Η Ευρώπη ζητά από τα νοικοκυριά να προετοιμαστούν για κρίσεις – Τι γίνεται όμως με όσους δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα;
Η Ευρωπαϊκή Ένωση καλεί τους πολίτες να είναι προετοιμασμένοι για την αντιμετώπιση κρίσεων, έχοντας εξασφαλίσει τρόφιμα, νερό, φάρμακα, μετρητά και βασικά είδη επιβίωσης για τουλάχιστον 72 ώρες, σε περίπτωση που φυσικές καταστροφές, κυβερνοεπιθέσεις ή πλήγματα με drones προκαλέσουν διακοπές σε κρίσιμες υποδομές, μεταφορές και δίκτυα επικοινωνίας.
Ωστόσο, η νέα ευρωπαϊκή στρατηγική ανάδειξης της ατομικής ετοιμότητας προσκρούει σε μια σημαντική κοινωνική και οικονομική πραγματικότητα: δεν έχουν όλοι οι πολίτες την οικονομική δυνατότητα, τις υποδομές ή ακόμη και την πρακτική υποστήριξη που απαιτείται για να ανταποκριθούν σε μια έκτακτη κατάσταση.
Σύμφωνα με έρευνα του Πανεπιστημίου της Λετονίας, μόλις το 8% των πολιτών αισθάνεται αρκετά ή πλήρως προετοιμασμένο για μια κρίση, ενώ το 44% δηλώνει ότι σχεδιάζει να ενισχύσει την ετοιμότητά του μέσα στους επόμενους έξι μήνες.
Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι μόνο κατά πόσο οι Ευρωπαίοι αντιλαμβάνονται τους κινδύνους, αλλά και εάν μπορούν πραγματικά να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της νέας πραγματικότητας.
Οι οδηγίες της Κομισιόν για τις πρώτες 72 ώρες μιας κρίσης
Τρόφιμα μακράς διάρκειας, πόσιμο νερό, μετρητά, σακίδιο έκτακτης ανάγκης με έγγραφα και φάρμακα, σχέδιο εκκένωσης, καθώς και βασικές δεξιότητες, όπως η προετοιμασία φαγητού χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα και η παροχή πρώτων βοηθειών, αποτελούν τον πυρήνα των νέων κατευθυντήριων γραμμών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Η σύσταση για αυτονομία τουλάχιστον 72 ωρών θεωρείται κρίσιμη, καθώς σε περίπτωση μεγάλης κρίσης οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης ενδέχεται να μην είναι σε θέση να ανταποκριθούν άμεσα σε όλα τα περιστατικά.
Όπως δήλωσε στο Euronews η Hadja Lahbib, Ευρωπαία Επίτροπος αρμόδια για την Ισότητα, την Ετοιμότητα και τη Διαχείριση Κρίσεων, η αυτάρκεια των πολιτών κατά τις πρώτες 72 ώρες μιας κρίσης είναι καθοριστικής σημασίας, καθώς μειώνει την πίεση στις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης και τους επιτρέπει να επικεντρωθούν σε όσους έχουν μεγαλύτερη ανάγκη.
Η ίδια σημείωσε ότι η συγκεκριμένη προσέγγιση έχει πλέον αναγνωριστεί διεθνώς ως σημείο αναφοράς για την προετοιμασία των νοικοκυριών απέναντι σε έκτακτες καταστάσεις.
Ωστόσο, η πραγματική εικόνα απέχει σημαντικά από τις συστάσεις.
Μόλις 8% αισθάνονται προετοιμασμένοι – Τα στοιχεία για νερό, τρόφιμα και μετρητά
Η έρευνα Baltic Individual Crisis Preparedness Barometer 2026 του Πανεπιστημίου της Λετονίας, η οποία πραγματοποιήθηκε σε κατοίκους 10 ευρωπαϊκών πόλεων, σε 8 χώρες της Βόρειας και Ανατολικής Ευρώπης, καθώς και στην Ισλανδία και τη Νορβηγία, αποκαλύπτει ότι τουλάχιστον οι μισοί κάτοικοι σε κάθε πόλη που συμμετείχε αισθάνονται σήμερα ανεπαρκώς προετοιμασμένοι.
Η επικεφαλής της έρευνας, Dr. Ieva Birka, δηλώνει ότι δεν την εκπλήσσει το χαμηλό επίπεδο ετοιμότητας, αλλά το γεγονός ότι, παρά την αυξημένη ενημέρωση, δεν καταγράφεται ουσιαστική πρόοδος.
«Η ετοιμότητα δεν συζητήθηκε ποτέ περισσότερο. Υπάρχουν εθνικά ενημερωτικά φυλλάδια, ευρωπαϊκές οδηγίες και συνεχής κάλυψη από τα μέσα ενημέρωσης. Ωστόσο, η πραγματική υλική προετοιμασία των νοικοκυριών δεν βελτιώνεται», επισημαίνει.
Τα στοιχεία της έρευνας αποτυπώνουν τις σημαντικές ελλείψεις:
- Μόλις το 31% διαθέτει επαρκές πόσιμο νερό στο σπίτι για τουλάχιστον 72 ώρες.
- Μόλις το 25% διαθέτει αντίστοιχα αποθέματα νερού στον χώρο εργασίας.
- Το 50% θεωρεί ότι διαθέτει επαρκή μετρητά για την αντιμετώπιση μιας κρίσης.
- Το 71% εκτιμά ότι έχει αρκετά τρόφιμα.
- Το 73% διαθέτει υλικά και εξοπλισμό πρώτων βοηθειών.
- Μόλις το 38% διαθέτει ραδιόφωνο AM/FM που λειτουργεί με μπαταρίες.
Οι διαφοροποιήσεις μεταξύ των πόλεων αντανακλούν σε μεγάλο βαθμό το πόσο κοντά αισθάνονται οι κάτοικοι ότι βρίσκεται μια πιθανή απειλή. Το Vilnius αποτελεί τη μοναδική πρωτεύουσα όπου οι μη προετοιμασμένοι πολίτες είναι μειοψηφία, καθώς το 67% θεωρεί μια ενδεχόμενη επίθεση σημαντική απειλή.
Ωστόσο, ακόμη και εκεί, η αυξημένη αντίληψη του κινδύνου δεν μεταφράζεται απαραίτητα σε πρακτική προετοιμασία. Μόλις περίπου το ένα τέταρτο των ερωτηθέντων διαθέτει αποθέματα νερού για τρεις ημέρες.
Το κόστος της προετοιμασίας αφήνει εκτός μεγάλα τμήματα του πληθυσμού
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζει ότι η προετοιμασία για μια κρίση δεν χρειάζεται να είναι δαπανηρή, καθώς ακόμη και απλά μέτρα, όπως η ύπαρξη βασικών τροφίμων, νερού, φακού και ενός ισχυρού δικτύου κοινωνικής υποστήριξης, μπορούν να αποδειχθούν καθοριστικά.
Ωστόσο, για πολλά νοικοκυριά, ακόμη και αυτές οι βασικές ανάγκες αποτελούν σημαντικό οικονομικό βάρος.
Μια οικογένεια τεσσάρων ατόμων χρειάζεται περίπου 36 λίτρα νερού για τρεις ημέρες, τρόφιμα μακράς διάρκειας, ραδιόφωνο με μπαταρίες, είδη πρώτων βοηθειών, φάρμακα και μετρητά. Το κόστος για την εξασφάλιση αυτών των βασικών προμηθειών στις πρωτεύουσες των χωρών της Βαλτικής υπολογίζεται σε περίπου 100-150 ευρώ.
Εάν, ωστόσο, ένα νοικοκυριό επιδιώξει να δημιουργήσει ένα πλήρως εξοπλισμένο κιτ έκτακτης ανάγκης, το οποίο θα περιλαμβάνει υπνόσακους και σκηνές, το κόστος μπορεί να ξεπεράσει τα 300 ευρώ.
Σε περίπτωση διακοπής της θέρμανσης, οι επιλογές είναι ακόμη πιο περιορισμένες. Όπως εξηγεί η Dr. Ieva Birka, εάν δεν υπάρχει τζάκι, οι εναλλακτικές λύσεις περιλαμβάνουν γεννήτριες ή φορητούς σταθμούς ενέργειας, οι οποίοι κοστίζουν επιπλέον εκατοντάδες ευρώ.
Περίπου το 30% των ερωτηθέντων δηλώνει ότι χρειάζεται οικονομική βοήθεια για να μπορέσει να προετοιμαστεί επαρκώς για μια κρίση.
Η Birka προτείνει η στήριξη να είναι στοχευμένη και όχι οριζόντια, μέσω κουπονιών ή έτοιμων κιτ έκτακτης ανάγκης για νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος, τα οποία θα διανέμονται από δήμους και κοινωνικές υπηρεσίες.
Από την πλευρά της, η Hadja Lahbib ανέφερε ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ξεκινήσει μελέτη συμπεριφοράς, προκειμένου να κατανοήσει καλύτερα το επίπεδο προετοιμασίας των οικονομικά ευάλωτων ομάδων. Τα αποτελέσματα αναμένεται να δημοσιοποιηθούν το επόμενο έτος.
Τα άτομα με αναπηρία και οι πολίτες που εξαρτώνται από τρίτους αντιμετωπίζουν μεγαλύτερους κινδύνους
Η οικονομική αδυναμία δεν αποτελεί το μοναδικό εμπόδιο στην προετοιμασία για έκτακτες καταστάσεις.
Για τα άτομα με αναπηρία, η αντιμετώπιση μιας κρίσης μπορεί να εξαρτάται άμεσα από την ύπαρξη υποστήριξης, προσβάσιμων υποδομών και κατάλληλου σχεδιασμού εκκένωσης.
Έκθεση του European Disability Forum για το 2026, η οποία επικαλείται στοιχεία του ΟΗΕ, αναφέρει ότι το 91% των ατόμων με αναπηρία στην Ευρώπη δεν διαθέτει προσωπικό σχέδιο αντιμετώπισης καταστροφών, ενώ το 43% δεν μπορεί να απομακρυνθεί από έναν χώρο χωρίς βοήθεια.
Η ύπαρξη προσβάσιμων συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης μειώνει το ποσοστό όσων αδυνατούν να εκκενώσουν έναν χώρο χωρίς υποστήριξη στο 22%.
Ωστόσο, μόλις το 10% λαμβάνει πληροφορίες για κινδύνους σε προσβάσιμες μορφές, όπως γραφή Braille ή νοηματική γλώσσα.
Η έρευνα του Πανεπιστημίου της Λετονίας δεν περιλαμβάνει ειδικά στοιχεία για τα άτομα με αναπηρία ή για όσους εξαρτώνται από βοηθητικές συσκευές, ωστόσο η Dr. Ieva Birka επισημαίνει ότι για τις συγκεκριμένες ομάδες η αυτάρκεια εξαρτάται από άλλους ανθρώπους, γεγονός που σημαίνει ότι και οι φροντιστές θα πρέπει να είναι κατάλληλα προετοιμασμένοι.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζητά, συνεπώς, ο σχεδιασμός των εκκενώσεων, των μεταφορών και των καταφυγίων να είναι προσβάσιμος και να ανταποκρίνεται στις διαφορετικές ανάγκες των πολιτών, με τα άτομα με αναπηρία να συμμετέχουν ενεργά στον σχεδιασμό των σχετικών μέτρων.
Παράλληλα, οι ομάδες πρώτων ανταποκριτών θα πρέπει να εκπαιδεύονται ώστε να επικοινωνούν αποτελεσματικά, να αναγνωρίζουν τις ιδιαίτερες ανάγκες των πολιτών και να παρέχουν εξατομικευμένη υποστήριξη.
Η Birka υπογραμμίζει ότι τα συγκεκριμένα μέτρα θα πρέπει να ενσωματωθούν στα εθνικά και δημοτικά σχέδια έκτακτης ανάγκης και όχι να αντιμετωπίζονται ως προαιρετικές παρεμβάσεις.
Μεταξύ των προτάσεων περιλαμβάνονται προσωπικά σχέδια έκτακτης ανάγκης, δίκτυα υποστήριξης, εθελοντικά μητρώα πολιτών που χρειάζονται βοήθεια, εφεδρική τροφοδοσία ρεύματος για ιατρικές και βοηθητικές συσκευές, καθώς και προσβάσιμες διαδικασίες εκκένωσης.
Η ψυχολογική διάσταση της κρίσης – Ο φόβος λειτουργεί ανασταλτικά
Για ένα μέρος του πληθυσμού, το πρόβλημα δεν είναι μόνο οικονομικό ή πρακτικό, αλλά και ψυχολογικό.
Στο Vilnius, όπου οι κάτοικοι αισθάνονται εντονότερα την απειλή, το 42% αναφέρει ότι βασικό εμπόδιο στην προετοιμασία αποτελεί η ψυχολογική δυσκολία να σκεφτεί και να αντιμετωπίσει ένα τέτοιο ενδεχόμενο.
Η Dr. Ieva Birka προειδοποιεί ότι η περαιτέρω ενημέρωση μέσω φυλλαδίων δεν αρκεί για να καλύψει το κενό ετοιμότητας.
Όπως εξηγεί, οι πολίτες χρειάζονται πιο άμεση διαβεβαίωση από τις κυβερνήσεις ότι υπάρχει συγκεκριμένο σχέδιο αντιμετώπισης κρίσεων, ότι οι αρμόδιες αρχές θα ανταποκριθούν και ότι, εφόσον οι ίδιοι αναλάβουν το μερίδιο ευθύνης που τους αναλογεί, το κράτος, η πολιτική προστασία, οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης και ο στρατός θα κάνουν επίσης το καθήκον τους.
Η πρακτική υποστήριξη είναι εκείνη που μπορεί να κάνει τη διαφορά. Στο πλαίσιο αυτό, προκρίνονται συγκεκριμένα σχέδια δράσης, ενημέρωση και ευαισθητοποίηση σε επίπεδο γειτονιάς, αλλά και προσαρμογή του τρόπου επικοινωνίας στις ανάγκες κάθε ηλικιακής ομάδας, με σύντομα βίντεο για τους νεότερους και έντυπο υλικό για τους μεγαλύτερους.
Κοινές ευρωπαϊκές οδηγίες, αλλά διαφορετικά επίπεδα ετοιμότητας
Οι ευρωπαϊκές κατευθυντήριες γραμμές δεν είναι δεσμευτικές, ενώ η ευθύνη για την προετοιμασία των πολιτών παραμένει στα κράτη-μέλη.
Η Hadja Lahbib υποστηρίζει ότι τα κράτη-μέλη συμμετείχαν σε όλη τη διαδικασία διαμόρφωσης των οδηγιών, ωστόσο η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι όλοι οι πολίτες θα είναι εξίσου προετοιμασμένοι, καθώς αυτό αποτελεί ευθύνη κάθε κράτους ξεχωριστά.
Η προσέγγιση αυτή ενδέχεται να οδηγήσει σε διαφορετικά επίπεδα ετοιμότητας μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών, διευρύνοντας τις ήδη υπάρχουσες ανισότητες στην αντιμετώπιση έκτακτων καταστάσεων.
Η Dr. Ieva Birka θεωρεί ότι η συστηματική παρακολούθηση της προόδου μεταξύ των κρατών και σε βάθος χρόνου θα μπορούσε να αποκαλύψει κατά πόσο οι εθνικές κυβερνήσεις εφαρμόζουν ουσιαστικά τις ευρωπαϊκές συστάσεις.
Η επικεφαλής της έρευνας ζητά από την ΕΕ να υιοθετήσει κοινούς δείκτες αξιολόγησης και να πραγματοποιεί τακτικές, συγκρίσιμες έρευνες, με σαφείς και μετρήσιμους στόχους, όπως το ποσοστό των νοικοκυριών που διαθέτουν επαρκές νερό για τρεις ημέρες.
«Κοινά πρότυπα μέτρησης και αναφοράς θα καθιστούσαν ορατή την πρόοδο και θα δημιουργούσαν ουσιαστική πίεση για την ανάληψη δράσης», σημειώνει η Birka.
Το βασικό ζητούμενο, επομένως, δεν είναι απλώς να αποκτήσουν οι Ευρωπαίοι περισσότερες οδηγίες για την αντιμετώπιση κρίσεων, αλλά να διασφαλιστεί ότι μπορούν πραγματικά να τις εφαρμόσουν.
Γιατί η ετοιμότητα απέναντι σε μια κρίση δεν μπορεί να αποτελεί προνόμιο όσων διαθέτουν την οικονομική δυνατότητα να προετοιμαστούν, αλλά προϋπόθεση προστασίας για όλους τους πολίτες.
www.bankingnews.gr
Ωστόσο, η νέα ευρωπαϊκή στρατηγική ανάδειξης της ατομικής ετοιμότητας προσκρούει σε μια σημαντική κοινωνική και οικονομική πραγματικότητα: δεν έχουν όλοι οι πολίτες την οικονομική δυνατότητα, τις υποδομές ή ακόμη και την πρακτική υποστήριξη που απαιτείται για να ανταποκριθούν σε μια έκτακτη κατάσταση.
Σύμφωνα με έρευνα του Πανεπιστημίου της Λετονίας, μόλις το 8% των πολιτών αισθάνεται αρκετά ή πλήρως προετοιμασμένο για μια κρίση, ενώ το 44% δηλώνει ότι σχεδιάζει να ενισχύσει την ετοιμότητά του μέσα στους επόμενους έξι μήνες.
Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι μόνο κατά πόσο οι Ευρωπαίοι αντιλαμβάνονται τους κινδύνους, αλλά και εάν μπορούν πραγματικά να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της νέας πραγματικότητας.
Οι οδηγίες της Κομισιόν για τις πρώτες 72 ώρες μιας κρίσης
Τρόφιμα μακράς διάρκειας, πόσιμο νερό, μετρητά, σακίδιο έκτακτης ανάγκης με έγγραφα και φάρμακα, σχέδιο εκκένωσης, καθώς και βασικές δεξιότητες, όπως η προετοιμασία φαγητού χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα και η παροχή πρώτων βοηθειών, αποτελούν τον πυρήνα των νέων κατευθυντήριων γραμμών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Η σύσταση για αυτονομία τουλάχιστον 72 ωρών θεωρείται κρίσιμη, καθώς σε περίπτωση μεγάλης κρίσης οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης ενδέχεται να μην είναι σε θέση να ανταποκριθούν άμεσα σε όλα τα περιστατικά.
Όπως δήλωσε στο Euronews η Hadja Lahbib, Ευρωπαία Επίτροπος αρμόδια για την Ισότητα, την Ετοιμότητα και τη Διαχείριση Κρίσεων, η αυτάρκεια των πολιτών κατά τις πρώτες 72 ώρες μιας κρίσης είναι καθοριστικής σημασίας, καθώς μειώνει την πίεση στις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης και τους επιτρέπει να επικεντρωθούν σε όσους έχουν μεγαλύτερη ανάγκη.
Η ίδια σημείωσε ότι η συγκεκριμένη προσέγγιση έχει πλέον αναγνωριστεί διεθνώς ως σημείο αναφοράς για την προετοιμασία των νοικοκυριών απέναντι σε έκτακτες καταστάσεις.
Ωστόσο, η πραγματική εικόνα απέχει σημαντικά από τις συστάσεις.
Μόλις 8% αισθάνονται προετοιμασμένοι – Τα στοιχεία για νερό, τρόφιμα και μετρητά
Η έρευνα Baltic Individual Crisis Preparedness Barometer 2026 του Πανεπιστημίου της Λετονίας, η οποία πραγματοποιήθηκε σε κατοίκους 10 ευρωπαϊκών πόλεων, σε 8 χώρες της Βόρειας και Ανατολικής Ευρώπης, καθώς και στην Ισλανδία και τη Νορβηγία, αποκαλύπτει ότι τουλάχιστον οι μισοί κάτοικοι σε κάθε πόλη που συμμετείχε αισθάνονται σήμερα ανεπαρκώς προετοιμασμένοι.
Η επικεφαλής της έρευνας, Dr. Ieva Birka, δηλώνει ότι δεν την εκπλήσσει το χαμηλό επίπεδο ετοιμότητας, αλλά το γεγονός ότι, παρά την αυξημένη ενημέρωση, δεν καταγράφεται ουσιαστική πρόοδος.
«Η ετοιμότητα δεν συζητήθηκε ποτέ περισσότερο. Υπάρχουν εθνικά ενημερωτικά φυλλάδια, ευρωπαϊκές οδηγίες και συνεχής κάλυψη από τα μέσα ενημέρωσης. Ωστόσο, η πραγματική υλική προετοιμασία των νοικοκυριών δεν βελτιώνεται», επισημαίνει.
Τα στοιχεία της έρευνας αποτυπώνουν τις σημαντικές ελλείψεις:
- Μόλις το 31% διαθέτει επαρκές πόσιμο νερό στο σπίτι για τουλάχιστον 72 ώρες.
- Μόλις το 25% διαθέτει αντίστοιχα αποθέματα νερού στον χώρο εργασίας.
- Το 50% θεωρεί ότι διαθέτει επαρκή μετρητά για την αντιμετώπιση μιας κρίσης.
- Το 71% εκτιμά ότι έχει αρκετά τρόφιμα.
- Το 73% διαθέτει υλικά και εξοπλισμό πρώτων βοηθειών.
- Μόλις το 38% διαθέτει ραδιόφωνο AM/FM που λειτουργεί με μπαταρίες.
Οι διαφοροποιήσεις μεταξύ των πόλεων αντανακλούν σε μεγάλο βαθμό το πόσο κοντά αισθάνονται οι κάτοικοι ότι βρίσκεται μια πιθανή απειλή. Το Vilnius αποτελεί τη μοναδική πρωτεύουσα όπου οι μη προετοιμασμένοι πολίτες είναι μειοψηφία, καθώς το 67% θεωρεί μια ενδεχόμενη επίθεση σημαντική απειλή.
Ωστόσο, ακόμη και εκεί, η αυξημένη αντίληψη του κινδύνου δεν μεταφράζεται απαραίτητα σε πρακτική προετοιμασία. Μόλις περίπου το ένα τέταρτο των ερωτηθέντων διαθέτει αποθέματα νερού για τρεις ημέρες.
Το κόστος της προετοιμασίας αφήνει εκτός μεγάλα τμήματα του πληθυσμού
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζει ότι η προετοιμασία για μια κρίση δεν χρειάζεται να είναι δαπανηρή, καθώς ακόμη και απλά μέτρα, όπως η ύπαρξη βασικών τροφίμων, νερού, φακού και ενός ισχυρού δικτύου κοινωνικής υποστήριξης, μπορούν να αποδειχθούν καθοριστικά.
Ωστόσο, για πολλά νοικοκυριά, ακόμη και αυτές οι βασικές ανάγκες αποτελούν σημαντικό οικονομικό βάρος.
Μια οικογένεια τεσσάρων ατόμων χρειάζεται περίπου 36 λίτρα νερού για τρεις ημέρες, τρόφιμα μακράς διάρκειας, ραδιόφωνο με μπαταρίες, είδη πρώτων βοηθειών, φάρμακα και μετρητά. Το κόστος για την εξασφάλιση αυτών των βασικών προμηθειών στις πρωτεύουσες των χωρών της Βαλτικής υπολογίζεται σε περίπου 100-150 ευρώ.
Εάν, ωστόσο, ένα νοικοκυριό επιδιώξει να δημιουργήσει ένα πλήρως εξοπλισμένο κιτ έκτακτης ανάγκης, το οποίο θα περιλαμβάνει υπνόσακους και σκηνές, το κόστος μπορεί να ξεπεράσει τα 300 ευρώ.
Σε περίπτωση διακοπής της θέρμανσης, οι επιλογές είναι ακόμη πιο περιορισμένες. Όπως εξηγεί η Dr. Ieva Birka, εάν δεν υπάρχει τζάκι, οι εναλλακτικές λύσεις περιλαμβάνουν γεννήτριες ή φορητούς σταθμούς ενέργειας, οι οποίοι κοστίζουν επιπλέον εκατοντάδες ευρώ.
Περίπου το 30% των ερωτηθέντων δηλώνει ότι χρειάζεται οικονομική βοήθεια για να μπορέσει να προετοιμαστεί επαρκώς για μια κρίση.
Η Birka προτείνει η στήριξη να είναι στοχευμένη και όχι οριζόντια, μέσω κουπονιών ή έτοιμων κιτ έκτακτης ανάγκης για νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος, τα οποία θα διανέμονται από δήμους και κοινωνικές υπηρεσίες.
Από την πλευρά της, η Hadja Lahbib ανέφερε ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ξεκινήσει μελέτη συμπεριφοράς, προκειμένου να κατανοήσει καλύτερα το επίπεδο προετοιμασίας των οικονομικά ευάλωτων ομάδων. Τα αποτελέσματα αναμένεται να δημοσιοποιηθούν το επόμενο έτος.
Τα άτομα με αναπηρία και οι πολίτες που εξαρτώνται από τρίτους αντιμετωπίζουν μεγαλύτερους κινδύνους
Η οικονομική αδυναμία δεν αποτελεί το μοναδικό εμπόδιο στην προετοιμασία για έκτακτες καταστάσεις.
Για τα άτομα με αναπηρία, η αντιμετώπιση μιας κρίσης μπορεί να εξαρτάται άμεσα από την ύπαρξη υποστήριξης, προσβάσιμων υποδομών και κατάλληλου σχεδιασμού εκκένωσης.
Έκθεση του European Disability Forum για το 2026, η οποία επικαλείται στοιχεία του ΟΗΕ, αναφέρει ότι το 91% των ατόμων με αναπηρία στην Ευρώπη δεν διαθέτει προσωπικό σχέδιο αντιμετώπισης καταστροφών, ενώ το 43% δεν μπορεί να απομακρυνθεί από έναν χώρο χωρίς βοήθεια.
Η ύπαρξη προσβάσιμων συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης μειώνει το ποσοστό όσων αδυνατούν να εκκενώσουν έναν χώρο χωρίς υποστήριξη στο 22%.
Ωστόσο, μόλις το 10% λαμβάνει πληροφορίες για κινδύνους σε προσβάσιμες μορφές, όπως γραφή Braille ή νοηματική γλώσσα.
Η έρευνα του Πανεπιστημίου της Λετονίας δεν περιλαμβάνει ειδικά στοιχεία για τα άτομα με αναπηρία ή για όσους εξαρτώνται από βοηθητικές συσκευές, ωστόσο η Dr. Ieva Birka επισημαίνει ότι για τις συγκεκριμένες ομάδες η αυτάρκεια εξαρτάται από άλλους ανθρώπους, γεγονός που σημαίνει ότι και οι φροντιστές θα πρέπει να είναι κατάλληλα προετοιμασμένοι.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζητά, συνεπώς, ο σχεδιασμός των εκκενώσεων, των μεταφορών και των καταφυγίων να είναι προσβάσιμος και να ανταποκρίνεται στις διαφορετικές ανάγκες των πολιτών, με τα άτομα με αναπηρία να συμμετέχουν ενεργά στον σχεδιασμό των σχετικών μέτρων.
Παράλληλα, οι ομάδες πρώτων ανταποκριτών θα πρέπει να εκπαιδεύονται ώστε να επικοινωνούν αποτελεσματικά, να αναγνωρίζουν τις ιδιαίτερες ανάγκες των πολιτών και να παρέχουν εξατομικευμένη υποστήριξη.
Η Birka υπογραμμίζει ότι τα συγκεκριμένα μέτρα θα πρέπει να ενσωματωθούν στα εθνικά και δημοτικά σχέδια έκτακτης ανάγκης και όχι να αντιμετωπίζονται ως προαιρετικές παρεμβάσεις.
Μεταξύ των προτάσεων περιλαμβάνονται προσωπικά σχέδια έκτακτης ανάγκης, δίκτυα υποστήριξης, εθελοντικά μητρώα πολιτών που χρειάζονται βοήθεια, εφεδρική τροφοδοσία ρεύματος για ιατρικές και βοηθητικές συσκευές, καθώς και προσβάσιμες διαδικασίες εκκένωσης.
Η ψυχολογική διάσταση της κρίσης – Ο φόβος λειτουργεί ανασταλτικά
Για ένα μέρος του πληθυσμού, το πρόβλημα δεν είναι μόνο οικονομικό ή πρακτικό, αλλά και ψυχολογικό.
Στο Vilnius, όπου οι κάτοικοι αισθάνονται εντονότερα την απειλή, το 42% αναφέρει ότι βασικό εμπόδιο στην προετοιμασία αποτελεί η ψυχολογική δυσκολία να σκεφτεί και να αντιμετωπίσει ένα τέτοιο ενδεχόμενο.
Η Dr. Ieva Birka προειδοποιεί ότι η περαιτέρω ενημέρωση μέσω φυλλαδίων δεν αρκεί για να καλύψει το κενό ετοιμότητας.
Όπως εξηγεί, οι πολίτες χρειάζονται πιο άμεση διαβεβαίωση από τις κυβερνήσεις ότι υπάρχει συγκεκριμένο σχέδιο αντιμετώπισης κρίσεων, ότι οι αρμόδιες αρχές θα ανταποκριθούν και ότι, εφόσον οι ίδιοι αναλάβουν το μερίδιο ευθύνης που τους αναλογεί, το κράτος, η πολιτική προστασία, οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης και ο στρατός θα κάνουν επίσης το καθήκον τους.
Η πρακτική υποστήριξη είναι εκείνη που μπορεί να κάνει τη διαφορά. Στο πλαίσιο αυτό, προκρίνονται συγκεκριμένα σχέδια δράσης, ενημέρωση και ευαισθητοποίηση σε επίπεδο γειτονιάς, αλλά και προσαρμογή του τρόπου επικοινωνίας στις ανάγκες κάθε ηλικιακής ομάδας, με σύντομα βίντεο για τους νεότερους και έντυπο υλικό για τους μεγαλύτερους.
Κοινές ευρωπαϊκές οδηγίες, αλλά διαφορετικά επίπεδα ετοιμότητας
Οι ευρωπαϊκές κατευθυντήριες γραμμές δεν είναι δεσμευτικές, ενώ η ευθύνη για την προετοιμασία των πολιτών παραμένει στα κράτη-μέλη.
Η Hadja Lahbib υποστηρίζει ότι τα κράτη-μέλη συμμετείχαν σε όλη τη διαδικασία διαμόρφωσης των οδηγιών, ωστόσο η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι όλοι οι πολίτες θα είναι εξίσου προετοιμασμένοι, καθώς αυτό αποτελεί ευθύνη κάθε κράτους ξεχωριστά.
Η προσέγγιση αυτή ενδέχεται να οδηγήσει σε διαφορετικά επίπεδα ετοιμότητας μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών, διευρύνοντας τις ήδη υπάρχουσες ανισότητες στην αντιμετώπιση έκτακτων καταστάσεων.
Η Dr. Ieva Birka θεωρεί ότι η συστηματική παρακολούθηση της προόδου μεταξύ των κρατών και σε βάθος χρόνου θα μπορούσε να αποκαλύψει κατά πόσο οι εθνικές κυβερνήσεις εφαρμόζουν ουσιαστικά τις ευρωπαϊκές συστάσεις.
Η επικεφαλής της έρευνας ζητά από την ΕΕ να υιοθετήσει κοινούς δείκτες αξιολόγησης και να πραγματοποιεί τακτικές, συγκρίσιμες έρευνες, με σαφείς και μετρήσιμους στόχους, όπως το ποσοστό των νοικοκυριών που διαθέτουν επαρκές νερό για τρεις ημέρες.
«Κοινά πρότυπα μέτρησης και αναφοράς θα καθιστούσαν ορατή την πρόοδο και θα δημιουργούσαν ουσιαστική πίεση για την ανάληψη δράσης», σημειώνει η Birka.
Το βασικό ζητούμενο, επομένως, δεν είναι απλώς να αποκτήσουν οι Ευρωπαίοι περισσότερες οδηγίες για την αντιμετώπιση κρίσεων, αλλά να διασφαλιστεί ότι μπορούν πραγματικά να τις εφαρμόσουν.
Γιατί η ετοιμότητα απέναντι σε μια κρίση δεν μπορεί να αποτελεί προνόμιο όσων διαθέτουν την οικονομική δυνατότητα να προετοιμαστούν, αλλά προϋπόθεση προστασίας για όλους τους πολίτες.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών