Από τη σύλληψη των Ναϊτών το 1307 και τις χριστιανικές παραδόσεις μέχρι τη Wall Street και το Χόλιγουντ – Πώς δύο ανεξάρτητες δεισιδαιμονίες ενώθηκαν και δημιούργησαν έναν φόβο που επιβιώνει επί γενιές.
Υπάρχουν ημερομηνίες που περνούν απαρατήρητες και άλλες που, πριν ακόμη ξημερώσουν, κουβαλούν το βάρος μιας ολόκληρης ιστορίας.
Η Παρασκευή και 13 ανήκει αναμφισβήτητα στη δεύτερη κατηγορία.
Και είναι από τις ελάχιστες ημερομηνίες στο ημερολόγιο που καταφέρνουν να παγώσουν το αίμα εκατομμυρίων ανθρώπων όσο η Παρασκευή και 13, μετατρέποντας μια συνηθισμένη εργάσιμη μέρα σε παγκόσμιο σύμβολο κακοτυχίας. Για εκατομμύρια ανθρώπους σε ολόκληρο τον κόσμο, η συγκεκριμένη ημερομηνία συνδέεται με κακοτυχία, ατυχήματα, δυσάρεστες συμπτώσεις και ανεξήγητα γεγονότα.
Από αεροπορικά εισιτήρια που μένουν απούλητα και χρηματιστηριακές συναλλαγές που παγώνουν, μέχρι ουρανοξύστες που παραλείπουν τον δέκατο τρίτο όροφο, η συγκεκριμένη ημερομηνία κουβαλάει ένα βαρύ, σκοτεινό φορτίο που ξεκινά από τα βάθη των αιώνων και φτάνει μέχρι τις πιο αλλόκοτες σύγχρονες εμμονές.
Αλλά γιατί;
Τι είναι αυτό που μετατρέπει έναν αριθμό και μία ημέρα της εβδομάδας σε έναν τόσο ισχυρό συνδυασμό φόβου;
Η απάντηση δεν βρίσκεται σε κάποιο συγκεκριμένο καταραμένο γεγονός, όπως συχνά υποστηρίζεται, αλλά σε μια συναρπαστική διαδρομή μέσα από τη θρησκεία, τη μυθολογία, την ευρωπαϊκή ιστορία και την ανθρώπινη ψυχολογία.
Και το πιο ενδιαφέρον είναι ότι η Παρασκευή και 13, ως ενιαία δεισιδαιμονία, φαίνεται πως είναι πολύ νεότερη από τις παραδόσεις που τη συνοδεύουν.
Γιατί το 13 θεωρείται γρουσούζικος αριθμός;
Για να κατανοήσουμε τη φήμη της Παρασκευής και 13, πρέπει πρώτα να εξετάσουμε τον ίδιο τον αριθμό.
Στους αρχαίους πολιτισμούς, το 12 κατείχε μια ιδιαίτερη θέση, καθώς συνδεόταν με την πληρότητα, την τάξη και την ολοκλήρωση.
- Δώδεκα είναι οι μήνες του χρόνου,
- Δώδεκα τα ζώδια,
- Δώδεκα οι θεοί του Ολύμπου και
- Δώδεκα οι άθλοι του Ηρακλή.
Αντίστοιχα, στη βιβλική παράδοση συναντούμε τις,
- Δώδεκα φυλές του Ισραήλ και τους
- Δώδεκα Αποστόλους.
Το 13, ως ο αριθμός που ακολουθεί, μπορούσε συμβολικά να θεωρηθεί ότι διαταράσσει αυτή την ολοκληρωμένη τάξη.
Πρόκειται, ωστόσο, για μια ερμηνεία του συμβολισμού των αριθμών και όχι για αποδεδειγμένη ιστορική εξήγηση της δεισιδαιμονίας.
Άλλωστε, ο αριθμός 13 δεν αντιμετωπιζόταν παντού ως δυσοίωνος.
Η σημασία του άλλαζε ανάλογα με τον πολιτισμό, τη θρησκεία και τις τοπικές παραδόσεις.
Ο Μυστικός Δείπνος και ο δέκατος τρίτος συνδαιτυμόνας
Μία από τις γνωστότερες εξηγήσεις για την κακή φήμη του 13 προέρχεται από τη χριστιανική παράδοση, που είχε ήδη χτίσει τα θεμέλια της δεισιδαιμονίας πάνω σε δύο ξεχωριστούς πυλώνες τρόμου
Στον Μυστικό Δείπνο συμμετείχαν ο Ιησούς Χριστός και οι δώδεκα Απόστολοι, δηλαδή συνολικά δεκατρία πρόσωπα.
Ανάμεσά τους βρισκόταν ο Ιούδας Ισκαριώτης, ο μαθητής που, σύμφωνα με τα Ευαγγέλια, πρόδωσε τον Χριστό, ο οποίος στη συνέχεια σταυρώθηκε ημέρα Παρασκευή.
Μάλιστα ήταν ο δέκατος τρίτος καλεσμένος που έφτασε στο τραπέζι.
Η σύνδεση του αριθμού με την προδοσία και τα γεγονότα που ακολούθησαν συνέβαλε, κατά μία διαδεδομένη ερμηνεία, στην αντίληψη ότι δεκατρείς άνθρωποι γύρω από ένα τραπέζι αποτελούν κακό οιωνό.
Η ένωση αυτών των δύο στοιχείων δημιούργησε ένα εκρηκτικό μείγμα θρησκευτικού δέους, καθώς ο αριθμός δεκατρία ήρθε να σπάσει την απόλυτη αρμονία του δώδεκα, που συμβολίζει τους δώδεκα μήνες του χρόνου, τα δώδεκα ζώδια και τους δώδεκα Αποστόλους.
Εδώ όμως χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση.
Δεν υπάρχει ιστορική απόδειξη ότι η δεισιδαιμονία για τον αριθμό 13 γεννήθηκε αποκλειστικά από τον Μυστικό Δείπνο.
Το λουτρό αίματος των Ναϊτών Ιπποτών
Μία από τις πιο δραματικές ιστορίες που συνδέθηκαν εκ των υστέρων με την Παρασκευή και 13 εκτυλίχθηκε στη μεσαιωνική Γαλλία και θεωρείται η μέρα γέννησης του μύθου που βυθίζεται στον Μεσαίωνα και συγκεκριμένα την Παρασκευή 13 Οκτωβρίου 1307, όταν ο βασιλιάς Philip IV της Γαλλίας διέταξε την ταυτόχρονη σύλληψη, τον βασανισμό και την εκτέλεση εκατοντάδων Ναϊτών Ιπποτών, σφραγίζοντας την ημερομηνία με αίμα και φωτιά.
Το Τάγμα των Ναϊτών, που είχε ιδρυθεί τον 12ο αιώνα, είχε αποκτήσει τεράστια οικονομική και πολιτική επιρροή.
Οι Ναΐτες διέθεταν εκτεταμένη περιουσία και είχαν αναπτύξει χρηματοοικονομικές δραστηριότητες που τους καθιστούσαν σημαντικούς παράγοντες της εποχής.
Ο Γάλλος μονάρχης, ο οποίος αντιμετώπιζε σοβαρά οικονομικά προβλήματα και είχε συγκρουστεί με το Τάγμα, προχώρησε σε μια επιχείρηση που οδήγησε στη σύλληψη εκατοντάδων μελών του.
Ακολούθησαν κατηγορίες για αίρεση και άλλες παραβάσεις, ανακρίσεις, βασανιστήρια και πολυετείς διώξεις.
Το 1312 το Τάγμα καταργήθηκε με παπική απόφαση, ενώ το 1314 ο τελευταίος Μέγας Μάγιστρος, Ζακ ντε Μολέ, οδηγήθηκε στην πυρά.
Η Παρασκευή 13 Οκτωβρίου 1307 έμεινε έτσι στην ιστορία ως η αρχή της καταστροφής ενός από τα ισχυρότερα στρατιωτικά και θρησκευτικά τάγματα του Μεσαίωνα.
Ήταν όμως αυτή η ημέρα που δημιούργησε τη δεισιδαιμονία;
Παρά τη δημοτικότητα της συγκεκριμένης θεωρίας, οι ιστορικοί δεν έχουν εντοπίσει επαρκείς αποδείξεις ότι οι άνθρωποι του Μεσαίωνα συνέδεσαν τη δίωξη των Ναϊτών με μια γενικότερη κατάρα της Παρασκευής και 13.
Η σύνδεση φαίνεται πως ενισχύθηκε πολύ αργότερα, μέσα από τη λογοτεχνία και τη σύγχρονη αναπαραγωγή ιστορικών θρύλων.
Με άλλα λόγια, το γεγονός είναι πραγματικό.
Η υποτιθέμενη γέννηση της δεισιδαιμονίας από αυτό παραμένει αναπόδεικτη.
Η πραγματική ιστορία οδηγεί στη Γαλλία του 19ου αιώνα
Εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη έκπληξη.
Παρότι οι επιμέρους προλήψεις είναι παλαιότερες, οι σαφείς αναφορές στην Παρασκευή και 13 ως ενιαία κακότυχη ημερομηνία εμφανίζονται πολύ αργότερα.
Η έρευνα του λαογράφου Stephen Winick, της Βιβλιοθήκης του Κογκρέσου των ΗΠΑ, εντοπίζει σχετικές αναφορές στη γαλλική λογοτεχνία ήδη από το 1834.
Σε θεατρικό έργο εκείνης της χρονιάς, ένας χαρακτήρας αποδίδει τις συμφορές της ζωής του στο γεγονός ότι γεννήθηκε Παρασκευή και 13 Δεκεμβρίου 1813.
Ανάλογες αναφορές εμφανίζονται και σε μεταγενέστερα γαλλικά έργα.
Τα στοιχεία αυτά υποδεικνύουν ότι η συγκεκριμένη αντίληψη είχε αρχίσει να διαμορφώνεται στη Γαλλία κατά το πρώτο μισό του 19ου αιώνα.
Στη συνέχεια φαίνεται πως μεταφέρθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου άρχισε να εμφανίζεται σε εφημερίδες και άλλες δημοσιεύσεις κατά τις τελευταίες δεκαετίες του αιώνα.
Επομένως, η πιο γνωστή «καταραμένη» ημερομηνία του δυτικού κόσμου δεν μπορεί να αποδοθεί με βεβαιότητα ούτε στους Ναΐτες ούτε σε ένα μεμονωμένο γεγονός της αρχαιότητας.
Το παράξενο κλαμπ που πολεμούσε τη δεισιδαιμονία
Στη Νέα Υόρκη του 19ου αιώνα, ένας άνδρας αποφάσισε να αμφισβητήσει έμπρακτα τον φόβο για τον αριθμό 13.
Ήταν ο William Fowler, πρώην αξιωματικός του αμερικανικού στρατού και ιδιοκτήτης εστιατορίου.
Ο Fowler ίδρυσε το περίφημο Thirteen Club, μια λέσχη που είχε ως σκοπό να αποδείξει ότι οι δεισιδαιμονίες δεν είχαν καμία πραγματική δύναμη.
Στις 13 Ιανουαρίου 1882, ημέρα Παρασκευή, η λέσχη πραγματοποίησε το πρώτο της επίσημο δείπνο.
Οι συμμετέχοντες κάθισαν δεκατρείς σε κάθε τραπέζι και αψήφησαν σκόπιμα διάφορες προλήψεις.
Περνούσαν κάτω από σκάλες και συμμετείχαν σε τελετουργίες που θεωρούνταν προκλητικές απέναντι στην κακοτυχία.
Η λέσχη απέκτησε μεγάλη δημοσιότητα και προσέλκυσε προσωπικότητες της αμερικανικής κοινωνίας.
Η ειρωνεία ήταν προφανής: οι άνθρωποι που προσπάθησαν να καταπολεμήσουν τη δεισιδαιμονία συνέβαλαν, άθελά τους, στη δημοσιότητά της.
Από τη σκανδιναβική μυθολογία μέχρι την παράνοια των δώδεκα μαγισσών
Πέρα από τις γνωστές ιστορικές αναφορές, γύρω από τη συγκεκριμένη ημέρα κυκλοφορούν οι πιο παράξενες και σκοτεινές δοξασίες που επιβιώνουν μέχρι σήμερα.
Στη σκανδιναβική μυθολογία, ο μύθος θέλει δώδεκα θεούς να δειπνούν στη Valhalla, μέχρι τη στιγμή που εισέβαλε απρόσκλητος ο δέκατος τρίτος θεός, ο πανούργος Loki, προκαλώντας τον θάνατο του αγαπημένου θεού Baldr και βυθίζοντας τη γη στο σκοτάδι.
Ακόμη πιο αλλόκοτες είναι οι μεσαιωνικές δοξασίες που υποστηρίζουν πως μια σύναξη μαγισσών αποτελείται αυστηρά από δώδεκα μέλη, με τον ίδιο τον διάβολο να συμπληρώνει τη θέση του δέκατου τρίτου, ενώ σε πολλές αγγλοσαξονικές χώρες επικρατούσε η πεποίθηση ότι τα σκαλοπάτια που οδηγούσαν στην αγχόνη ήταν πάντα δεκατρία, όσες και οι στροφές στη θηλιά του δήμιου.
Στη σύγχρονη εποχή, η παρασκευοδεκατριφοβία έχει φτάσει σε τέτοια ακραία επίπεδα, ώστε νοσοκομεία να μην έχουν θάλαμο δεκατρία, αεροπορικές εταιρείες να παραλείπουν τη δέκατη τρίτη σειρά καθισμάτων και οι λάτρεις των θεωριών συνωμοσίας να συνδέουν την ημερομηνία με μυστικά τελετουργικά ελίτ, ηλιακές καταιγίδες και προφητείες για το τέλος του κόσμου.
Παρασκευή και 13, αληθινά γεγονότα: Όταν η ιστορία βάφτηκε με αίμα και η κατάρα της ημερομηνίας έγινε φρικτή πραγματικότητα
Για τους ορθολογιστές, η Παρασκευή και 13 δεν είναι τίποτα παραπάνω από μια απλή σύμπτωση του γρηγοριανού ημερολογίου, όμως το αιματοβαμμένο αρχείο της παγκόσμιας ιστορίας έχει καταγράψει ορισμένες από τις πιο σοκαριστικές τραγωδίες, φυσικές καταστροφές και τρομοκρατικά χτυπήματα ακριβώς πάνω σε αυτή τη «καταραμένη» ημερομηνία.
Από φονικούς κυκλώνες που αφάνισαν εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους, μέχρι αεροπορικές τραγωδίες στις παγωμένες Άνδεις και τρομοκρατικούς εφιάλτες στην καρδιά της Ευρώπης, η πραγματικότητα αποδείχθηκε πολλές φορές πιο τρομακτική από κάθε δεισιδαιμονία.
Παρασκευή 13 Νοεμβρίου 1970: Ο φονικός κυκλώνας Bhola και η βιβλική καταστροφή στο Ανατολικό Πακιστάν
Η πιο θανατηφόρα φυσική καταστροφή που συνδέθηκε ποτέ με τη συγκεκριμένη ημερομηνία εκτυλίχθηκε την Παρασκευή 13 Νοεμβρίου 1970, όταν ο πανίσχυρος τροπικός κυκλώνας Bhola σάρωσε το Ανατολικό Πακιστάν, το σημερινό Μπαγκλαντές.
Ένα γιγαντιαίο τείχος νερού ύψους άνω των δέκα μέτρων κατάπιε ολόκληρα νησιά και παραθαλάσσια χωριά μέσα σε λίγες ώρες, αφήνοντας πίσω του έναν ασύλληπτο απολογισμό που υπολογίζεται μεταξύ τριακοσίων και πεντακοσίων χιλιάδων νεκρών.
Η βιβλική αυτή τραγωδία δεν αφάνισε μόνο ολόκληρες γενιές ανθρώπων, αλλά προκάλεσε και ένα πρωτοφανές πολιτικό σεισμό που οδήγησε λίγους μήνες αργότερα στον αιματηρό πόλεμο της ανεξαρτησίας.
Παρασκευή 13 Οκτωβρίου 1972: Το αεροπορικό θαύμα και ο κανιβαλισμός στις παγωμένες Άνδεις
Δύο χρόνια αργότερα, την Παρασκευή 13 Οκτωβρίου 1972, γράφτηκε μια από τις πιο συγκλονιστικές ιστορίες ανθρώπινης επιβίωσης στον εικοστό αιώνα, όταν η πτήση 571 της πολεμικής αεροπορίας της Ουρουγουάης συνετρίβη σε μια απομονωμένη κορυφή των Άνδεων.
Στο αεροσκάφος επέβαιναν σαράντα πέντε άνθρωποι, ανάμεσά τους τα μέλη μιας νεανικής ομάδας ράγκμπι, και όσοι επέζησαν από τη σφοδρή πρόσκρουση βρέθηκαν παγιδευμένοι σε υψόμετρο άνω των τριών χιλιάδων πεντακοσίων μέτρων χωρίς τρόφιμα και ζεστά ρούχα.
Για εβδομήντα δύο εφιαλτικές ημέρες, οι δεκαέξι τελικά επιζώντες αναγκάστηκαν να καταφύγουν στον κανιβαλισμό, τρώγοντας τις σάρκες των νεκρών συντρόφων τους για να κρατηθούν στη ζωή, σε ένα δράμα που συγκλόνισε ολόκληρο τον πλανήτη.
Παρασκευή 13 Σεπτεμβρίου 1940: Από τους βομβαρδισμούς στο παλάτι του Μπάκιγχαμ μέχρι τον θάνατο του Tupac Shakur
Ο μακάβριος κατάλογος της Παρασκευής και 13 συμπληρώνεται από γεγονότα που σημάδεψαν την πολιτική, την τεχνολογία και την ποπ κουλτούρα.
Κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, την Παρασκευή 13 Σεπτεμβρίου 1940, γερμανικά βομβαρδιστικά έπληξαν ευθέως το παλάτι του Μπάκιγχαμ στο Λονδίνο, την ώρα που ο βασιλιάς Γεώργιος VI και η βασίλισσα Ελισάβετ βρίσκονταν μέσα στο κτίριο.
Την Παρασκευή 13 Οκτωβρίου 1989, το χρηματιστήριο της Wall Street βίωσε ένα βίαιο μίνι-κραχ που προκάλεσε παγκόσμιο πανικό στις αγορές, ενώ την Παρασκευή 13 Σεπτεμβρίου 1996 άφησε την τελευταία του πνοή στο Las Vegas ο θρύλος της ραπ μουσικής Tupac Shakur, έξι ημέρες μετά τη δολοφονική ενέδρα εναντίον του, σφραγίζοντας με τον πιο σκοτεινό τρόπο τη φήμη της πιο επίφοβης ημέρας του χρόνου.
Παρασκευή 13 Νοεμβρίου 2012 και 2015: Η τρομοκρατική κόλαση στο Παρίσι και το ναυάγιο του κρουαζιερόπλοιου Costa Concordia
Στη σύγχρονη ευρωπαϊκή ιστορία, η Παρασκευή 13 Νοεμβρίου 2015 χαράχτηκε ανεξίτηλα ως η νύχτα του απόλυτου τρόμου στο Παρίσι, όταν ένοπλοι τζιχαντιστές εξαπέλυσαν συντονισμένες επιθέσεις αυτοκτονίας και μαζικές εκτελέσεις στο θέατρο Bataclan, έξω από το στάδιο Stade de France και σε γεμάτα καφέ της γαλλικής πρωτεύουσας, δολοφονώντας εν ψυχρώ εκατόν τριάντα αθώους πολίτες.
Λίγα χρόνια νωρίτερα, την Παρασκευή 13 Ιανουαρίου 2012, το υπερπολυτελές κρουαζιερόπλοιο Costa Concordia προσέκρουσε σε ύφαλο ανοιχτά του ιταλικού νησιού Giglio εξαιτίας ενός παράτολμου ελιγμού του καπετάνιου Francesco Schettino, με αποτέλεσμα το γιγαντιαίο σκάφος να πάρει κλίση, να βυθιστεί μερικώς και να παρασύρει στον θάνατο τριάντα δύο ανθρώπους μπροστά στα έντρομα μάτια χιλιάδων επιβατών.
Από τη λαϊκή παράδοση στο Hollywood
Το 1980 η Παρασκευή και 13 απέκτησε μια νέα, σκοτεινή ταυτότητα.
Η αμερικανική ταινία τρόμου «Friday the 13th» γνώρισε μεγάλη εμπορική επιτυχία και αποτέλεσε την αφετηρία ενός από τα πιο αναγνωρίσιμα κινηματογραφικά franchise τρόμου.
Ο Jason Voorhees, που καθιερώθηκε ως η χαρακτηριστική μορφή της σειράς, συνδέθηκε με τη μάσκα του χόκεϊ και έγινε σύμβολο του κινηματογραφικού τρόμου.
Η επιτυχία των ταινιών βοήθησε να μετατραπεί η ημερομηνία σε παγκόσμιο πολιτισμικό σύμβολο.
Από εκείνη τη στιγμή, η Παρασκευή και 13 δεν ανήκε μόνο στη θρησκευτική παράδοση ή στις λαϊκές δοξασίες... ανήκε πλέον και στη βιομηχανία του θεάματος.
Η ψυχολογία της κακοτυχίας: Γιατί θυμόμαστε όσα επιβεβαιώνουν τον φόβο μας;
Η επιστήμη προσφέρει μια διαφορετική εξήγηση για την ανθεκτικότητα της δεισιδαιμονίας.
Ο ανθρώπινος εγκέφαλος αναζητά διαρκώς μοτίβα και συνδέσεις ανάμεσα στα γεγονότα.
Όταν κάποιος πιστεύει ότι η Παρασκευή και 13 είναι κακότυχη, είναι πιθανότερο να προσέξει και να θυμηθεί οτιδήποτε δυσάρεστο συμβεί εκείνη την ημέρα.
Αν χάσει τα κλειδιά του, καθυστερήσει σε ένα ραντεβού ή αντιμετωπίσει μια αναποδιά, μπορεί να συνδέσει το περιστατικό με την ημερομηνία.
Αντίθετα, ένα παρόμοιο γεγονός που θα συμβεί την Τρίτη 17 του μήνα ενδέχεται να περάσει απαρατήρητο.
Το φαινόμενο αυτό συνδέεται με τη λεγόμενη «μεροληψία επιβεβαίωσης»: την τάση να δίνουμε μεγαλύτερη σημασία στις πληροφορίες που συμφωνούν με όσα ήδη πιστεύουμε.
Υπάρχει επίσης η δυνατότητα μιας αυτοεκπληρούμενης προφητείας.
Ένας άνθρωπος που φοβάται έντονα μια συγκεκριμένη ημερομηνία μπορεί να αισθάνεται μεγαλύτερη ανησυχία, να αποσπάται ευκολότερα ή να τροποποιεί τη συμπεριφορά του.
Έτσι, ο φόβος μπορεί να επηρεάσει την εμπειρία της ημέρας, χωρίς η ημερομηνία να διαθέτει κάποια ιδιαίτερη δύναμη.
Ο έντονος και επίμονος φόβος για την Παρασκευή και 13 περιγράφεται συχνά με τους όρους «παρασκευεδεκατριαφοβία» και «friggatriskaidekaphobia».
Στην Ελλάδα, πάντως, η γρουσουζιά έχει άλλη ημερομηνία
Ενώ σε πολλές δυτικές χώρες η Παρασκευή και 13 θεωρείται κακότυχη, στην ελληνική λαϊκή παράδοση κυριαρχεί η Τρίτη και 13.
Η διαφοροποίηση αυτή είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτική.
Αν μια συγκεκριμένη ημερομηνία διέθετε πράγματι κάποια αντικειμενική δύναμη, γιατί διαφορετικοί λαοί θα έπρεπε να φοβούνται διαφορετικές ημέρες;
Στην ελληνική παράδοση, η Τρίτη συνδέθηκε με την Άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς, στις 29 Μαΐου 1453, ημέρα Τρίτη.
Μια άλλη Άλωση της Πόλης, εκείνη του 1204 από τους Σταυροφόρους, πραγματοποιήθηκε στις 12 Απριλίου, ημέρα Δευτέρα.
Η σύνδεση της Τρίτης με την ιστορική καταστροφή του 1453 συνέβαλε στην αρνητική συμβολική φόρτιση της ημέρας.
Ο αριθμός 13 προστέθηκε μέσα από λαϊκές παραδόσεις και αριθμολογικούς συσχετισμούς, χωρίς να υπάρχει μία αποδεδειγμένη εξήγηση που να καλύπτει ολόκληρη την ιστορία της πρόληψης.
Το αποτέλεσμα ήταν να διαμορφωθεί μια χαρακτηριστικά ελληνική εκδοχή της κακοτυχίας.
Αυτό που στη Δύση συμβολίζει η Παρασκευή και 13, στην Ελλάδα αποδίδεται παραδοσιακά στην Τρίτη και 13.
Οι καταραμένοι αριθμοί του πλανήτη: Από το θανατηφόρο τέσσερα της Ασίας στο ανατριχιαστικό δεκαεπτά της Ιταλίας
Ο δυτικός κόσμος μπορεί να τρέμει στη θέα του δεκατρία, όμως ένα ταξίδι σε άλλες γωνιές του πλανήτη αποκαλύπτει πως ο αριθμητικός τρόμος έχει πολλές πατρίδες και ακόμα περισσότερες σκοτεινές εμμονές.
Από τα υπερσύγχρονα νοσοκομεία του Τόκιο και του Πεκίνου μέχρι τα πολυτελή θέρετρα της Ρώμης και τις μεγαλουπόλεις της Ινδίας, ολόκληροι πληθυσμοί, αρχιτέκτονες και πολυεθνικοί κολοσσοί εξακολουθούν να διαγράφουν συγκεκριμένα ψηφία από τους ανελκυστήρες, τους τηλεφωνικούς καταλόγους και τις πινακίδες κυκλοφορίας, υποκύπτοντας σε πανάρχαιες προκαταλήψεις που συνδέουν τα μαθηματικά με τον θάνατο και την καταστροφή.
Για τη Μαδρίτη, το Μπουένος Άιρες και την Πόλη του Μεξικού, η Παρασκευή αντιμετωπίζεται ως μια απλή, συνηθισμένη μέρα προετοιμασίας για το Σαββατοκύριακο, την ώρα που η Τρίτη και 13 προκαλεί πραγματικό κοινωνικό μούδιασμα.
Στη Λατινική Αμερική η λαϊκή σοφία προειδοποιεί ρητά να μην παντρεύεσαι και να μην μπαίνεις σε πλοίο την Τρίτη, ενώ στην Ελλάδα ακόμη και οι πιο ορθολογιστές αποφεύγουν να υπογράψουν συμβόλαια ή να ξεκινήσουν μια σημαντική δουλειά όταν το ημερολόγιο δείχνει Τρίτη και 13.
Η τετραφοβία της Άπω Ανατολής και η ηχητική κατάρα του θανάτου
Στην Κίνα, την Ιαπωνία, τη Νότια Κορέα και το Βιετνάμ, ο απόλυτος πρωταγωνιστής του τρόμου δεν είναι άλλος από τον αριθμό τέσσερα, προκαλώντας τη λεγόμενη τετραφοβία που παραλύει την καθημερινότητα εκατοντάδων εκατομμυρίων ανθρώπων.
Η εξήγηση κρύβεται στη γλωσσολογία, καθώς στα μανδαρινικά, τα καντονέζικα, τα ιαπωνικά και τα κορεατικά, η προφορά της λέξης τέσσερα μοιάζει τρομακτικά με τη λέξη θάνατος.
Η εμμονή αυτή έχει λάβει τέτοιες διαστάσεις, ώστε σε κτίρια και νοσοκομεία της Ασίας να απουσιάζουν παντελώς ο τέταρτος, ο δέκατος τέταρτος και ο εικοστός τέταρτος όροφος, ενώ μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας παραλείπουν το συγκεκριμένο ψηφίο από τις ονομασίες των μοντέλων τους, την ώρα που η προσφορά δώρων σε τετράδες θεωρείται ευθεία ευχή θανάτου προς τον παραλήπτη.
Ο αναγραμματισμός του τάφου που στοιχειώνει την Ιταλία
Στην καρδιά της Μεσογείου, οι Ιταλοί προσπερνούν αδιάφορα το δεκατρία, το οποίο μάλιστα θεωρούν τυχερό στα τυχερά παιχνίδια, αλλά παθαίνουν πραγματικό πανικό μπροστά στον αριθμό δεκαεπτά.
Η ρίζα αυτού του τρόμου βυθίζεται στην αρχαία Ρώμη και στο λατινικό σύστημα αρίθμησης, όπου το δεκαεπτά γράφεται με τους χαρακτήρες XVII.
Όταν κάποιος αναγραμματίσει αυτά τα γράμματα, σχηματίζεται η λατινική λέξη VIXI, η οποία μεταφράζεται ως έζησα και αποτελούσε την κλασική επιγραφή πάνω στους ρωμαϊκούς τάφους για να δηλώσει πως ο άνθρωπος που βρισκόταν εκεί μέσα ήταν πλέον νεκρός.
Εξαιτίας αυτής της μακάβριας σύνδεσης, η ιταλική αεροπορική εταιρεία Alitalia δεν διέθετε ποτέ σειρά δεκαεπτά στα αεροσκάφη της, τα ξενοδοχεία αποφεύγουν το δωμάτιο με αυτόν τον αριθμό και η Παρασκευή και 17 θεωρείται στη γειτονική χώρα η πιο αποφράδα ημέρα του χρόνου.
Από τη χρεοκοπία του εννέα στην Ιαπωνία μέχρι τις κατάρες του είκοσι έξι και του τριάντα εννέα
Ο παγκόσμιος χάρτης της αριθμοφοβίας κρύβει κι άλλες αλλόκοτες περιπτώσεις που αγγίζουν τα όρια του παραλόγου.
Ιαπωνία - 4 και 9
Στην Ιαπωνία, δίπλα στο θανατηφόρο τέσσερα στέκεται εξίσου απειλητικός ο αριθμός εννέα, επειδή η προφορά του ταυτίζεται ηχητικά με τη λέξη βασανιστήριο ή αγωνία, γεγονός που οδηγεί στην εξαφάνιση των δωματίων σαράντα εννέα από τα ιαπωνικά μαιευτήρια, καθώς ο συνδυασμός παραπέμπει σε θάνατο και πόνο.
Ινδία και 26
Στην Ινδία, ο αριθμός είκοσι έξι προκαλεί τρόμο επειδή το άθροισμα των ψηφίων του δίνει το οκτώ, το οποίο στην ινδουιστική αστρολογία συνδέεται με τον πλανήτη Κρόνο και τις καταστροφές, μια δεισιδαιμονία που γιγαντώθηκε μετά τους φονικούς σεισμούς του Γκουτζαράτ, το τσουνάμι του Ινδικού Ωκεανού και τις τρομοκρατικές επιθέσεις στη Βομβάη, γεγονότα που συνέβησαν όλα την εικοστή έκτη ημέρα του μήνα.
Αφγανιστάν και 39
Ακόμη πιο παράξενη είναι η περίπτωση του Αφγανιστάν, όπου ο αριθμός τριάντα εννέα αποτελεί κοινωνικό στίγμα και πηγή ντροπής, καθώς οι ντόπιοι τον συνδέουν με τη μαστροπεία και την πορνεία, με αποτέλεσμα οι οδηγοί να πληρώνουν αδρά για να αποφύγουν πινακίδες αυτοκινήτων που περιέχουν αυτό το νούμερο και οι πολίτες να κρύβουν την ηλικία τους όταν πατούν τα τριάντα εννέα τους χρόνια.
Πόσες Παρασκευές και 13 έχει κάθε χρόνος;
Η συγκεκριμένη ημερομηνία δεν είναι τόσο σπάνια όσο ενδεχομένως πιστεύουμε.
Στο Γρηγοριανό ημερολόγιο, κάθε έτος περιλαμβάνει τουλάχιστον μία και το πολύ τρεις Παρασκευές και 13.
Το 2026 είχε τρεις: στις 13 Φεβρουαρίου, στις 13 Μαρτίου και στις 13 Νοεμβρίου.
Η σημερινή Παρασκευή 13 Νοεμβρίου είναι, επομένως, η τρίτη και τελευταία του έτους.
Πρόκειται για μια απολύτως προβλέψιμη ημερολογιακή σύμπτωση, που προκύπτει από τον τρόπο με τον οποίο κατανέμονται οι ημέρες της εβδομάδας στους μήνες.
Τελικά, ποιος φοβάται την Παρασκευή και 13;
Ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της ιστορίας να μην είναι η προέλευση της δεισιδαιμονίας, αλλά η εντυπωσιακή αντοχή της στον χρόνο.
Από τις θρησκευτικές παραδόσεις και τους μεσαιωνικούς θρύλους μέχρι τις χρηματιστηριακές αγορές, τον κινηματογράφο και τη σύγχρονη ψυχολογία, η Παρασκευή και 13 εξακολουθεί να προκαλεί συζητήσεις.
Και αυτό συμβαίνει παρά το γεγονός ότι δεν υπάρχουν επιστημονικά στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η συγκεκριμένη ημερομηνία διαθέτει κάποια υπερφυσική ιδιότητα ή ότι η κακοτυχία ακολουθεί τους αριθμούς του ημερολογίου.
Ίσως, τελικά, η πραγματική δύναμη της Παρασκευής και 13 να βρίσκεται ακριβώς εκεί: στην ικανότητα του ανθρώπου να δημιουργεί ιστορίες, να τις μεταδίδει από γενιά σε γενιά και, κάποτε, να αρχίζει να συμπεριφέρεται σαν να είναι αληθινές.
www.bankingnews.gr
Η Παρασκευή και 13 ανήκει αναμφισβήτητα στη δεύτερη κατηγορία.
Και είναι από τις ελάχιστες ημερομηνίες στο ημερολόγιο που καταφέρνουν να παγώσουν το αίμα εκατομμυρίων ανθρώπων όσο η Παρασκευή και 13, μετατρέποντας μια συνηθισμένη εργάσιμη μέρα σε παγκόσμιο σύμβολο κακοτυχίας. Για εκατομμύρια ανθρώπους σε ολόκληρο τον κόσμο, η συγκεκριμένη ημερομηνία συνδέεται με κακοτυχία, ατυχήματα, δυσάρεστες συμπτώσεις και ανεξήγητα γεγονότα.
Από αεροπορικά εισιτήρια που μένουν απούλητα και χρηματιστηριακές συναλλαγές που παγώνουν, μέχρι ουρανοξύστες που παραλείπουν τον δέκατο τρίτο όροφο, η συγκεκριμένη ημερομηνία κουβαλάει ένα βαρύ, σκοτεινό φορτίο που ξεκινά από τα βάθη των αιώνων και φτάνει μέχρι τις πιο αλλόκοτες σύγχρονες εμμονές.
Αλλά γιατί;
Τι είναι αυτό που μετατρέπει έναν αριθμό και μία ημέρα της εβδομάδας σε έναν τόσο ισχυρό συνδυασμό φόβου;
Η απάντηση δεν βρίσκεται σε κάποιο συγκεκριμένο καταραμένο γεγονός, όπως συχνά υποστηρίζεται, αλλά σε μια συναρπαστική διαδρομή μέσα από τη θρησκεία, τη μυθολογία, την ευρωπαϊκή ιστορία και την ανθρώπινη ψυχολογία.
Και το πιο ενδιαφέρον είναι ότι η Παρασκευή και 13, ως ενιαία δεισιδαιμονία, φαίνεται πως είναι πολύ νεότερη από τις παραδόσεις που τη συνοδεύουν.
Γιατί το 13 θεωρείται γρουσούζικος αριθμός;
Για να κατανοήσουμε τη φήμη της Παρασκευής και 13, πρέπει πρώτα να εξετάσουμε τον ίδιο τον αριθμό.
Στους αρχαίους πολιτισμούς, το 12 κατείχε μια ιδιαίτερη θέση, καθώς συνδεόταν με την πληρότητα, την τάξη και την ολοκλήρωση.
- Δώδεκα είναι οι μήνες του χρόνου,
- Δώδεκα τα ζώδια,
- Δώδεκα οι θεοί του Ολύμπου και
- Δώδεκα οι άθλοι του Ηρακλή.
Αντίστοιχα, στη βιβλική παράδοση συναντούμε τις,
- Δώδεκα φυλές του Ισραήλ και τους
- Δώδεκα Αποστόλους.
Το 13, ως ο αριθμός που ακολουθεί, μπορούσε συμβολικά να θεωρηθεί ότι διαταράσσει αυτή την ολοκληρωμένη τάξη.
Πρόκειται, ωστόσο, για μια ερμηνεία του συμβολισμού των αριθμών και όχι για αποδεδειγμένη ιστορική εξήγηση της δεισιδαιμονίας.
Άλλωστε, ο αριθμός 13 δεν αντιμετωπιζόταν παντού ως δυσοίωνος.
Η σημασία του άλλαζε ανάλογα με τον πολιτισμό, τη θρησκεία και τις τοπικές παραδόσεις.
Ο Μυστικός Δείπνος και ο δέκατος τρίτος συνδαιτυμόνας
Μία από τις γνωστότερες εξηγήσεις για την κακή φήμη του 13 προέρχεται από τη χριστιανική παράδοση, που είχε ήδη χτίσει τα θεμέλια της δεισιδαιμονίας πάνω σε δύο ξεχωριστούς πυλώνες τρόμου
Στον Μυστικό Δείπνο συμμετείχαν ο Ιησούς Χριστός και οι δώδεκα Απόστολοι, δηλαδή συνολικά δεκατρία πρόσωπα.
Ανάμεσά τους βρισκόταν ο Ιούδας Ισκαριώτης, ο μαθητής που, σύμφωνα με τα Ευαγγέλια, πρόδωσε τον Χριστό, ο οποίος στη συνέχεια σταυρώθηκε ημέρα Παρασκευή.
Μάλιστα ήταν ο δέκατος τρίτος καλεσμένος που έφτασε στο τραπέζι.
Η σύνδεση του αριθμού με την προδοσία και τα γεγονότα που ακολούθησαν συνέβαλε, κατά μία διαδεδομένη ερμηνεία, στην αντίληψη ότι δεκατρείς άνθρωποι γύρω από ένα τραπέζι αποτελούν κακό οιωνό.
Η ένωση αυτών των δύο στοιχείων δημιούργησε ένα εκρηκτικό μείγμα θρησκευτικού δέους, καθώς ο αριθμός δεκατρία ήρθε να σπάσει την απόλυτη αρμονία του δώδεκα, που συμβολίζει τους δώδεκα μήνες του χρόνου, τα δώδεκα ζώδια και τους δώδεκα Αποστόλους.
Εδώ όμως χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση.
Δεν υπάρχει ιστορική απόδειξη ότι η δεισιδαιμονία για τον αριθμό 13 γεννήθηκε αποκλειστικά από τον Μυστικό Δείπνο.
Το λουτρό αίματος των Ναϊτών Ιπποτών
Μία από τις πιο δραματικές ιστορίες που συνδέθηκαν εκ των υστέρων με την Παρασκευή και 13 εκτυλίχθηκε στη μεσαιωνική Γαλλία και θεωρείται η μέρα γέννησης του μύθου που βυθίζεται στον Μεσαίωνα και συγκεκριμένα την Παρασκευή 13 Οκτωβρίου 1307, όταν ο βασιλιάς Philip IV της Γαλλίας διέταξε την ταυτόχρονη σύλληψη, τον βασανισμό και την εκτέλεση εκατοντάδων Ναϊτών Ιπποτών, σφραγίζοντας την ημερομηνία με αίμα και φωτιά.
Το Τάγμα των Ναϊτών, που είχε ιδρυθεί τον 12ο αιώνα, είχε αποκτήσει τεράστια οικονομική και πολιτική επιρροή.
Οι Ναΐτες διέθεταν εκτεταμένη περιουσία και είχαν αναπτύξει χρηματοοικονομικές δραστηριότητες που τους καθιστούσαν σημαντικούς παράγοντες της εποχής.
Ο Γάλλος μονάρχης, ο οποίος αντιμετώπιζε σοβαρά οικονομικά προβλήματα και είχε συγκρουστεί με το Τάγμα, προχώρησε σε μια επιχείρηση που οδήγησε στη σύλληψη εκατοντάδων μελών του.
Ακολούθησαν κατηγορίες για αίρεση και άλλες παραβάσεις, ανακρίσεις, βασανιστήρια και πολυετείς διώξεις.
Το 1312 το Τάγμα καταργήθηκε με παπική απόφαση, ενώ το 1314 ο τελευταίος Μέγας Μάγιστρος, Ζακ ντε Μολέ, οδηγήθηκε στην πυρά.
Η Παρασκευή 13 Οκτωβρίου 1307 έμεινε έτσι στην ιστορία ως η αρχή της καταστροφής ενός από τα ισχυρότερα στρατιωτικά και θρησκευτικά τάγματα του Μεσαίωνα.
Ήταν όμως αυτή η ημέρα που δημιούργησε τη δεισιδαιμονία;
Παρά τη δημοτικότητα της συγκεκριμένης θεωρίας, οι ιστορικοί δεν έχουν εντοπίσει επαρκείς αποδείξεις ότι οι άνθρωποι του Μεσαίωνα συνέδεσαν τη δίωξη των Ναϊτών με μια γενικότερη κατάρα της Παρασκευής και 13.
Η σύνδεση φαίνεται πως ενισχύθηκε πολύ αργότερα, μέσα από τη λογοτεχνία και τη σύγχρονη αναπαραγωγή ιστορικών θρύλων.
Με άλλα λόγια, το γεγονός είναι πραγματικό.
Η υποτιθέμενη γέννηση της δεισιδαιμονίας από αυτό παραμένει αναπόδεικτη.
Η πραγματική ιστορία οδηγεί στη Γαλλία του 19ου αιώνα
Εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη έκπληξη.
Παρότι οι επιμέρους προλήψεις είναι παλαιότερες, οι σαφείς αναφορές στην Παρασκευή και 13 ως ενιαία κακότυχη ημερομηνία εμφανίζονται πολύ αργότερα.
Η έρευνα του λαογράφου Stephen Winick, της Βιβλιοθήκης του Κογκρέσου των ΗΠΑ, εντοπίζει σχετικές αναφορές στη γαλλική λογοτεχνία ήδη από το 1834.
Σε θεατρικό έργο εκείνης της χρονιάς, ένας χαρακτήρας αποδίδει τις συμφορές της ζωής του στο γεγονός ότι γεννήθηκε Παρασκευή και 13 Δεκεμβρίου 1813.
Ανάλογες αναφορές εμφανίζονται και σε μεταγενέστερα γαλλικά έργα.
Τα στοιχεία αυτά υποδεικνύουν ότι η συγκεκριμένη αντίληψη είχε αρχίσει να διαμορφώνεται στη Γαλλία κατά το πρώτο μισό του 19ου αιώνα.
Στη συνέχεια φαίνεται πως μεταφέρθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου άρχισε να εμφανίζεται σε εφημερίδες και άλλες δημοσιεύσεις κατά τις τελευταίες δεκαετίες του αιώνα.
Επομένως, η πιο γνωστή «καταραμένη» ημερομηνία του δυτικού κόσμου δεν μπορεί να αποδοθεί με βεβαιότητα ούτε στους Ναΐτες ούτε σε ένα μεμονωμένο γεγονός της αρχαιότητας.
Το παράξενο κλαμπ που πολεμούσε τη δεισιδαιμονία
Στη Νέα Υόρκη του 19ου αιώνα, ένας άνδρας αποφάσισε να αμφισβητήσει έμπρακτα τον φόβο για τον αριθμό 13.
Ήταν ο William Fowler, πρώην αξιωματικός του αμερικανικού στρατού και ιδιοκτήτης εστιατορίου.
Ο Fowler ίδρυσε το περίφημο Thirteen Club, μια λέσχη που είχε ως σκοπό να αποδείξει ότι οι δεισιδαιμονίες δεν είχαν καμία πραγματική δύναμη.
Στις 13 Ιανουαρίου 1882, ημέρα Παρασκευή, η λέσχη πραγματοποίησε το πρώτο της επίσημο δείπνο.
Οι συμμετέχοντες κάθισαν δεκατρείς σε κάθε τραπέζι και αψήφησαν σκόπιμα διάφορες προλήψεις.
Περνούσαν κάτω από σκάλες και συμμετείχαν σε τελετουργίες που θεωρούνταν προκλητικές απέναντι στην κακοτυχία.
Η λέσχη απέκτησε μεγάλη δημοσιότητα και προσέλκυσε προσωπικότητες της αμερικανικής κοινωνίας.
Η ειρωνεία ήταν προφανής: οι άνθρωποι που προσπάθησαν να καταπολεμήσουν τη δεισιδαιμονία συνέβαλαν, άθελά τους, στη δημοσιότητά της.
Από τη σκανδιναβική μυθολογία μέχρι την παράνοια των δώδεκα μαγισσών
Πέρα από τις γνωστές ιστορικές αναφορές, γύρω από τη συγκεκριμένη ημέρα κυκλοφορούν οι πιο παράξενες και σκοτεινές δοξασίες που επιβιώνουν μέχρι σήμερα.
Στη σκανδιναβική μυθολογία, ο μύθος θέλει δώδεκα θεούς να δειπνούν στη Valhalla, μέχρι τη στιγμή που εισέβαλε απρόσκλητος ο δέκατος τρίτος θεός, ο πανούργος Loki, προκαλώντας τον θάνατο του αγαπημένου θεού Baldr και βυθίζοντας τη γη στο σκοτάδι.
Ακόμη πιο αλλόκοτες είναι οι μεσαιωνικές δοξασίες που υποστηρίζουν πως μια σύναξη μαγισσών αποτελείται αυστηρά από δώδεκα μέλη, με τον ίδιο τον διάβολο να συμπληρώνει τη θέση του δέκατου τρίτου, ενώ σε πολλές αγγλοσαξονικές χώρες επικρατούσε η πεποίθηση ότι τα σκαλοπάτια που οδηγούσαν στην αγχόνη ήταν πάντα δεκατρία, όσες και οι στροφές στη θηλιά του δήμιου.
Στη σύγχρονη εποχή, η παρασκευοδεκατριφοβία έχει φτάσει σε τέτοια ακραία επίπεδα, ώστε νοσοκομεία να μην έχουν θάλαμο δεκατρία, αεροπορικές εταιρείες να παραλείπουν τη δέκατη τρίτη σειρά καθισμάτων και οι λάτρεις των θεωριών συνωμοσίας να συνδέουν την ημερομηνία με μυστικά τελετουργικά ελίτ, ηλιακές καταιγίδες και προφητείες για το τέλος του κόσμου.
Παρασκευή και 13, αληθινά γεγονότα: Όταν η ιστορία βάφτηκε με αίμα και η κατάρα της ημερομηνίας έγινε φρικτή πραγματικότητα
Για τους ορθολογιστές, η Παρασκευή και 13 δεν είναι τίποτα παραπάνω από μια απλή σύμπτωση του γρηγοριανού ημερολογίου, όμως το αιματοβαμμένο αρχείο της παγκόσμιας ιστορίας έχει καταγράψει ορισμένες από τις πιο σοκαριστικές τραγωδίες, φυσικές καταστροφές και τρομοκρατικά χτυπήματα ακριβώς πάνω σε αυτή τη «καταραμένη» ημερομηνία.
Από φονικούς κυκλώνες που αφάνισαν εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους, μέχρι αεροπορικές τραγωδίες στις παγωμένες Άνδεις και τρομοκρατικούς εφιάλτες στην καρδιά της Ευρώπης, η πραγματικότητα αποδείχθηκε πολλές φορές πιο τρομακτική από κάθε δεισιδαιμονία.
Παρασκευή 13 Νοεμβρίου 1970: Ο φονικός κυκλώνας Bhola και η βιβλική καταστροφή στο Ανατολικό Πακιστάν
Η πιο θανατηφόρα φυσική καταστροφή που συνδέθηκε ποτέ με τη συγκεκριμένη ημερομηνία εκτυλίχθηκε την Παρασκευή 13 Νοεμβρίου 1970, όταν ο πανίσχυρος τροπικός κυκλώνας Bhola σάρωσε το Ανατολικό Πακιστάν, το σημερινό Μπαγκλαντές.
Ένα γιγαντιαίο τείχος νερού ύψους άνω των δέκα μέτρων κατάπιε ολόκληρα νησιά και παραθαλάσσια χωριά μέσα σε λίγες ώρες, αφήνοντας πίσω του έναν ασύλληπτο απολογισμό που υπολογίζεται μεταξύ τριακοσίων και πεντακοσίων χιλιάδων νεκρών.
Η βιβλική αυτή τραγωδία δεν αφάνισε μόνο ολόκληρες γενιές ανθρώπων, αλλά προκάλεσε και ένα πρωτοφανές πολιτικό σεισμό που οδήγησε λίγους μήνες αργότερα στον αιματηρό πόλεμο της ανεξαρτησίας.
Παρασκευή 13 Οκτωβρίου 1972: Το αεροπορικό θαύμα και ο κανιβαλισμός στις παγωμένες Άνδεις
Δύο χρόνια αργότερα, την Παρασκευή 13 Οκτωβρίου 1972, γράφτηκε μια από τις πιο συγκλονιστικές ιστορίες ανθρώπινης επιβίωσης στον εικοστό αιώνα, όταν η πτήση 571 της πολεμικής αεροπορίας της Ουρουγουάης συνετρίβη σε μια απομονωμένη κορυφή των Άνδεων.
Στο αεροσκάφος επέβαιναν σαράντα πέντε άνθρωποι, ανάμεσά τους τα μέλη μιας νεανικής ομάδας ράγκμπι, και όσοι επέζησαν από τη σφοδρή πρόσκρουση βρέθηκαν παγιδευμένοι σε υψόμετρο άνω των τριών χιλιάδων πεντακοσίων μέτρων χωρίς τρόφιμα και ζεστά ρούχα.
Για εβδομήντα δύο εφιαλτικές ημέρες, οι δεκαέξι τελικά επιζώντες αναγκάστηκαν να καταφύγουν στον κανιβαλισμό, τρώγοντας τις σάρκες των νεκρών συντρόφων τους για να κρατηθούν στη ζωή, σε ένα δράμα που συγκλόνισε ολόκληρο τον πλανήτη.
Παρασκευή 13 Σεπτεμβρίου 1940: Από τους βομβαρδισμούς στο παλάτι του Μπάκιγχαμ μέχρι τον θάνατο του Tupac Shakur
Ο μακάβριος κατάλογος της Παρασκευής και 13 συμπληρώνεται από γεγονότα που σημάδεψαν την πολιτική, την τεχνολογία και την ποπ κουλτούρα.
Κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, την Παρασκευή 13 Σεπτεμβρίου 1940, γερμανικά βομβαρδιστικά έπληξαν ευθέως το παλάτι του Μπάκιγχαμ στο Λονδίνο, την ώρα που ο βασιλιάς Γεώργιος VI και η βασίλισσα Ελισάβετ βρίσκονταν μέσα στο κτίριο.
Την Παρασκευή 13 Οκτωβρίου 1989, το χρηματιστήριο της Wall Street βίωσε ένα βίαιο μίνι-κραχ που προκάλεσε παγκόσμιο πανικό στις αγορές, ενώ την Παρασκευή 13 Σεπτεμβρίου 1996 άφησε την τελευταία του πνοή στο Las Vegas ο θρύλος της ραπ μουσικής Tupac Shakur, έξι ημέρες μετά τη δολοφονική ενέδρα εναντίον του, σφραγίζοντας με τον πιο σκοτεινό τρόπο τη φήμη της πιο επίφοβης ημέρας του χρόνου.
Παρασκευή 13 Νοεμβρίου 2012 και 2015: Η τρομοκρατική κόλαση στο Παρίσι και το ναυάγιο του κρουαζιερόπλοιου Costa Concordia
Στη σύγχρονη ευρωπαϊκή ιστορία, η Παρασκευή 13 Νοεμβρίου 2015 χαράχτηκε ανεξίτηλα ως η νύχτα του απόλυτου τρόμου στο Παρίσι, όταν ένοπλοι τζιχαντιστές εξαπέλυσαν συντονισμένες επιθέσεις αυτοκτονίας και μαζικές εκτελέσεις στο θέατρο Bataclan, έξω από το στάδιο Stade de France και σε γεμάτα καφέ της γαλλικής πρωτεύουσας, δολοφονώντας εν ψυχρώ εκατόν τριάντα αθώους πολίτες.
Λίγα χρόνια νωρίτερα, την Παρασκευή 13 Ιανουαρίου 2012, το υπερπολυτελές κρουαζιερόπλοιο Costa Concordia προσέκρουσε σε ύφαλο ανοιχτά του ιταλικού νησιού Giglio εξαιτίας ενός παράτολμου ελιγμού του καπετάνιου Francesco Schettino, με αποτέλεσμα το γιγαντιαίο σκάφος να πάρει κλίση, να βυθιστεί μερικώς και να παρασύρει στον θάνατο τριάντα δύο ανθρώπους μπροστά στα έντρομα μάτια χιλιάδων επιβατών.
Από τη λαϊκή παράδοση στο Hollywood
Το 1980 η Παρασκευή και 13 απέκτησε μια νέα, σκοτεινή ταυτότητα.
Η αμερικανική ταινία τρόμου «Friday the 13th» γνώρισε μεγάλη εμπορική επιτυχία και αποτέλεσε την αφετηρία ενός από τα πιο αναγνωρίσιμα κινηματογραφικά franchise τρόμου.
Ο Jason Voorhees, που καθιερώθηκε ως η χαρακτηριστική μορφή της σειράς, συνδέθηκε με τη μάσκα του χόκεϊ και έγινε σύμβολο του κινηματογραφικού τρόμου.
Η επιτυχία των ταινιών βοήθησε να μετατραπεί η ημερομηνία σε παγκόσμιο πολιτισμικό σύμβολο.
Από εκείνη τη στιγμή, η Παρασκευή και 13 δεν ανήκε μόνο στη θρησκευτική παράδοση ή στις λαϊκές δοξασίες... ανήκε πλέον και στη βιομηχανία του θεάματος.
Η ψυχολογία της κακοτυχίας: Γιατί θυμόμαστε όσα επιβεβαιώνουν τον φόβο μας;
Η επιστήμη προσφέρει μια διαφορετική εξήγηση για την ανθεκτικότητα της δεισιδαιμονίας.
Ο ανθρώπινος εγκέφαλος αναζητά διαρκώς μοτίβα και συνδέσεις ανάμεσα στα γεγονότα.
Όταν κάποιος πιστεύει ότι η Παρασκευή και 13 είναι κακότυχη, είναι πιθανότερο να προσέξει και να θυμηθεί οτιδήποτε δυσάρεστο συμβεί εκείνη την ημέρα.
Αν χάσει τα κλειδιά του, καθυστερήσει σε ένα ραντεβού ή αντιμετωπίσει μια αναποδιά, μπορεί να συνδέσει το περιστατικό με την ημερομηνία.
Αντίθετα, ένα παρόμοιο γεγονός που θα συμβεί την Τρίτη 17 του μήνα ενδέχεται να περάσει απαρατήρητο.
Το φαινόμενο αυτό συνδέεται με τη λεγόμενη «μεροληψία επιβεβαίωσης»: την τάση να δίνουμε μεγαλύτερη σημασία στις πληροφορίες που συμφωνούν με όσα ήδη πιστεύουμε.
Υπάρχει επίσης η δυνατότητα μιας αυτοεκπληρούμενης προφητείας.
Ένας άνθρωπος που φοβάται έντονα μια συγκεκριμένη ημερομηνία μπορεί να αισθάνεται μεγαλύτερη ανησυχία, να αποσπάται ευκολότερα ή να τροποποιεί τη συμπεριφορά του.
Έτσι, ο φόβος μπορεί να επηρεάσει την εμπειρία της ημέρας, χωρίς η ημερομηνία να διαθέτει κάποια ιδιαίτερη δύναμη.
Ο έντονος και επίμονος φόβος για την Παρασκευή και 13 περιγράφεται συχνά με τους όρους «παρασκευεδεκατριαφοβία» και «friggatriskaidekaphobia».
Στην Ελλάδα, πάντως, η γρουσουζιά έχει άλλη ημερομηνία
Ενώ σε πολλές δυτικές χώρες η Παρασκευή και 13 θεωρείται κακότυχη, στην ελληνική λαϊκή παράδοση κυριαρχεί η Τρίτη και 13.
Η διαφοροποίηση αυτή είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτική.
Αν μια συγκεκριμένη ημερομηνία διέθετε πράγματι κάποια αντικειμενική δύναμη, γιατί διαφορετικοί λαοί θα έπρεπε να φοβούνται διαφορετικές ημέρες;
Στην ελληνική παράδοση, η Τρίτη συνδέθηκε με την Άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς, στις 29 Μαΐου 1453, ημέρα Τρίτη.
Μια άλλη Άλωση της Πόλης, εκείνη του 1204 από τους Σταυροφόρους, πραγματοποιήθηκε στις 12 Απριλίου, ημέρα Δευτέρα.
Η σύνδεση της Τρίτης με την ιστορική καταστροφή του 1453 συνέβαλε στην αρνητική συμβολική φόρτιση της ημέρας.
Ο αριθμός 13 προστέθηκε μέσα από λαϊκές παραδόσεις και αριθμολογικούς συσχετισμούς, χωρίς να υπάρχει μία αποδεδειγμένη εξήγηση που να καλύπτει ολόκληρη την ιστορία της πρόληψης.
Το αποτέλεσμα ήταν να διαμορφωθεί μια χαρακτηριστικά ελληνική εκδοχή της κακοτυχίας.
Αυτό που στη Δύση συμβολίζει η Παρασκευή και 13, στην Ελλάδα αποδίδεται παραδοσιακά στην Τρίτη και 13.
Οι καταραμένοι αριθμοί του πλανήτη: Από το θανατηφόρο τέσσερα της Ασίας στο ανατριχιαστικό δεκαεπτά της Ιταλίας
Ο δυτικός κόσμος μπορεί να τρέμει στη θέα του δεκατρία, όμως ένα ταξίδι σε άλλες γωνιές του πλανήτη αποκαλύπτει πως ο αριθμητικός τρόμος έχει πολλές πατρίδες και ακόμα περισσότερες σκοτεινές εμμονές.
Από τα υπερσύγχρονα νοσοκομεία του Τόκιο και του Πεκίνου μέχρι τα πολυτελή θέρετρα της Ρώμης και τις μεγαλουπόλεις της Ινδίας, ολόκληροι πληθυσμοί, αρχιτέκτονες και πολυεθνικοί κολοσσοί εξακολουθούν να διαγράφουν συγκεκριμένα ψηφία από τους ανελκυστήρες, τους τηλεφωνικούς καταλόγους και τις πινακίδες κυκλοφορίας, υποκύπτοντας σε πανάρχαιες προκαταλήψεις που συνδέουν τα μαθηματικά με τον θάνατο και την καταστροφή.
Για τη Μαδρίτη, το Μπουένος Άιρες και την Πόλη του Μεξικού, η Παρασκευή αντιμετωπίζεται ως μια απλή, συνηθισμένη μέρα προετοιμασίας για το Σαββατοκύριακο, την ώρα που η Τρίτη και 13 προκαλεί πραγματικό κοινωνικό μούδιασμα.
Στη Λατινική Αμερική η λαϊκή σοφία προειδοποιεί ρητά να μην παντρεύεσαι και να μην μπαίνεις σε πλοίο την Τρίτη, ενώ στην Ελλάδα ακόμη και οι πιο ορθολογιστές αποφεύγουν να υπογράψουν συμβόλαια ή να ξεκινήσουν μια σημαντική δουλειά όταν το ημερολόγιο δείχνει Τρίτη και 13.
Η τετραφοβία της Άπω Ανατολής και η ηχητική κατάρα του θανάτου
Στην Κίνα, την Ιαπωνία, τη Νότια Κορέα και το Βιετνάμ, ο απόλυτος πρωταγωνιστής του τρόμου δεν είναι άλλος από τον αριθμό τέσσερα, προκαλώντας τη λεγόμενη τετραφοβία που παραλύει την καθημερινότητα εκατοντάδων εκατομμυρίων ανθρώπων.
Η εξήγηση κρύβεται στη γλωσσολογία, καθώς στα μανδαρινικά, τα καντονέζικα, τα ιαπωνικά και τα κορεατικά, η προφορά της λέξης τέσσερα μοιάζει τρομακτικά με τη λέξη θάνατος.
Η εμμονή αυτή έχει λάβει τέτοιες διαστάσεις, ώστε σε κτίρια και νοσοκομεία της Ασίας να απουσιάζουν παντελώς ο τέταρτος, ο δέκατος τέταρτος και ο εικοστός τέταρτος όροφος, ενώ μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας παραλείπουν το συγκεκριμένο ψηφίο από τις ονομασίες των μοντέλων τους, την ώρα που η προσφορά δώρων σε τετράδες θεωρείται ευθεία ευχή θανάτου προς τον παραλήπτη.
Ο αναγραμματισμός του τάφου που στοιχειώνει την Ιταλία
Στην καρδιά της Μεσογείου, οι Ιταλοί προσπερνούν αδιάφορα το δεκατρία, το οποίο μάλιστα θεωρούν τυχερό στα τυχερά παιχνίδια, αλλά παθαίνουν πραγματικό πανικό μπροστά στον αριθμό δεκαεπτά.
Η ρίζα αυτού του τρόμου βυθίζεται στην αρχαία Ρώμη και στο λατινικό σύστημα αρίθμησης, όπου το δεκαεπτά γράφεται με τους χαρακτήρες XVII.
Όταν κάποιος αναγραμματίσει αυτά τα γράμματα, σχηματίζεται η λατινική λέξη VIXI, η οποία μεταφράζεται ως έζησα και αποτελούσε την κλασική επιγραφή πάνω στους ρωμαϊκούς τάφους για να δηλώσει πως ο άνθρωπος που βρισκόταν εκεί μέσα ήταν πλέον νεκρός.
Εξαιτίας αυτής της μακάβριας σύνδεσης, η ιταλική αεροπορική εταιρεία Alitalia δεν διέθετε ποτέ σειρά δεκαεπτά στα αεροσκάφη της, τα ξενοδοχεία αποφεύγουν το δωμάτιο με αυτόν τον αριθμό και η Παρασκευή και 17 θεωρείται στη γειτονική χώρα η πιο αποφράδα ημέρα του χρόνου.
Από τη χρεοκοπία του εννέα στην Ιαπωνία μέχρι τις κατάρες του είκοσι έξι και του τριάντα εννέα
Ο παγκόσμιος χάρτης της αριθμοφοβίας κρύβει κι άλλες αλλόκοτες περιπτώσεις που αγγίζουν τα όρια του παραλόγου.
Ιαπωνία - 4 και 9
Στην Ιαπωνία, δίπλα στο θανατηφόρο τέσσερα στέκεται εξίσου απειλητικός ο αριθμός εννέα, επειδή η προφορά του ταυτίζεται ηχητικά με τη λέξη βασανιστήριο ή αγωνία, γεγονός που οδηγεί στην εξαφάνιση των δωματίων σαράντα εννέα από τα ιαπωνικά μαιευτήρια, καθώς ο συνδυασμός παραπέμπει σε θάνατο και πόνο.
Ινδία και 26
Στην Ινδία, ο αριθμός είκοσι έξι προκαλεί τρόμο επειδή το άθροισμα των ψηφίων του δίνει το οκτώ, το οποίο στην ινδουιστική αστρολογία συνδέεται με τον πλανήτη Κρόνο και τις καταστροφές, μια δεισιδαιμονία που γιγαντώθηκε μετά τους φονικούς σεισμούς του Γκουτζαράτ, το τσουνάμι του Ινδικού Ωκεανού και τις τρομοκρατικές επιθέσεις στη Βομβάη, γεγονότα που συνέβησαν όλα την εικοστή έκτη ημέρα του μήνα.
Αφγανιστάν και 39
Ακόμη πιο παράξενη είναι η περίπτωση του Αφγανιστάν, όπου ο αριθμός τριάντα εννέα αποτελεί κοινωνικό στίγμα και πηγή ντροπής, καθώς οι ντόπιοι τον συνδέουν με τη μαστροπεία και την πορνεία, με αποτέλεσμα οι οδηγοί να πληρώνουν αδρά για να αποφύγουν πινακίδες αυτοκινήτων που περιέχουν αυτό το νούμερο και οι πολίτες να κρύβουν την ηλικία τους όταν πατούν τα τριάντα εννέα τους χρόνια.
Πόσες Παρασκευές και 13 έχει κάθε χρόνος;
Η συγκεκριμένη ημερομηνία δεν είναι τόσο σπάνια όσο ενδεχομένως πιστεύουμε.
Στο Γρηγοριανό ημερολόγιο, κάθε έτος περιλαμβάνει τουλάχιστον μία και το πολύ τρεις Παρασκευές και 13.
Το 2026 είχε τρεις: στις 13 Φεβρουαρίου, στις 13 Μαρτίου και στις 13 Νοεμβρίου.
Η σημερινή Παρασκευή 13 Νοεμβρίου είναι, επομένως, η τρίτη και τελευταία του έτους.
Πρόκειται για μια απολύτως προβλέψιμη ημερολογιακή σύμπτωση, που προκύπτει από τον τρόπο με τον οποίο κατανέμονται οι ημέρες της εβδομάδας στους μήνες.
Τελικά, ποιος φοβάται την Παρασκευή και 13;
Ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της ιστορίας να μην είναι η προέλευση της δεισιδαιμονίας, αλλά η εντυπωσιακή αντοχή της στον χρόνο.
Από τις θρησκευτικές παραδόσεις και τους μεσαιωνικούς θρύλους μέχρι τις χρηματιστηριακές αγορές, τον κινηματογράφο και τη σύγχρονη ψυχολογία, η Παρασκευή και 13 εξακολουθεί να προκαλεί συζητήσεις.
Και αυτό συμβαίνει παρά το γεγονός ότι δεν υπάρχουν επιστημονικά στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η συγκεκριμένη ημερομηνία διαθέτει κάποια υπερφυσική ιδιότητα ή ότι η κακοτυχία ακολουθεί τους αριθμούς του ημερολογίου.
Ίσως, τελικά, η πραγματική δύναμη της Παρασκευής και 13 να βρίσκεται ακριβώς εκεί: στην ικανότητα του ανθρώπου να δημιουργεί ιστορίες, να τις μεταδίδει από γενιά σε γενιά και, κάποτε, να αρχίζει να συμπεριφέρεται σαν να είναι αληθινές.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών