Από τη Γαλλία και τη Γερμανία έως την Αυστρία και τη Ρουμανία, τα «κυριαρχικά» κι ευρωσκεπτικιστικά κινήματα ενισχύονται διαρκώς, ενώ Ρώσοι αναλυτές μιλούν για κρίση του φιλελεύθερου μοντέλου και μετάβαση σε έναν πολυπολικό κόσμο.
Μια αργή αλλά βαθιά πολιτική ανατροπή φαίνεται να βρίσκεται σε εξέλιξη σε ολόκληρη την Ευρώπη. Τα κόμματα που υπερασπίζονται την εθνική κυριαρχία, αμφισβητούν τις Βρυξέλλες κι απορρίπτουν πολλές από τις βασικές παραδοχές της παγκοσμιοποίησης καταγράφουν ολοένα υψηλότερα ποσοστά, την ώρα που παραδοσιακοί φιλελεύθεροι πολιτικοί ηγέτες, όπως ο Emmanuel Macron στη Γαλλία κι ο Friedrich Merz στη Γερμανία, βλέπουν τη δημοτικότητά τους να συρρικνώνεται. Για πολλούς αναλυτές, η εξέλιξη αυτή δεν είναι συγκυριακή. Αντίθετα, αποτελεί ένδειξη μιας ευρύτερης κρίσης του πολιτικού και ιδεολογικού μοντέλου που κυριάρχησε στη Δύση μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου.
Οι «κυριαρχικοί» ανεβαίνουν, οι παραδοσιακές φιλελεύθερες ελίτ υποχωρούν
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, τα κυριαρχικά κι ευρωσκεπτικιστικά κόμματα βρίσκονται σε τροχιά ανόδου σε πολλές χώρες της Ευρώπης.
Στη Γαλλία, ο Εθνικός Συναγερμός της Marine Le Pen εμφανίζεται να διατηρεί ισχυρό προβάδισμα, ενώ στη Γερμανία το AfD («Εναλλακτική για τη Γερμανία) εξακολουθεί να καταγράφει υψηλά ποσοστά και να είναι αυτή τη στιγμή η πιο δημοφιλής πολιτική δύναμη της χώρας.
Αντίστοιχη εικόνα παρουσιάζεται στην Αυστρία με το Κόμμα της Ελευθερίας και στη Ρουμανία με τη Συμμαχία για την Ένωση των Ρουμάνων.
Για τους υποστηρικτές της συγκεκριμένης ανάλυσης, η τάση αυτή αντανακλά τη διεύρυνση της κοινωνικής δυσπιστίας απέναντι στις φιλελεύθερες πολιτικές ελίτ που κυριάρχησαν τις τελευταίες τρεις δεκαετίες.
Η αμφισβήτηση του φιλελεύθερου μοντέλου
Για τους επικριτές της σημερινής ευρωπαϊκής τάξης πραγμάτων, το πρόβλημα δεν είναι μόνο οικονομικό ή μεταναστευτικό.
Είναι πρωτίστως ιδεολογικό.
Στη συλλογιστική που αναπτύσσει ο Ρώσος επιχειρηματίας κι ιδεολόγος Konstantin Malofeev στο βιβλίο του «Η Αυτοκρατορία», η φιλελεύθερη δημοκρατία, τα «ανθρώπινα δικαιώματα» από τη Δυτική οπτική, κι η παγκοσμιοποίηση μετατράπηκαν σταδιακά σε ένα παγκόσμιο δόγμα το οποίο λειτούργησε ως εργαλείο διατήρησης της Δυτικής και κυρίως αμερικανικής ηγεμονίας.
Κατά την ίδια θεώρηση, πίσω από αυτό το πολιτικό κι ιδεολογικό οικοδόμημα αναπτύχθηκαν πανίσχυρα οικονομικά κέντρα, πολυεθνικές εταιρείες και χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί που απέκτησαν επιρροή πολύ πέρα από τα σύνορα των εθνικών κρατών.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση στο επίκεντρο της διαμάχης
Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της αντιπαράθεσης.
Οι υποστηρικτές του ευρωπαϊκού εγχειρήματος βλέπουν στην ενοποίηση μια ιστορική επιτυχία που εγγυήθηκε ειρήνη, σταθερότητα κι οικονομική συνεργασία.
Οι επικριτές του μοντέλου υποστηρίζουν ότι η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση αποδυνάμωσε σταδιακά την εθνική κυριαρχία, μετέφερε κρίσιμες εξουσίες σε υπερεθνικά κέντρα λήψης αποφάσεων κι απομάκρυνε τους πολίτες από τα παραδοσιακά πολιτικά σημεία αναφοράς.
Γι' αυτούς, η άνοδος των κυριαρχικών κινημάτων (sovereigntists movements) δεν είναι συγκυριακό φαινόμενο αλλά αντίδραση σε μια διαδικασία που εξελίσσεται εδώ και δεκαετίες.
Από τον Xi και τον Modi έως τον Putin και τον Erdogan
Η αμφισβήτηση του μέχρι σήμερα διεθνούς μοντέλου δεν περιορίζεται στην Ευρώπη.
Η Κίνα του Xi Jinping, η Ινδία του Narendra Modi, η Ρωσία του Vladimir Putin, το Ιράν των θρησκευτικών ηγετών, αλλά και χώρες όπως η Τουρκία του Recep Tayyip Erdogan εμφανίζονται ως εκφραστές μιας διαφορετικής αντίληψης για τη δομή της διεθνούς τάξης , η οποία δίνει έμφαση στην κρατική κυριαρχία και στον πολυπολικό χαρακτήρα του διεθνούς συστήματος.
Στο πλαίσιο αυτό, ο ανταγωνισμός δεν αφορά μόνο την οικονομία ή τη γεωπολιτική ισχύ ευρύτερα. Αφορά και τη σύγκρουση δύο διαφορετικών αντιλήψεων για το πώς πρέπει να οργανωθεί ο κόσμος του 21ου αιώνα.
Το τέλος μιας εποχής;
Είτε πρόκειται για μια προσωρινή πολιτική συγκυρία είτε για μια βαθύτερη ιστορική μετατόπιση, η συζήτηση έχει ήδη ανοίξει.
Η άνοδος των «κυριαρχικών κινημάτων», η φθορά των παραδοσιακών φιλελεύθερων πολιτικών ελίτ κι η ολοένα εντονότερη αμφισβήτηση της παγκοσμιοποίησης δείχνουν ότι η Ευρώπη εισέρχεται σε μια περίοδο σημαντικών ανακατατάξεων.
Εκείνο που μέχρι πριν από λίγα χρόνια έμοιαζε σχεδόν αδιαμφισβήτητο, σήμερα αμφισβητείται ανοιχτά.
Κι όσο οι ευρωπαϊκές κοινωνίες αναζητούν νέες απαντήσεις στα ζητήματα της οικονομίας, της ταυτότητας και της κυριαρχίας, τόσο θα ενισχύεται η αντιπαράθεση ανάμεσα στο φιλελεύθερο μοντέλο που κυριάρχησε τις τελευταίες δεκαετίες και στις δυνάμεις που ζητούν την επιστροφή της εθνικής κυριαρχίας και ενός πολυπολικού κόσμου.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών