Η ΕΕ πληρώνει ακριβά το λάθος με τη Ρωσία - Καταρρέει ενεργειακά, στρατηγικό αριστούργημα Ιράν το Hormuz

Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022 άνοιξε μια τεράστια συζήτηση γύρω από τη ρωσική ενεργειακή τροφοδοσία ως κρίσιμο σημείο στρατηγικής εξάρτησης για τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η ενεργειακή κρίση που ακολούθησε ενίσχυσε τη σημασία της στρατηγικής αυτονομίας, με στόχο τη μείωση της εξάρτησης της ΕΕ από τη ρωσική ενέργεια.
Ωστόσο, παρότι η ευρωπαϊκή στρατηγική μετά το 2022 μείωσε δραστικά τις εισαγωγές ρωσικού πετρελαίου, ο πόλεμος με το Ιράν ανάγκασε αρκετά κράτη-μέλη να υπαναχωρήσουν από τις δεσμεύσεις τους για πλήρη απεξάρτηση από τη ρωσική ενεργειακή τροφοδοσία, όπως σημειώνει σε ανάλυσή του το Modern Diplomacy.
Ταυτόχρονα, η στρατηγική διαφοροποίησης έδεσε ξανά τις ευρωπαϊκές οικονομίες με τρίτους προμηθευτές. Αυτοί οι προμηθευτές είναι κυρίως η Νορβηγία και οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Η Αμερική του Donald Trump έχει αποδειχθεί ασταθής εταίρος, ιδιαίτερα όσον αφορά τη στρατηγική της απέναντι στο Ιράν και τις πιέσεις προς τους Ευρωπαίους συμμάχους για παροχή στρατιωτικής βοήθειας.
Κράτη-μέλη όπως η Ισπανία, έχουν ήδη βρεθεί στο στόχαστρο της οργής του Trump για τη στάση τους.
Λαμβάνοντας όλα αυτά υπόψη, η πετρελαϊκή κρίση που συνδέεται με το Ιράν αποκάλυψε ότι το αφήγημα της «ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας» βασίζεται ουσιαστικά σε επιταγές διαφοροποίησης που εξακολουθούν να αφήνουν τις ευρωπαϊκές οικονομίες εκτεθειμένες στη γεωπολιτική αστάθεια.

Υπερόπλο του Ιράν το Hormuz

Η επίδειξη γεωπολιτικής ισχύος του Ιράν στα Στενά του Hormuz αποδείχθηκε στρατηγικό αριστούργημα, παραλύοντας ουσιαστικά κρίσιμες ενεργειακές διαδρομές και προκαλώντας πρωτοφανή αστάθεια.
Τα Στενά του Hormuz, από όπου διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου, αποτελούν ένα ζωτικής σημασίας θαλάσσιο σημείο ελέγχου, το οποίο η Τεχεράνη μετέτρεψε σε οικονομικό μοχλό πίεσης απέναντι στον στρατιωτικό άξονα ΗΠΑ–Ισραήλ.
Παρότι οι ευρωπαϊκές αγορές πετρελαίου δεν τροφοδοτούνται σε μεγάλο βαθμό από χώρες που επηρεάζονται άμεσα από την ιρανική πίεση, οι επιπτώσεις του ενεργειακού σοκ εξαπλώθηκαν παγκοσμίως.
Για τους Ευρωπαίους καταναλωτές, τρία βασικά ζητήματα παραμένουν κρίσιμα: πρώτον, αν η έλλειψη πετρελαίου θα οδηγήσει σε αναδίπλωση από τη μετά το 2022 απεξάρτηση από τη ρωσική ενέργεια· δεύτερον, πώς η έλλειψη προμηθειών από τη Μέση Ανατολή επηρεάζει τις ασιατικές αγορές αυξάνοντας τη ζήτηση από εναλλακτικές πηγές· και τρίτον, πόσο ασταθής είναι η αμερικανική επιρροή μέσω των εξαγωγών LNG του Trump.

Η Ευρώπη δεν κατάφερε να «ξεφύγει» από τη Ρωσία

Η ΕΕ κατέγραψε αρνητικό ενεργειακό εμπορικό ισοζύγιο ύψους 42,66% με τη Ρωσία το πρώτο τρίμηνο του 2022.
Μετά την εισβολή στην Ουκρανία, η Ένωση επέβαλε βαριές κυρώσεις και πρόστιμα στις εισαγωγές ρωσικού πετρελαίου και LNG, μειώνοντας σημαντικά την ευρωπαϊκή εξάρτηση από τον αγωγό Druzhba.
Το 2024, οι ευρωπαϊκές εισαγωγές φυσικού αερίου και πετρελαίου από τη Ρωσία μειώθηκαν στο 19% και 3% αντίστοιχα των συνολικών εισαγωγών ανά κατηγορία.
Ωστόσο, αυτά τα στοιχεία αποτυπώνουν τη συνολική ευρωπαϊκή προσπάθεια περιορισμού της εξάρτησης από τη ρωσική ενέργεια. Σε επίπεδο κρατών-μελών, χώρες όπως η Γαλλία παρέμειναν έντονα εξαρτημένες από το ρωσικό LNG, παράλληλα με αμερικανικές και αλγερινές προμήθειες, σύμφωνα με έκθεση του 2023 της ειδικού ενέργειας Ana Maria Jaller-Makarewicz για το Ινστιτούτο Ενεργειακής Οικονομίας. 
Η ίδια περιέγραψε την ανάπτυξη της γαλλικής υποδομής LNG παρά τη μεγάλη εξάρτηση από τρίτους προμηθευτές.
Παρά την ευρωπαϊκή απαγόρευση ρωσικού αργού πετρελαίου τον Οκτώβριο του 2025, η Γαλλία παρέμεινε τον Μάρτιο του 2026 ένας από τους μεγαλύτερους ευρωπαίους εισαγωγείς ρωσικού LNG, μαζί με την Ισπανία και την Ουγγαρία.
Η συνολική αναζωπύρωση των ρωσικών ενεργειακών εισαγωγών, λόγω της αστάθειας που προκάλεσε ο πόλεμος με το Ιράν στη Μέση Ανατολή, καταδεικνύει τις αδυναμίες της ευρωπαϊκής στρατηγικής διαφοροποίησης μετά το 2022.
Παρά την προσπάθεια της ΕΕ να οικοδομήσει στρατηγική αυτονομία δημιουργώντας νέες ενεργειακές διαδρομές ώστε να αποφευχθεί η εξάρτηση από τη Ρωσία, η αστάθεια στα Στενά του Ορμούζ αποκάλυψε σοβαρά κενά στην ενεργειακή στρατηγική της Ευρώπης.

Η Ασία πιέζει ακόμη περισσότερο τις τιμές ενέργειας

Ένα ακόμη κρίσιμο στοιχείο είναι οι συνέπειες του πετρελαϊκού σοκ στις ασιατικές αγορές.
Το 60% του αργού πετρελαίου της Ασίας προέρχεται από τη Μέση Ανατολή.
Σύμφωνα με το Reuters, η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα διαθέτουν τα υψηλότερα ποσοστά εισαγωγών ενέργειας από τη Μέση Ανατολή.
Ο βαθμός ελέγχου που ασκεί το Ιράν στα Στενά του Hormuz ανάγκασε τις ασιατικές οικονομίες να διαφοροποιήσουν άμεσα τις προμήθειές τους για να καλύψουν τις εγχώριες ανάγκες, αυξάνοντας τη ζήτηση από εναλλακτικές πηγές.
Ο Szymon Kardaś, ανώτερος αναλυτής πολιτικής στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Διεθνών Σχέσεων, υποστηρίζει ότι η ασιατική ζήτηση θα συγκρουστεί με την ευρωπαϊκή, οδηγώντας σε εκτίναξη των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Η εκτίμηση αυτή επιβεβαιώνεται από τη σημερινή εικόνα των ευρωπαϊκών τιμών ενέργειας, οι οποίες καταγράφουν τη δεύτερη μεγαλύτερη άνοδο μετά το σοκ του ρωσικού πετρελαίου το 2022.
Οι εξελίξεις αυτές έδωσαν νέα ώθηση στην προσπάθεια της ΕΕ να απεξαρτηθεί πλήρως από τη ρωσική ενέργεια, οδηγώντας σε νομοθεσία που απαγορεύει τις εισαγωγές ρωσικού LNG και φυσικού αερίου μέσω αγωγών από το 2027 και μετά.
Αυτό προκάλεσε ρωσικές απειλές για αναστολή κρίσιμων ενεργειακών εξαγωγών προς την Ευρώπη κατά τη μεταβατική περίοδο απεξάρτησης, αναδεικνύοντας ξανά τα στρατηγικά κενά της ευρωπαϊκής «αυτονομίας».

Η νέα εξάρτηση από ΗΠΑ και Νορβηγία

Παρά τις αδυναμίες αυτές, η Ευρώπη κατάφερε να μειώσει σημαντικά το ρίσκο εξάρτησης από τη ρωσική ενέργεια αυξάνοντας τις ενεργειακές ροές από τη Νορβηγία και τις ΗΠΑ.
Το 2021 η Ευρώπη εισήγαγε 150,2 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου από τη Ρωσία και μόλις 18,9 δισεκατομμύρια από τις ΗΠΑ.
Το 2024 οι ποσότητες αυτές διαμορφώθηκαν σε 51,7 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα από τη Ρωσία και 45,1 δισεκατομμύρια από τις ΗΠΑ, αποτυπώνοντας ορισμένες επιτυχίες της στρατηγικής διαφοροποίησης.
Ωστόσο, αυτή η στρατηγική αύξησε σημαντικά την εξάρτηση της Ευρώπης από τη Νορβηγία και κυρίως από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ενώ η Νορβηγία θεωρείται σταθερός εμπορικός εταίρος, οι ΗΠΑ έχουν αποδειχθεί υπερβολικά ασταθής και απρόβλεπτος σύμμαχος, ιδιαίτερα μέσω της «οπλοποίησης» αυστηρών δασμών.
Παράλληλα, υπάρχουν φόβοι ότι ο Trump θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει τις εξαγωγές LNG ως μέσο πίεσης απέναντι στις ευρωπαϊκές αντιδράσεις για την αμερικανική στρατηγική στη Μέση Ανατολή και τα αιτήματα στρατιωτικής βοήθειας.

www.bankingnews.gr