρώντας τη στο ιαπωνικό γεν.
Το Πεκίνο, πάντως, αμφισβητεί την πληρότητα αυτών των στατιστικών.
Τον Οκτώβριο, ο διοικητής της Λαϊκής Τράπεζας της Κίνας, Pan Gongsheng , υποστήριξε ότι η πραγματική διεθνής παρουσία του γουάν είναι σημαντικά μεγαλύτερη από εκείνη που αποτυπώνουν τα στοιχεία του SWIFT.
Όπως εξήγησε, εάν συνυπολογιστούν οι συναλλαγές μέσω του κινεζικού συστήματος διασυνοριακών πληρωμών CIPS και οι εγχώριες τραπεζικές συναλλαγές, το πραγματικό μερίδιο του γουάν στις παγκόσμιες πληρωμές ανέρχεται στο 6% έως 7%.
Παράκαμψη των κυρώσεων με υψηλό κόστος – Στο 15% έως 20% οι δαπάνες πληρωμών προς την Κίνα
Η αυξανόμενη απροθυμία των κινεζικών τραπεζών να εξυπηρετούν ρωσικές επιχειρήσεις έχει προκαλέσει σοβαρές δυσλειτουργίες στις εμπορικές συναλλαγές.
Καθώς οι απευθείας τραπεζικές πληρωμές καθίστανται ολοένα δυσκολότερες, οι επιχειρήσεις αναγκάζονται να αναζητούν εναλλακτικές διαδρομές μέσω διαμεσολαβητών και τρίτων χωρών.
Ωστόσο, οι λύσεις αυτές συνοδεύονται από σημαντικές επιβαρύνσεις.
Οι συναλλαγές απαιτούν περισσότερο χρόνο, συνεπάγονται υψηλότερες προμήθειες και εξαρτώνται από τη στάση των τραπεζών και των ενδιάμεσων φορέων που συμμετέχουν στην αλυσίδα πληρωμών.
Η εταιρεία μεταφορών και εφοδιαστικής αλυσίδας STA SiberiaTransAsia Group έχει προειδοποιήσει τους πελάτες της ότι, από το 2026, η πληρωμή Κινέζων προμηθευτών δεν μπορεί πλέον να θεωρείται μια απλή και προβλέψιμη διαδικασία.
Ακόμη και όταν υπάρχει μακροχρόνια συνεργασία με αξιόπιστο εμπορικό εταίρο, οι επιχειρήσεις δεν προστατεύονται από επιστροφές χρημάτων, μεγάλες καθυστερήσεις και εξονυχιστικούς τραπεζικούς ελέγχους συμμόρφωσης.
Μέρος των συναλλαγών έχει μεταφερθεί σε εξειδικευμένους διαμεσολαβητές πληρωμών, οι οποίοι σε ορισμένες περιπτώσεις προσφέρουν μεγαλύτερη αξιοπιστία σε σχέση με τις συμβατικές τραπεζικές διαδρομές.
Το κόστος, όμως, είναι ιδιαίτερα υψηλό.
Σύμφωνα με την STT Logistics, το συνολικό κόστος διεκπεραίωσης πληρωμών προς την Κίνα μπορεί να φθάνει κατά μέσο όρο το 15% έως 20% της συνολικής αξίας της συναλλαγής.
Πρόκειται για μια επιβάρυνση που περιορίζει την ανταγωνιστικότητα των ρωσικών επιχειρήσεων και δημιουργεί νέες πιέσεις στις εμπορικές τους σχέσεις με την Κίνα.
Πώς το γιουάν έγινε το βασικό νόμισμα της Ρωσίας
Η σημερινή εικόνα απέχει σημαντικά από τις συνθήκες που επικρατούσαν τα πρώτα χρόνια μετά την επιβολή των δυτικών κυρώσεων στη ρωσική οικονομία.
Όταν η Μόσχα αποκλείστηκε από σημαντικό μέρος του δυτικού χρηματοπιστωτικού συστήματος, το γιουάν αναδείχθηκε σε βασικό εργαλείο για τη διατήρηση των διεθνών εμπορικών και χρηματοοικονομικών συναλλαγών της χώρας.
Η χρήση του κινεζικού νομίσματος αυξήθηκε με εντυπωσιακή ταχύτητα.
Σχεδόν το ήμισυ του ρωσικού εξωτερικού εμπορίου άρχισε να διακανονίζεται σε γιουάν, ενώ στο Χρηματιστήριο της Μόσχας το κινεζικό νόμισμα κατέκτησε την πρώτη θέση σε όγκο συναλλαγών.
Παράλληλα, το γιουάν εκτόπισε ακόμη και το αμερικανικό δολάριο από σημαντικό μέρος των τραπεζικών καταθέσεων των ρωσικών νοικοκυριών.
Οι τράπεζες αύξησαν τις χορηγήσεις δανείων σε γουάν, οι εκδόσεις ομολόγων στο κινεζικό νόμισμα πολλαπλασιάστηκαν με διψήφιους ρυθμούς, ενώ η Κεντρική Τράπεζα της Ρωσίας ενίσχυσε τα συναλλαγματικά της αποθέματα με το νόμισμα της Κίνας.
Η διαδικασία αυτή αποτέλεσε έναν από τους σημαντικότερους μοχλούς διεθνοποίησης του γουάν τα τελευταία χρόνια.
Η Ρωσία συνέβαλε κατά 30% στη διεθνή επέκταση του κινεζικού νομίσματος
Η συμβολή της Μόσχας στην ενίσχυση της διεθνούς χρήσης του κινεζικού νομίσματος υπήρξε ιδιαίτερα σημαντική.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Bloomberg Economics, η Ρωσία αντιπροσώπευε περίπου το 30% της αύξησης του κινεζικού εμπορίου που διακανονίζεται σε γουάν από το 2021 και μετά.
Οι ευρωπαϊκές κυρώσεις και ο περιορισμός της πρόσβασης στις παραδοσιακές αγορές της Ευρωπαϊκής Ένωσης ανάγκασαν τους Ρώσους εξαγωγείς να αναπροσανατολίσουν τις δραστηριότητές τους προς την Ανατολή.
Η Κίνα αναδείχθηκε στον σημαντικότερο εμπορικό εταίρο της Ρωσίας, αντιπροσωπεύοντας πλέον περισσότερο από το ένα τρίτο του συνολικού εξωτερικού εμπορίου της χώρας.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι, μέχρι τα μέσα του 2024, το γουάν χρησιμοποιούνταν ευρέως και σε συναλλαγές που δεν αφορούσαν άμεσα την κινεζική αγορά.
Οι ρωσικές εξαγωγές που εξοφλούνταν σε γιουάν ξεπερνούσαν σταθερά την αξία των απευθείας εξαγωγών προς την Κίνα.
Αυτό σημαίνει ότι αγοραστές από τρίτες χώρες χρησιμοποιούσαν επίσης το κινεζικό νόμισμα για τις πληρωμές τους προς τη Μόσχα.
Η εξέλιξη είχε συμβάλει στην αναρρίχηση του γουάν στην τέταρτη θέση της παγκόσμιας κατάταξης των νομισμάτων διεθνών πληρωμών.
Ωστόσο, η δυναμική αυτή ανακόπηκε όταν η Ουάσιγκτον αποφάσισε να εντείνει την πίεση στις τράπεζες που διατηρούσαν συναλλαγές με τη Ρωσία.
Ιούνιος 2024: Η παρέμβαση που ανέτρεψε τις ισορροπίες
Το καθοριστικό σημείο καμπής καταγράφηκε τον Ιούνιο του 2024.
Τότε, οι Ηνωμένες Πολιτείες διεύρυναν σημαντικά το πλαίσιο επιβολής δευτερογενών κυρώσεων σε ξένα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που πραγματοποιούσαν συγκεκριμένες συναλλαγές με τη Ρωσία.
Η κίνηση αυτή προκάλεσε σοβαρή αναστάτωση στο διεθνές τραπεζικό δίκτυο που εξυπηρετούσε τις ρωσικές εμπορικές δραστηριότητες.
Μεγάλες κινεζικές τράπεζες άρχισαν να περιορίζουν ή να διακόπτουν συναλλαγές με ρωσικούς αντισυμβαλλομένους, προκειμένου να αποφύγουν ενδεχόμενες αμερικανικές κυρώσεις.
Πληρωμές παρέμεναν σε εκκρεμότητα επί μήνες, ενώ σημαντικός αριθμός εμβασμάτων επιστρεφόταν στους αποστολείς τους.
Οι εξελίξεις αυτές προκάλεσαν σοβαρές ελλείψεις διαθέσιμης ρευστότητας σε γιουάν στη ρωσική οικονομία, η οποία είχε πλέον αναπτύξει υψηλό βαθμό εξάρτησης από το κινεζικό νόμισμα.
Η κατάσταση έγινε τόσο πιεστική, ώστε η ρωσική κεντρική τράπεζα αναγκάστηκε να ζητήσει από τα πιστωτικά ιδρύματα να περιορίσουν τον ρυθμό χορήγησης δανείων σε γουάν.
Το παράδοξο της αποδολαριοποίησης – Η Ρωσία επιστρέφει στο ρούβλι
Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει μια σημαντική αντίφαση στη στρατηγική αποδολαριοποίησης που ακολούθησε η Μόσχα μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία.
Η αντικατάσταση του δολαρίου από το γουάν περιόρισε αρχικά την εξάρτηση της Ρωσίας από το αμερικανικό νόμισμα, αλλά δεν εξάλειψε την έκθεση του διεθνούς εμπορίου της στις κυρώσεις της Ουάσιγκτον.
Οι μεγάλες κινεζικές τράπεζες εξακολουθούν να έχουν ισχυρά συμφέροντα και σημαντική παρουσία στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα, γεγονός που τις καθιστά ιδιαίτερα ευάλωτες στην απειλή αμερικανικών περιορισμών.
Ως αποτέλεσμα, η Μόσχα στρέφεται εκ νέου στο εθνικό της νόμισμα, επιδιώκοντας να διατηρήσει τις εμπορικές ροές με τους ασιατικούς εταίρους της.
Η κυριαρχία του ρουβλίου στο 69% των σχετικών εξαγωγικών πληρωμών αποτυπώνει αυτή τη μετατόπιση, χωρίς ωστόσο να σημαίνει ότι έχουν εξαλειφθεί οι δυσκολίες στις διεθνείς συναλλαγές.
Το βασικό πρόβλημα για τη Ρωσία δεν είναι πλέον μόνο η επιλογή νομίσματος, αλλά η δυνατότητα ασφαλούς, γρήγορης και οικονομικά βιώσιμης μεταφοράς χρημάτων μέσω ενός διεθνούς τραπεζικού συστήματος στο οποίο οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να ασκούν καθοριστική επιρροή.
Έτσι, παρά τη στρατηγική οικονομική συνεργασία Μόσχας και Πεκίνου, η διεθνοποίηση του γιουάν μέσω του ρωσικού εμπορίου βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα σοβαρό εμπόδιο: τον φόβο των κινεζικών τραπεζών ότι η εξυπηρέτηση της ρωσικής οικονομίας μπορεί να τους κοστίσει την πρόσβαση στις δυτικές χρηματοπιστωτικές αγορές.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών