Σε κατάσταση συναγερμού το ΔΝΤ στην Ουάσινγκτον. Ο πόλεμος στο Ιράν εκτοξεύει το πετρέλαιο στα 150$, ενώ το μοντέλο AI Claude Mythos απειλεί με παράλυση το τραπεζικό σύστημα. Έρχεται κατάρρευση χειρότερη από το 2008;
Τα σύννεφα μιας «τέλειας καταιγίδας» πυκνώνουν απειλητικά πάνω από τον πλανήτη.
Οι γεωπολιτικές εντάσεις κλιμακώνονται, με το ενδεχόμενο πολέμου στο Ιράν να προκαλεί αναταράξεις όχι μόνο στην ευρύτερη περιοχή, αλλά και στην παγκόσμια οικονομία.
Την ίδια στιγμή, η εκτίναξη της τιμής του πετρελαίου σε δυσθεώρητα επίπεδα απειλεί να συμπαρασύρει αγορές, κοινωνίες και κυβερνήσεις σε μια δίνη αβεβαιότητας.
Και μέσα σε αυτό το σκηνικό, παράγοντες απρόβλεπτοι –οικονομικοί, πολιτικοί ή ακόμη και συμβολικοί– φαίνεται να συνθέτουν ένα εκρηκτικό μείγμα που μπορεί να ανατρέψει τα πάντα.
Ο κόσμος στέκεται στο χείλος μιας κρίσης που δεν γνωρίζει σύνορα, με τις εξελίξεις να προμηνύουν ένα μέλλον γεμάτο προκλήσεις, φόβο και δραματικές ανατροπές.
Το ίδιο μοτίβο
Η λειτουργία των εαρινών συνόδων του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και της Παγκόσμιας Τράπεζας ακολουθεί πάντοτε το ίδιο μοτίβο: όταν οι κερασιές αρχίζουν να ανθίζουν στην Ουάσινγκτον, καταφθάνουν αντιπρόσωποι από 191 χώρες για να αποτιμήσουν την πορεία της παγκόσμιας οικονομίας.
Το πρόγραμμα είναι προκαθορισμένο: παρουσιάζονται οι Παγκόσμιες Οικονομικές Προοπτικές, η έκθεση προβλέψεων του ΔΝΤ (με την παγκόσμια ανάπτυξη να αναμένεται επιβραδυνόμενη), στις 16 Απριλίου πραγματοποιούνται οι συναντήσεις των υπουργών Οικονομικών και των κεντρικών τραπεζιτών του G7 και στη συνέχεια του G20, στις 17 συνεδριάζει η Νομισματική και Χρηματοπιστωτική Επιτροπή και στις 18 η Επιτροπή Ανάπτυξης της Παγκόσμιας Τράπεζας.
Έπειτα, όλοι επιστρέφουν στις χώρες τους.
Τα ζητήματα
Ωστόσο, αν και η διαδικασία παραμένει αμετάβλητη, τα θέματα που τίθενται, πέρα από την ίδια την οικονομική ανάπτυξη, καθώς και οι «εξωτερικοί» παράγοντες που μπορούν να την επηρεάσουν, δεν υπήρξαν ποτέ τόσο πολυάριθμοι, τόσο περίπλοκοι, τόσο νέοι και τόσο αβέβαιοι.
Ο πόλεμος, η άνοδος των τιμών του πετρελαίου και του πληθωρισμού, καθώς και οι ανησυχίες για την απασχόληση εξακολουθούν να υφίστανται, αλλά, παραδόξως, ωχριούν μπροστά στα δύο πραγματικά «μπαλαντέρ» που αναμένεται να σημαδέψουν τις εαρινές συναντήσεις του 2026 και προκαλούν έντονη ανησυχία στους αξιωματούχους του ΔΝΤ, στους πολιτικούς, στους υπουργούς και, ιδίως, στους τραπεζίτες που παρακολουθούν από το περιθώριο και ενδέχεται περισσότερο από κάθε άλλον να επωμιστούν τις συνέπειες αυτών των νέων προκλήσεων:
1. Πιθανές στρεβλώσεις των χρηματοπιστωτικών συστημάτων λόγω επιβλαβών εφαρμογών της τεχνητής νοημοσύνης.
2. Ο κίνδυνος μετάδοσης στον ιδιωτικό πιστωτικό τομέα, ο οποίος, σε περίπτωση κατάρρευσης, θα μπορούσε να συμπαρασύρει και τον τομέα των ιδιωτικών κεφαλαίων, έναν τομέα που σε ορισμένα τμήματά του ήδη εμφανίζει σημάδια αστάθειας.
Και πρόκειται για μεγέθη που, στο δυσμενέστερο σενάριο, θα μπορούσαν να προκαλέσουν πραγματικά σοβαρές αναταράξεις στην παγκόσμια οικονομία.
Ο πόλεμος στο Ιράν
Εν ολίγοις, ο κίνδυνος μιας «τέλειας καταιγίδας» σήμερα δεν προέρχεται αποκλειστικά από τον πόλεμο κατά του Ιράν, αλλά από τον ακόμη άγνωστο συνδυασμό δύο κρίσιμων παραγόντων.
Ας ξεκινήσουμε, ωστόσο, από τον ίδιο τον πόλεμο: έναν παράγοντα αιφνίδιας και απρόβλεπτης ανάφλεξης, ο οποίος, μετά από μια σύντομη στιγμή αισιοδοξίας, ανέκοψε τις διαπραγματεύσεις μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών.
Η αποτυχία του διαλόγου μας επαναφέρει σε μια γνώριμη δυναμική αύξησης των τιμών του πετρελαίου και του πληθωρισμού.
Ο Λευκός Οίκος έχει ήδη συζητήσει με το Υπουργείο Οικονομικών πιθανά μέτρα, σε περίπτωση που η σύγκρουση διαρκέσει πέραν των τριών μηνών.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το ενδεχόμενο πλήρους αποκλεισμού των Στενών του Hormuz —μέτρο που φέρεται να εξετάζουν οι Ηνωμένες Πολιτείες— και οι πιθανές επιπτώσεις του στις τιμές του πετρελαίου και των καυσίμων.
Οι αυξήσεις είναι ήδη εμφανείς: οι τιμές του αργού πετρελαίου ξεπέρασαν εκ νέου τα 100 δολάρια το βαρέλι το Σαββατοκύριακο, σημειώνοντας άνοδο 7-8% ανάλογα με την ποιότητα.
Σήμερα το πρωί, κυμαίνονται μεταξύ 102 και 107 δολαρίων το βαρέλι.
Το ερώτημα, ωστόσο, παραμένει: πόσο ψηλά μπορούν να φτάσουν;
Οι αγορές
Σε αυτό το σημείο εισερχόμαστε ξανά σε πεδίο αβεβαιότητας.
Υπάρχει το προηγούμενο των 120 δολαρίων για το αργό πετρέλαιο Brent κατά τις πιο έντονες φάσεις της κρίσης.
Ωστόσο, νέες εκτιμήσεις δεν αποκλείουν άνοδο ακόμη και στα 150 δολάρια, σε περίπτωση παρατεταμένου κλεισίματος των Στενών του Hormuz.
Η ανησυχία δεν αφορά μόνο το ύψος των τιμών, οι οποίες έχουν αποδειχθεί ιδιαίτερα ευμετάβλητες, αλλά κυρίως τη διάρκεια της κρίσης και τις επιπτώσεις της στον πληθωρισμό.
Ήδη, στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο πληθωρισμός για τον Μάρτιο διαμορφώθηκε περίπου στο 3,3% σε ετήσια βάση, με μηνιαία αύξηση 0,9%, ενώ τα επιτόκια βρίσκονται υπό έντονη πίεση.
Παρότι ο πόλεμος προκαλεί ανησυχία, η δυναμική του είναι σχετικά γνωστή και τα εργαλεία αντιμετώπισης του πληθωρισμού, όπως η αύξηση των επιτοκίων, είναι καθιερωμένα.
Ωστόσο, τέτοια μέτρα έχουν περιοριστικές επιπτώσεις στην ανάπτυξη.
Ως εκ τούτου, αναμένεται επιβράδυνση των παγκόσμιων ρυθμών ανάπτυξης.
Εκτιμάται επίσης ότι ο αρνητικός αντίκτυπος θα είναι εντονότερος στην Ευρώπη και την Ασία σε σύγκριση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη λήψη συντονισμένων μέτρων, προσαρμοσμένων σε διαφορετικά σενάρια.
Πρόκειται για μια ανησυχητική, αλλά όχι πρωτόγνωρη ή ανεξέλεγκτη κατάσταση, καθώς έχουμε βρεθεί αντιμέτωποι με παρόμοιες κρίσεις τις τελευταίες δεκαετίες.
Πρώτος παράγοντας κινδύνου: το μοντέλο Claude Mythos
Οι μεγαλύτερες ανησυχίες πηγάζουν από δύο νέους και, προς το παρόν, ελάχιστα κατανοητούς παράγοντες.
Ο πρώτος αφορά τον αντίκτυπο της τεχνητής νοημοσύνης και ειδικότερα του νέου μοντέλου Claude Mythos της Anthropic.
Το μοντέλο έχει διατεθεί σε περιορισμένη μορφή σε περίπου σαράντα μεγάλες αμερικανικές εταιρείες, με στόχο τον εντοπισμό ευπαθειών στα πληροφοριακά τους συστήματα.
Το κρίσιμο ζήτημα, ωστόσο, αφορά τη δυνατότητα εντοπισμού αδυναμιών σε χρηματοοικονομικά συστήματα, συστήματα πληρωμών και μεταφορών, οι οποίες θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε μαζικές και απρόβλεπτες απάτες.
Στο χειρότερο σενάριο, δεν αποκλείεται ακόμη και η παράλυση του χρηματοπιστωτικού συστήματος.
Ο υπουργός Οικονομικών Scott Bessent και ο πρόεδρος της Fed, Jerome Powell, συζήτησαν το θέμα με κορυφαίους τραπεζίτες στην Ουάσινγκτον τις τελευταίες ημέρες.
Πλέον, τίθεται επιτακτικά η ανάγκη επέκτασης του διαλόγου σε διεθνές επίπεδο.
Μέχρι στιγμής, το Claude Mythos έχει διατεθεί σε περιορισμένο αριθμό αμερικανικών τραπεζών.
Παραμένει, όμως, ασαφές τι συμβαίνει με τις ευρωπαϊκές και ασιατικές τράπεζες.
Ο κίνδυνος μετάδοσης είναι συλλογικός και δύσκολα ελέγξιμος.
Για τον λόγο αυτό, αναμένεται η σύσταση διεθνούς επιτροπής στην Ουάσινγκτον, με στόχο την ανταλλαγή πληροφοριών για κινδύνους και ευπάθειες, πριν η τεχνολογία αυτή πέσει σε κακόβουλα χέρια.
Δεύτερος παράγοντας κινδύνου: ο ιδιωτικός πιστωτικός τομέας
Ο δεύτερος παράγοντας είναι λιγότερο νέος, αλλά εξίσου κρίσιμος: η ευαλωτότητα του ιδιωτικού πιστωτικού τομέα.
Μεγάλες τράπεζες, όπως η JP Morgan, έχουν ήδη μειώσει την έκθεσή τους σε πιο επισφαλή δάνεια, μεταφέροντας ουσιαστικά τον κίνδυνο σε άλλους επενδυτές με μεγαλύτερη διάθεση ανάληψης ρίσκου, αλλά ενδεχομένως και μεγαλύτερη ευθραυστότητα.
Ο τομέας αυτός συνδέεται στενά με εταιρείες ιδιωτικών κεφαλαίων, οι οποίες ήδη αντιμετωπίζουν δυσκολίες στη ρευστοποίηση ορισμένων επενδύσεων, λόγω της αυξημένης οικονομικής αβεβαιότητας αλλά και των επιπτώσεων της τεχνητής νοημοσύνης σε κλάδους όπως το λογισμικό και η βιομηχανία.
Οι αρχές μέχρι στιγμής τείνουν να υποβαθμίζουν τους κινδύνους, στάση που εν μέρει αποτελεί θεσμική υποχρέωση.
Ωστόσο, παρόμοια προσέγγιση είχε υιοθετηθεί και πριν από την κρίση του 2007–2009, η οποία πυροδοτήθηκε από την κατάρρευση της αγοράς ενυπόθηκων δανείων υψηλού κινδύνου.
www.bankingnews.gr
Οι γεωπολιτικές εντάσεις κλιμακώνονται, με το ενδεχόμενο πολέμου στο Ιράν να προκαλεί αναταράξεις όχι μόνο στην ευρύτερη περιοχή, αλλά και στην παγκόσμια οικονομία.
Την ίδια στιγμή, η εκτίναξη της τιμής του πετρελαίου σε δυσθεώρητα επίπεδα απειλεί να συμπαρασύρει αγορές, κοινωνίες και κυβερνήσεις σε μια δίνη αβεβαιότητας.
Και μέσα σε αυτό το σκηνικό, παράγοντες απρόβλεπτοι –οικονομικοί, πολιτικοί ή ακόμη και συμβολικοί– φαίνεται να συνθέτουν ένα εκρηκτικό μείγμα που μπορεί να ανατρέψει τα πάντα.
Ο κόσμος στέκεται στο χείλος μιας κρίσης που δεν γνωρίζει σύνορα, με τις εξελίξεις να προμηνύουν ένα μέλλον γεμάτο προκλήσεις, φόβο και δραματικές ανατροπές.
Το ίδιο μοτίβο
Η λειτουργία των εαρινών συνόδων του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και της Παγκόσμιας Τράπεζας ακολουθεί πάντοτε το ίδιο μοτίβο: όταν οι κερασιές αρχίζουν να ανθίζουν στην Ουάσινγκτον, καταφθάνουν αντιπρόσωποι από 191 χώρες για να αποτιμήσουν την πορεία της παγκόσμιας οικονομίας.
Το πρόγραμμα είναι προκαθορισμένο: παρουσιάζονται οι Παγκόσμιες Οικονομικές Προοπτικές, η έκθεση προβλέψεων του ΔΝΤ (με την παγκόσμια ανάπτυξη να αναμένεται επιβραδυνόμενη), στις 16 Απριλίου πραγματοποιούνται οι συναντήσεις των υπουργών Οικονομικών και των κεντρικών τραπεζιτών του G7 και στη συνέχεια του G20, στις 17 συνεδριάζει η Νομισματική και Χρηματοπιστωτική Επιτροπή και στις 18 η Επιτροπή Ανάπτυξης της Παγκόσμιας Τράπεζας.
Έπειτα, όλοι επιστρέφουν στις χώρες τους.
Τα ζητήματα
Ωστόσο, αν και η διαδικασία παραμένει αμετάβλητη, τα θέματα που τίθενται, πέρα από την ίδια την οικονομική ανάπτυξη, καθώς και οι «εξωτερικοί» παράγοντες που μπορούν να την επηρεάσουν, δεν υπήρξαν ποτέ τόσο πολυάριθμοι, τόσο περίπλοκοι, τόσο νέοι και τόσο αβέβαιοι.
Ο πόλεμος, η άνοδος των τιμών του πετρελαίου και του πληθωρισμού, καθώς και οι ανησυχίες για την απασχόληση εξακολουθούν να υφίστανται, αλλά, παραδόξως, ωχριούν μπροστά στα δύο πραγματικά «μπαλαντέρ» που αναμένεται να σημαδέψουν τις εαρινές συναντήσεις του 2026 και προκαλούν έντονη ανησυχία στους αξιωματούχους του ΔΝΤ, στους πολιτικούς, στους υπουργούς και, ιδίως, στους τραπεζίτες που παρακολουθούν από το περιθώριο και ενδέχεται περισσότερο από κάθε άλλον να επωμιστούν τις συνέπειες αυτών των νέων προκλήσεων:
1. Πιθανές στρεβλώσεις των χρηματοπιστωτικών συστημάτων λόγω επιβλαβών εφαρμογών της τεχνητής νοημοσύνης.
2. Ο κίνδυνος μετάδοσης στον ιδιωτικό πιστωτικό τομέα, ο οποίος, σε περίπτωση κατάρρευσης, θα μπορούσε να συμπαρασύρει και τον τομέα των ιδιωτικών κεφαλαίων, έναν τομέα που σε ορισμένα τμήματά του ήδη εμφανίζει σημάδια αστάθειας.
Και πρόκειται για μεγέθη που, στο δυσμενέστερο σενάριο, θα μπορούσαν να προκαλέσουν πραγματικά σοβαρές αναταράξεις στην παγκόσμια οικονομία.
Ο πόλεμος στο Ιράν
Εν ολίγοις, ο κίνδυνος μιας «τέλειας καταιγίδας» σήμερα δεν προέρχεται αποκλειστικά από τον πόλεμο κατά του Ιράν, αλλά από τον ακόμη άγνωστο συνδυασμό δύο κρίσιμων παραγόντων.
Ας ξεκινήσουμε, ωστόσο, από τον ίδιο τον πόλεμο: έναν παράγοντα αιφνίδιας και απρόβλεπτης ανάφλεξης, ο οποίος, μετά από μια σύντομη στιγμή αισιοδοξίας, ανέκοψε τις διαπραγματεύσεις μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών.
Η αποτυχία του διαλόγου μας επαναφέρει σε μια γνώριμη δυναμική αύξησης των τιμών του πετρελαίου και του πληθωρισμού.
Ο Λευκός Οίκος έχει ήδη συζητήσει με το Υπουργείο Οικονομικών πιθανά μέτρα, σε περίπτωση που η σύγκρουση διαρκέσει πέραν των τριών μηνών.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το ενδεχόμενο πλήρους αποκλεισμού των Στενών του Hormuz —μέτρο που φέρεται να εξετάζουν οι Ηνωμένες Πολιτείες— και οι πιθανές επιπτώσεις του στις τιμές του πετρελαίου και των καυσίμων.
Οι αυξήσεις είναι ήδη εμφανείς: οι τιμές του αργού πετρελαίου ξεπέρασαν εκ νέου τα 100 δολάρια το βαρέλι το Σαββατοκύριακο, σημειώνοντας άνοδο 7-8% ανάλογα με την ποιότητα.
Σήμερα το πρωί, κυμαίνονται μεταξύ 102 και 107 δολαρίων το βαρέλι.
Το ερώτημα, ωστόσο, παραμένει: πόσο ψηλά μπορούν να φτάσουν;
Οι αγορές
Σε αυτό το σημείο εισερχόμαστε ξανά σε πεδίο αβεβαιότητας.
Υπάρχει το προηγούμενο των 120 δολαρίων για το αργό πετρέλαιο Brent κατά τις πιο έντονες φάσεις της κρίσης.
Ωστόσο, νέες εκτιμήσεις δεν αποκλείουν άνοδο ακόμη και στα 150 δολάρια, σε περίπτωση παρατεταμένου κλεισίματος των Στενών του Hormuz.
Η ανησυχία δεν αφορά μόνο το ύψος των τιμών, οι οποίες έχουν αποδειχθεί ιδιαίτερα ευμετάβλητες, αλλά κυρίως τη διάρκεια της κρίσης και τις επιπτώσεις της στον πληθωρισμό.
Ήδη, στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο πληθωρισμός για τον Μάρτιο διαμορφώθηκε περίπου στο 3,3% σε ετήσια βάση, με μηνιαία αύξηση 0,9%, ενώ τα επιτόκια βρίσκονται υπό έντονη πίεση.
Παρότι ο πόλεμος προκαλεί ανησυχία, η δυναμική του είναι σχετικά γνωστή και τα εργαλεία αντιμετώπισης του πληθωρισμού, όπως η αύξηση των επιτοκίων, είναι καθιερωμένα.
Ωστόσο, τέτοια μέτρα έχουν περιοριστικές επιπτώσεις στην ανάπτυξη.
Ως εκ τούτου, αναμένεται επιβράδυνση των παγκόσμιων ρυθμών ανάπτυξης.
Εκτιμάται επίσης ότι ο αρνητικός αντίκτυπος θα είναι εντονότερος στην Ευρώπη και την Ασία σε σύγκριση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη λήψη συντονισμένων μέτρων, προσαρμοσμένων σε διαφορετικά σενάρια.
Πρόκειται για μια ανησυχητική, αλλά όχι πρωτόγνωρη ή ανεξέλεγκτη κατάσταση, καθώς έχουμε βρεθεί αντιμέτωποι με παρόμοιες κρίσεις τις τελευταίες δεκαετίες.
Πρώτος παράγοντας κινδύνου: το μοντέλο Claude Mythos
Οι μεγαλύτερες ανησυχίες πηγάζουν από δύο νέους και, προς το παρόν, ελάχιστα κατανοητούς παράγοντες.
Ο πρώτος αφορά τον αντίκτυπο της τεχνητής νοημοσύνης και ειδικότερα του νέου μοντέλου Claude Mythos της Anthropic.
Το μοντέλο έχει διατεθεί σε περιορισμένη μορφή σε περίπου σαράντα μεγάλες αμερικανικές εταιρείες, με στόχο τον εντοπισμό ευπαθειών στα πληροφοριακά τους συστήματα.
Το κρίσιμο ζήτημα, ωστόσο, αφορά τη δυνατότητα εντοπισμού αδυναμιών σε χρηματοοικονομικά συστήματα, συστήματα πληρωμών και μεταφορών, οι οποίες θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε μαζικές και απρόβλεπτες απάτες.
Στο χειρότερο σενάριο, δεν αποκλείεται ακόμη και η παράλυση του χρηματοπιστωτικού συστήματος.
Ο υπουργός Οικονομικών Scott Bessent και ο πρόεδρος της Fed, Jerome Powell, συζήτησαν το θέμα με κορυφαίους τραπεζίτες στην Ουάσινγκτον τις τελευταίες ημέρες.
Πλέον, τίθεται επιτακτικά η ανάγκη επέκτασης του διαλόγου σε διεθνές επίπεδο.
Μέχρι στιγμής, το Claude Mythos έχει διατεθεί σε περιορισμένο αριθμό αμερικανικών τραπεζών.
Παραμένει, όμως, ασαφές τι συμβαίνει με τις ευρωπαϊκές και ασιατικές τράπεζες.
Ο κίνδυνος μετάδοσης είναι συλλογικός και δύσκολα ελέγξιμος.
Για τον λόγο αυτό, αναμένεται η σύσταση διεθνούς επιτροπής στην Ουάσινγκτον, με στόχο την ανταλλαγή πληροφοριών για κινδύνους και ευπάθειες, πριν η τεχνολογία αυτή πέσει σε κακόβουλα χέρια.
Δεύτερος παράγοντας κινδύνου: ο ιδιωτικός πιστωτικός τομέας
Ο δεύτερος παράγοντας είναι λιγότερο νέος, αλλά εξίσου κρίσιμος: η ευαλωτότητα του ιδιωτικού πιστωτικού τομέα.
Μεγάλες τράπεζες, όπως η JP Morgan, έχουν ήδη μειώσει την έκθεσή τους σε πιο επισφαλή δάνεια, μεταφέροντας ουσιαστικά τον κίνδυνο σε άλλους επενδυτές με μεγαλύτερη διάθεση ανάληψης ρίσκου, αλλά ενδεχομένως και μεγαλύτερη ευθραυστότητα.
Ο τομέας αυτός συνδέεται στενά με εταιρείες ιδιωτικών κεφαλαίων, οι οποίες ήδη αντιμετωπίζουν δυσκολίες στη ρευστοποίηση ορισμένων επενδύσεων, λόγω της αυξημένης οικονομικής αβεβαιότητας αλλά και των επιπτώσεων της τεχνητής νοημοσύνης σε κλάδους όπως το λογισμικό και η βιομηχανία.
Οι αρχές μέχρι στιγμής τείνουν να υποβαθμίζουν τους κινδύνους, στάση που εν μέρει αποτελεί θεσμική υποχρέωση.
Ωστόσο, παρόμοια προσέγγιση είχε υιοθετηθεί και πριν από την κρίση του 2007–2009, η οποία πυροδοτήθηκε από την κατάρρευση της αγοράς ενυπόθηκων δανείων υψηλού κινδύνου.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών