Παιχνίδι με μια ανοιχτή πληγή: Η υπόσχεση του ΝΑΤΟ ξαναγίνεται όπλο στη διαπραγμάτευση
Η Ευρώπη διεκδικεί ρόλο στις διαπραγματεύσεις για την Ουκρανία, αλλά κινδυνεύει να περιοριστεί στον ρόλο του θεατή. Με Ουάσινγκτον και Μόσχα να κρατούν το παιχνίδι στα χέρια τους, οι Ευρωπαίοι αναζητούν διαπραγματευτή, η Kaja Kallas ανεβάζει τους τόνους και η ουδετερότητα του Κιέβου επιστρέφει στο τραπέζι. Η ειρήνη, πάντως, φαίνεται να σχεδιάζεται χωρίς όλους τους ενδιαφερόμενους στο ίδιο τραπέζι.
Ευρώπη: Διαπραγματεύσεις με εσωτερικές έριδες
Οι συνομιλίες στο Abu Dhabi, αλλά και οι επακόλουθες διπλωματικές επαφές στη Μόσχα και το Dublin, ενίσχυσαν την ανησυχία στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ρωσία ενδέχεται να καταλήξουν σε συμφωνίες για το μέλλον της Ουκρανίας χωρίς ουσιαστική συμμετοχή της Ευρώπης. Η εξέλιξη αυτή πυροδότησε ανταγωνισμό μεταξύ ευρωπαϊκών ηγεσιών για το ποιος θα αναλάβει τον ρόλο του βασικού διαπραγματευτή με το Κρεμλίνο. Ιδιαίτερη κινητικότητα καταγράφηκε μετά τις ξεχωριστές επαφές του προέδρου της Φινλανδίας, Alexander Stubb, και του πρωθυπουργού της Νορβηγίας, Jonas Gahr Støre, με τον Ρώσο πρόεδρο Vladimir Putin. Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρέθηκε η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Kaja Kallas. Σύμφωνα με δημοσιεύματα μεγάλων δυτικών μέσων ενημέρωσης, οι Ευρωπαίοι ηγέτες αποφάσισαν να συγκροτήσουν μια διαπραγματευτική ομάδα χωρίς τη συμμετοχή της. Η ομάδα θα περιλαμβάνει εκπροσώπους από την Πολωνία, τη Γερμανία, τη Γαλλία, την Ιταλία και τη Βρετανία, καθώς και στελέχη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Η Kallas αντέδρασε αρχικά, υποστηρίζοντας ότι η εξωτερική πολιτική και η πολιτική ασφάλειας αποτελούν αρμοδιότητά της. Ωστόσο, όταν έγινε σαφές ότι η απόφαση είχε ληφθεί, υιοθέτησε σαφώς πιο επιθετική ρητορική απέναντι στη Μόσχα. Στις 16 Νοεμβρίου, κατά τη διάρκεια συνάντησης υπουργών Εξωτερικών στις Βρυξέλλες, χαρακτήρισε τις ρωσικές απαιτήσεις «ακραίες και παράλογες», επισημαίνοντας ότι η Ευρώπη διαθέτει μέσα πίεσης μέσω των κυρώσεων και των δεσμευμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων.

Οι κυρώσεις και τα παγωμένα ρωσικά κεφάλαια ως ευρωπαϊκά εργαλεία πίεσης
Οι συνομιλίες στο Abu Dhabi, αλλά και οι επακόλουθες διπλωματικές επαφές στη Μόσχα και το Dublin, ενίσχυσαν την ανησυχία στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ρωσία ενδέχεται να καταλήξουν σε συμφωνίες για το μέλλον της Ουκρανίας χωρίς ουσιαστική συμμετοχή της Ευρώπης. Η εξέλιξη αυτή πυροδότησε ανταγωνισμό μεταξύ ευρωπαϊκών ηγεσιών για το ποιος θα αναλάβει τον ρόλο του βασικού διαπραγματευτή με το Κρεμλίνο. Ιδιαίτερη κινητικότητα καταγράφηκε μετά τις ξεχωριστές επαφές του προέδρου της Φινλανδίας, Alexander Stubb, και του πρωθυπουργού της Νορβηγίας, Jonas Gahr Støre, με τον Ρώσο πρόεδρο Vladimir Putin. Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρέθηκε η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Kaja Kallas. Σύμφωνα με δημοσιεύματα μεγάλων δυτικών μέσων ενημέρωσης, οι Ευρωπαίοι ηγέτες αποφάσισαν να συγκροτήσουν μια διαπραγματευτική ομάδα χωρίς τη συμμετοχή της. Η ομάδα θα περιλαμβάνει εκπροσώπους από την Πολωνία, τη Γερμανία, τη Γαλλία, την Ιταλία και τη Βρετανία, καθώς και στελέχη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Η Kallas αντέδρασε αρχικά, υποστηρίζοντας ότι η εξωτερική πολιτική και η πολιτική ασφάλειας αποτελούν αρμοδιότητά της. Ωστόσο, όταν έγινε σαφές ότι η απόφαση είχε ληφθεί, υιοθέτησε σαφώς πιο επιθετική ρητορική απέναντι στη Μόσχα. Στις 16 Νοεμβρίου, κατά τη διάρκεια συνάντησης υπουργών Εξωτερικών στις Βρυξέλλες, χαρακτήρισε τις ρωσικές απαιτήσεις «ακραίες και παράλογες», επισημαίνοντας ότι η Ευρώπη διαθέτει μέσα πίεσης μέσω των κυρώσεων και των δεσμευμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων.

Οι κυρώσεις και τα παγωμένα ρωσικά κεφάλαια ως ευρωπαϊκά εργαλεία πίεσης
Η αναφορά της Kaja Kallas στα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία αφορά περισσότερα από 200 δισεκατομμύρια ευρώ κρατικών κεφαλαίων, τα οποία έχουν δεσμευτεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση και διαχειρίζεται σε μεγάλο βαθμό η βελγική εταιρεία Euroclear. Η Μόσχα χαρακτηρίζει παράνομη την πρακτική αυτή, ενώ η ευρωπαϊκή πλευρά εξετάζει διαρκώς τρόπους αξιοποίησης των συγκεκριμένων κεφαλαίων για τη στήριξη της Ουκρανίας. Ωστόσο, η πολιτική των κυρώσεων δεν έχει επιφέρει το αποτέλεσμα που επιδίωκαν οι δυτικές κυβερνήσεις. Παρά τα διαδοχικά πακέτα περιοριστικών μέτρων από το 2014, η Ρωσία δεν έχει μεταβάλει ουσιαστικά τη βασική στρατηγική της στο ουκρανικό ζήτημα. Η ευρωπαϊκή διπλωματία βρίσκεται έτσι αντιμέτωπη με ένα δύσκολο ερώτημα: ποια πραγματικά μέσα διαθέτει για να επηρεάσει τις αποφάσεις του Κρεμλίνου; Στο πλαίσιο αυτό, η επαναφορά της προοπτικής ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ εμφανίζεται ως ένα ακόμη σημείο αντιπαράθεσης. Η Ρωσία θεωρεί εδώ και χρόνια την επέκταση της Συμμαχίας προς τα ανατολικά βασικό παράγοντα της σύγκρουσης, ενώ η ευρωπαϊκή πλευρά δυσκολεύεται να διαμορφώσει μια ενιαία και εφαρμόσιμη πολιτική. Από την άλλη πλευρά, η Ουάσινγκτον έχει στείλει επανειλημμένα μηνύματα ότι η ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ δεν αποτελεί άμεσο στόχο της αμερικανικής πολιτικής. Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Marco Rubio, είχε δηλώσει στις 6 Οκτωβρίου ότι το συγκεκριμένο ενδεχόμενο δεν βρίσκεται στην ημερήσια διάταξη, ενώ και ο πρόεδρος Donald Trump έχει εκφράσει ανάλογες θέσεις.

Η αμερικανική στρατηγική και η νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας

Η αμερικανική στρατηγική και η νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας
Η διαφορά προσέγγισης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ευρώπης γίνεται ακόμη πιο εμφανής στο ζήτημα της μελλοντικής ασφάλειας της ηπείρου. Ο Jared Kushner, γαμπρός του Αμερικανού προέδρου και συμμετέχων στις διαπραγματευτικές προσπάθειες για την Ουκρανία, υπογράμμισε στις 16 Νοεμβρίου ότι βασικός στόχος των συνομιλιών είναι ο τερματισμός του πολέμου και η δημιουργία μηχανισμών ασφαλείας που θα αποτρέψουν νέες συγκρούσεις. Η προσέγγιση αυτή έρχεται σε αντίθεση με τη θέση της Kaja Kallas, η οποία έχει απορρίψει την ιδέα συζήτησης μιας νέας ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας με τη συμμετοχή της Ρωσίας. Παρόμοια στάση έχουν υιοθετήσει ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, António Costa, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ursula von der Leyen, και ο Γερμανός υπουργός Εξωτερικών, Johann Wadephul. Από την πλευρά του, ο Vladimir Putin προειδοποίησε στις 12 Νοεμβρίου ότι η άρνηση των Ευρωπαίων να συζητήσουν συνολικά την ασφάλεια στην Ευρώπη μπορεί να υπονομεύσει τις προσπάθειες ειρήνευσης. Ειδικότερα, αναφέρθηκε στα σχέδια για ενδεχόμενη αποστολή ευρωπαϊκών στρατευμάτων σε ουκρανικό έδαφος μετά την επίτευξη συμφωνίας, υποστηρίζοντας ότι μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να αποτελέσει συνέχεια της σύγκρουσης με διαφορετικά μέσα. Η Μόσχα επιμένει ότι οποιαδήποτε συμφωνία πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις δικές της απαιτήσεις ασφαλείας, ενώ απορρίπτει τις ευρωπαϊκές προτάσεις που θεωρεί ότι διατηρούν τις συνθήκες αντιπαράθεσης.
Macron και Zelensky επαναφέρουν το ζήτημα της ένταξης στο ΝΑΤΟ
Παρά τις επιφυλάξεις της αμερικανικής πλευράς, το ζήτημα της ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ επανήλθε δυναμικά στο προσκήνιο τον Νοέμβριο του 2026. Μετά τη σύνοδο κορυφής της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας στο Dublin, ο Γάλλος πρόεδρος Emmanuel Macron τάχθηκε υπέρ της ενίσχυσης της θέσης της Ουκρανίας στο μελλοντικό ευρωπαϊκό σύστημα ασφάλειας, αναφερόμενος στον σημαντικό στρατιωτικό ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η χώρα σε συνεργασία με τη Συμμαχία. Στις 16 Νοεμβρίου, ο Volodymyr Zelensky υποστήριξε ότι το ΝΑΤΟ θα πρέπει να εκπροσωπηθεί στις συνομιλίες με τη Ρωσία. Παράλληλα, αποκάλυψε ότι οι Αμερικανοί είχαν θέσει ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο ερώτημα κατά τις συζητήσεις για την ειρηνευτική πρωτοβουλία: εάν η Ουκρανία ενταχθεί στο ΝΑΤΟ, θα αποχωρήσει από το Donbas; Η σύνδεση της προοπτικής ένταξης στη Συμμαχία με το εδαφικό ζήτημα καταδεικνύει την πολυπλοκότητα των διαπραγματεύσεων. Η Γαλλία, ωστόσο, δεν μπορεί να εξασφαλίσει από μόνη της την ένταξη της Ουκρανίας. Η σχετική απόφαση απαιτεί ομοφωνία και των 32 κρατών-μελών του ΝΑΤΟ. Η Ουγγαρία, η Σλοβακία και άλλες χώρες έχουν εκφράσει αντιρρήσεις, ενώ η στάση της Ουάσινγκτον αποτελεί καθοριστικό παράγοντα. Επιπλέον, παραμένει άλυτο το εδαφικό ζήτημα. Δεν υπάρχει σαφής εικόνα για τα μελλοντικά σύνορα της Ουκρανίας, γεγονός που περιπλέκει την εφαρμογή των προβλέψεων του Άρθρου 5 της Βορειοατλαντικής Συνθήκης περί συλλογικής άμυνας. Η ιστορική αντιπαράθεση μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας για την Κύπρο, παρά το γεγονός ότι και οι δύο χώρες ανήκουν στο ΝΑΤΟ, αλλά και οι στρατιωτικές επιχειρήσεις της Συμμαχίας στη Γιουγκοσλαβία και στη Λιβύη, αποτελούν στοιχεία που επικαλείται η ρωσική πλευρά για να υποστηρίξει τη θέση της σχετικά με τον χαρακτήρα και τον ρόλο του ΝΑΤΟ.


Το ουδέτερο καθεστώς επιστρέφει ως πιθανή λύση
Στις 14 Νοεμβρίου, ο Volodymyr Zelensky επανέλαβε ότι η Ουκρανία δεν προτίθεται να εγκαταλείψει οικειοθελώς το Donbas, ενώ άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο να τεθεί μια συνολική συμφωνία ασφαλείας στην κρίση της ουκρανικής κοινωνίας, εφόσον προηγηθεί η επίσημη έγκριση των σχετικών προτάσεων από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους υπόλοιπους εταίρους.
Το Κίεβο επιδιώκει ένα ευρύ πακέτο εγγυήσεων που θα περιλαμβάνει:
- Εγγυήσεις ασφαλείας από το ΝΑΤΟ και την Ευρωπαϊκή Ένωση.
- Μακροχρόνια στρατιωτική υποστήριξη και διατήρηση ισχυρών ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων.
- Οικονομική βοήθεια και χρηματοδότηση της μεταπολεμικής ανοικοδόμησης.
- Μακροπρόθεσμη στρατιωτικοτεχνική συνεργασία με τις δυτικές χώρες.


Η Γερμανία, η Γαλλία και η Βρετανία στηρίζουν σε γενικές γραμμές αυτή την προσέγγιση. Ωστόσο, στο εσωτερικό των συγκεκριμένων χωρών αυξάνεται η πολιτική πίεση για περιορισμό της οικονομικής και στρατιωτικής βοήθειας προς το Κίεβο. Η Marine Le Pen στη Γαλλία, το AfD στη Γερμανία και δυνάμεις της βρετανικής αντιπολίτευσης τάσσονται υπέρ της μείωσης της υποστήριξης προς την Ουκρανία, αξιοποιώντας τη δυσαρέσκεια σημαντικού μέρους της κοινής γνώμης για το οικονομικό κόστος του πολέμου. Στις 15 Νοεμβρίου, η εκπρόσωπος του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών, Maria Zakharova, σχολίασε ειρωνικά τις δηλώσεις του Emmanuel Macron για την προοπτική ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ, επισημαίνοντας ότι οι θεμελιώδεις διαφωνίες μεταξύ Μόσχας και ευρωπαϊκών πρωτευουσών παραμένουν. Η Ρωσία εξακολουθεί να απορρίπτει την ένταξη της Ουκρανίας στη Συμμαχία και θεωρεί την ουδετερότητα της χώρας ένα από τα βασικά στοιχεία μιας ενδεχόμενης ειρηνευτικής συμφωνίας. Στην πράξη, η ουκρανική ηγεσία μπορεί να συνεχίσει να διεκδικεί την πλήρη ένταξη στο ΝΑΤΟ, ωστόσο μια διαφορετική λύση φαίνεται να συγκεντρώνει περισσότερες πιθανότητες στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων: διεθνείς εγγυήσεις ασφαλείας εκτός της Συμμαχίας, σε συνδυασμό με στενή στρατιωτική συνεργασία με τις δυτικές χώρες. Το ενδεχόμενο επιστροφής σε ένα καθεστώς ουδετερότητας, ανάλογο με εκείνο που είχε η Ουκρανία από το 1991 έως την αλλαγή του στρατηγικού της προσανατολισμού, επανέρχεται έτσι στη συζήτηση. Έπειτα από περισσότερο από μία δεκαετία έντονων γεωπολιτικών αντιπαραθέσεων, η Ουκρανία βρίσκεται ξανά μπροστά σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Το ερώτημα δεν αφορά πλέον μόνο τη μελλοντική σχέση της με το ΝΑΤΟ, αλλά και το εάν μπορεί να διαμορφωθεί μια νέα ισορροπία ασφαλείας στην Ευρώπη, στην οποία θα συμμετέχουν τόσο η Δύση όσο και η Ρωσία.
www.bankingnews.gr
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών