Πώς 10 εταιρείες «κατάπιαν» 1,5 δισ. από το Δημόσιο
Η κυβέρνηση διακηρύσσει ότι έβαλε τέλος στη γραφειοκρατία.
Τα στοιχεία όμως αποκαλύπτουν ότι στη θέση της αναδύθηκε ένα άλλο, πολύ πιο ακριβό σύστημα... η συμβουλοκρατία.
Η έκθεση «Consultocracy» των Vouliwatch και Solomon χαρτογραφεί για πρώτη φορά με συστηματικό τρόπο αυτό που πολλοί γνώριζαν εμπειρικά.
Το ελληνικό Δημόσιο εκχωρεί ολοένα και περισσότερες κρίσιμες λειτουργίες του σε ιδιωτικές συμβουλευτικές εταιρείες — με εκρηκτική αύξηση κόστους και εντυπωσιακή συγκέντρωση της αγοράς σε ελάχιστους παίκτες.
Από τα 3,4 εκατ. στα 600 εκατ. σε οκτώ χρόνια
Το 2017 καταγράφονται μόλις 90 συμβάσεις συμβουλευτικών υπηρεσιών, συνολικής αξίας 3,4 εκατ. ευρώ — και καμία με απευθείας ανάθεση.
Το 2024 οι συμβάσεις φτάνουν τις 569, με κόστος σχεδόν 600 εκατ. ευρώ.
Το 2025 ανέρχονται σε 613, με δαπάνη άνω των 585,5 εκατ. ευρώ.
Μέσα σε οκτώ χρόνια, ο αριθμός των συμβάσεων εξαπλασιάστηκε. Το κόστος όμως εκτινάχθηκε κατά 17.000%.
Η αύξηση της δαπάνης δεν είναι απλώς ποσοτική... είναι ποιοτική.
Το Δημόσιο δεν αναθέτει μόνο περισσότερες υπηρεσίες, αναθέτει υπηρεσίες μεγαλύτερης αξίας, μεγαλύτερης διάρκειας και μεγαλύτερης επιρροής στη χάραξη πολιτικής.
Η πανδημία λειτούργησε ως επιταχυντής, με υπερδιπλασιασμό των συμβάσεων το 2022.
Όμως το ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι τα επίπεδα αυτά διατηρήθηκαν και μετά την κρίση. Η εξαίρεση έγινε κανόνας.
Οι δύο στις τρεις συμβάσεις χωρίς διαγωνισμό
Από τις 3.079 συμβάσεις της περιόδου 2017–2025, οι 1.920 — δηλαδή το 62,4% — δόθηκαν με απευθείας ανάθεση. Χωρίς διαγωνιστική διαδικασία.
Χωρίς ευρεία συμμετοχή. Χωρίς ουσιαστικό ανταγωνισμό.
Η απευθείας ανάθεση είναι θεσμικά προβλεπόμενη. Όμως η συστηματική χρήση της περιορίζει την ανοικτότητα της αγοράς και θολώνει τα όρια της λογοδοσίας.
Όταν η πλειονότητα των συμβάσεων περνά χωρίς ανταγωνιστική διαδικασία, γεννάται εύλογα το ερώτημα εάν πρόκειται για ταχύτερη διοίκηση ή για ένα κλειστό κύκλωμα επαναλαμβανόμενων συνεργασιών;
Υπάρχουν 1.266 εταιρείες, αλλά το 96% των συμβάσεων πάει μόνο σε 10
Το πιο αποκαλυπτικό εύρημα της έκθεσης δεν είναι το συνολικό ποσό των 1,56 δισ. ευρώ. Είναι η κατανομή του.
Παρότι 1.266 διαφορετικές εταιρείες έλαβαν συμβάσεις, οι δέκα πρώτες συγκεντρώνουν σχεδόν 1,5 δισ. ευρώ — περίπου το 96% της συνολικής αξίας.
Η κάθε μία από αυτές έχει από 20 έως πάνω από 90 συμβάσεις, με συνολική αξία που κυμαίνεται από 65,4 εκατ. έως 222,8 εκατ. ευρώ.
Αυτό δεν συνιστά απλώς ανισότητα. Συνιστά δομική εξάρτηση. Ένα μικρό σύμπλεγμα εταιρειών φαίνεται να διαμορφώνει σε μεγάλο βαθμό την εικόνα της δημόσιας δαπάνης σε συμβουλευτικές υπηρεσίες.
Η «αγορά» λειτουργεί με ιεραρχία, όχι με ισόρροπη κατανομή.
Οι ερευνητές σημειώνουν ότι το εύρημα αυτό δείχνει πως η συμβουλοκρατία δεν είναι συγκυριακό φαινόμενο, αλλά παγιωμένο μοντέλο λειτουργίας.
Ποιοι φορείς οδηγούν τη δαπάνη
Στην κορυφή των δημόσιων φορέων βρίσκεται η Κοινωνία της Πληροφορίας Α.Ε., υπό την εποπτεία του υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης, με δαπάνες άνω των 483 εκατ. ευρώ — σχεδόν το ένα τρίτο του συνόλου.
Ακολουθούν:
Το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (371 εκατ. ευρώ)
Το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών (119 εκατ. ευρώ)
Το υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου (82,2 εκατ. ευρώ)
Ο ΕΦΚΑ (74,6 εκατ. ευρώ)
Στην πρώτη δεκάδα βρίσκονται επίσης τα υπουργεία Οικονομίας και Ανάπτυξης, Οικονομικών, Τουρισμού, Εργασίας και Παιδείας.
Η συγκέντρωση αυτή δεν οφείλεται μόνο σε λίγες «γίγαντες» συμβάσεις. Προκύπτει από συνδυασμό υψηλού αριθμού αναθέσεων και αυξημένης μέσης αξίας.
Πρόκειται για φορείς που βρίσκονται στον πυρήνα σχεδιασμού και υλοποίησης σύνθετων δημόσιων πολιτικών — άρα η εξάρτηση από εξωτερικούς συμβούλους αποκτά στρατηγική διάσταση.
Η «Consultocracy» περιγράφει μια μετατόπιση εξουσίας. Από τη μόνιμη δημόσια διοίκηση σε εξωτερικούς αναδόχους.
Από την εσωτερική θεσμική γνώση σε ιδιωτικά δίκτυα τεχνογνωσίας που επαναλαμβάνονται από σύμβαση σε σύμβαση.
Η γραφειοκρατία μπορεί να μειώθηκε στα χαρτιά.
Αλλά στη θέση της φαίνεται να οικοδομήθηκε ένα ακριβό, συγκεντρωτικό και λιγότερο διαφανές σύστημα.
www.bankingnews.gr
Τα στοιχεία όμως αποκαλύπτουν ότι στη θέση της αναδύθηκε ένα άλλο, πολύ πιο ακριβό σύστημα... η συμβουλοκρατία.
Η έκθεση «Consultocracy» των Vouliwatch και Solomon χαρτογραφεί για πρώτη φορά με συστηματικό τρόπο αυτό που πολλοί γνώριζαν εμπειρικά.
Το ελληνικό Δημόσιο εκχωρεί ολοένα και περισσότερες κρίσιμες λειτουργίες του σε ιδιωτικές συμβουλευτικές εταιρείες — με εκρηκτική αύξηση κόστους και εντυπωσιακή συγκέντρωση της αγοράς σε ελάχιστους παίκτες.
Από τα 3,4 εκατ. στα 600 εκατ. σε οκτώ χρόνια
Το 2017 καταγράφονται μόλις 90 συμβάσεις συμβουλευτικών υπηρεσιών, συνολικής αξίας 3,4 εκατ. ευρώ — και καμία με απευθείας ανάθεση.
Το 2024 οι συμβάσεις φτάνουν τις 569, με κόστος σχεδόν 600 εκατ. ευρώ.
Το 2025 ανέρχονται σε 613, με δαπάνη άνω των 585,5 εκατ. ευρώ.
Μέσα σε οκτώ χρόνια, ο αριθμός των συμβάσεων εξαπλασιάστηκε. Το κόστος όμως εκτινάχθηκε κατά 17.000%.
Η αύξηση της δαπάνης δεν είναι απλώς ποσοτική... είναι ποιοτική.
Το Δημόσιο δεν αναθέτει μόνο περισσότερες υπηρεσίες, αναθέτει υπηρεσίες μεγαλύτερης αξίας, μεγαλύτερης διάρκειας και μεγαλύτερης επιρροής στη χάραξη πολιτικής.
Η πανδημία λειτούργησε ως επιταχυντής, με υπερδιπλασιασμό των συμβάσεων το 2022.
Όμως το ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι τα επίπεδα αυτά διατηρήθηκαν και μετά την κρίση. Η εξαίρεση έγινε κανόνας.
Οι δύο στις τρεις συμβάσεις χωρίς διαγωνισμό
Από τις 3.079 συμβάσεις της περιόδου 2017–2025, οι 1.920 — δηλαδή το 62,4% — δόθηκαν με απευθείας ανάθεση. Χωρίς διαγωνιστική διαδικασία.
Χωρίς ευρεία συμμετοχή. Χωρίς ουσιαστικό ανταγωνισμό.
Η απευθείας ανάθεση είναι θεσμικά προβλεπόμενη. Όμως η συστηματική χρήση της περιορίζει την ανοικτότητα της αγοράς και θολώνει τα όρια της λογοδοσίας.
Όταν η πλειονότητα των συμβάσεων περνά χωρίς ανταγωνιστική διαδικασία, γεννάται εύλογα το ερώτημα εάν πρόκειται για ταχύτερη διοίκηση ή για ένα κλειστό κύκλωμα επαναλαμβανόμενων συνεργασιών;
Υπάρχουν 1.266 εταιρείες, αλλά το 96% των συμβάσεων πάει μόνο σε 10
Το πιο αποκαλυπτικό εύρημα της έκθεσης δεν είναι το συνολικό ποσό των 1,56 δισ. ευρώ. Είναι η κατανομή του.
Παρότι 1.266 διαφορετικές εταιρείες έλαβαν συμβάσεις, οι δέκα πρώτες συγκεντρώνουν σχεδόν 1,5 δισ. ευρώ — περίπου το 96% της συνολικής αξίας.
Η κάθε μία από αυτές έχει από 20 έως πάνω από 90 συμβάσεις, με συνολική αξία που κυμαίνεται από 65,4 εκατ. έως 222,8 εκατ. ευρώ.
Αυτό δεν συνιστά απλώς ανισότητα. Συνιστά δομική εξάρτηση. Ένα μικρό σύμπλεγμα εταιρειών φαίνεται να διαμορφώνει σε μεγάλο βαθμό την εικόνα της δημόσιας δαπάνης σε συμβουλευτικές υπηρεσίες.
Η «αγορά» λειτουργεί με ιεραρχία, όχι με ισόρροπη κατανομή.
Οι ερευνητές σημειώνουν ότι το εύρημα αυτό δείχνει πως η συμβουλοκρατία δεν είναι συγκυριακό φαινόμενο, αλλά παγιωμένο μοντέλο λειτουργίας.
Ποιοι φορείς οδηγούν τη δαπάνη
Στην κορυφή των δημόσιων φορέων βρίσκεται η Κοινωνία της Πληροφορίας Α.Ε., υπό την εποπτεία του υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης, με δαπάνες άνω των 483 εκατ. ευρώ — σχεδόν το ένα τρίτο του συνόλου.
Ακολουθούν:
Το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (371 εκατ. ευρώ)
Το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών (119 εκατ. ευρώ)
Το υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου (82,2 εκατ. ευρώ)
Ο ΕΦΚΑ (74,6 εκατ. ευρώ)
Στην πρώτη δεκάδα βρίσκονται επίσης τα υπουργεία Οικονομίας και Ανάπτυξης, Οικονομικών, Τουρισμού, Εργασίας και Παιδείας.
Η συγκέντρωση αυτή δεν οφείλεται μόνο σε λίγες «γίγαντες» συμβάσεις. Προκύπτει από συνδυασμό υψηλού αριθμού αναθέσεων και αυξημένης μέσης αξίας.
Πρόκειται για φορείς που βρίσκονται στον πυρήνα σχεδιασμού και υλοποίησης σύνθετων δημόσιων πολιτικών — άρα η εξάρτηση από εξωτερικούς συμβούλους αποκτά στρατηγική διάσταση.
Η «Consultocracy» περιγράφει μια μετατόπιση εξουσίας. Από τη μόνιμη δημόσια διοίκηση σε εξωτερικούς αναδόχους.
Από την εσωτερική θεσμική γνώση σε ιδιωτικά δίκτυα τεχνογνωσίας που επαναλαμβάνονται από σύμβαση σε σύμβαση.
Η γραφειοκρατία μπορεί να μειώθηκε στα χαρτιά.
Αλλά στη θέση της φαίνεται να οικοδομήθηκε ένα ακριβό, συγκεντρωτικό και λιγότερο διαφανές σύστημα.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών