Πανικός στη Δύση: Η Ρωσία άντεξε το σοκ των κυρώσεων και απογειώνεται... και επίσημα 4η υπερδύναμη στον κόσμο

Τα τελευταία πέντε χρόνια, η ρωσική οικονομία έχει υποστεί βαθιές διαρθρωτικές αλλαγές, με τη μεταμόρφωσή της να επιταχύνεται σημαντικά μετά την επιβολή πρωτοφανών δυτικών κυρώσεων.
Οι περιορισμοί ώθησαν τη Μόσχα να στραφεί σε μεγαλύτερο βαθμό προς την εσωτερική αγορά, τις εγχώριες πηγές χρηματοδότησης και την ανάπτυξη των δικών της τεχνολογικών δυνατοτήτων.
Ο αναπληρωτής πρωθυπουργός Alexander Novak υποστήριξε ότι η ρωσική οικονομία κατάφερε να απορροφήσει αποτελεσματικά το αρχικό σοκ των κυρώσεων, ενώ παράλληλα άλλαξε σημαντικά ο τρόπος με τον οποίο δημιουργείται η οικονομική ανάπτυξη.
Οι καθαρές εξαγωγές, οι οποίες στο παρελθόν αποτελούσαν πολύ σημαντικότερο παράγοντα για την αύξηση του ΑΕΠ, έχουν πλέον σχεδόν τριπλάσια μικρότερη συμβολή στη συνολική ανάπτυξη. Αντίθετα, η εγχώρια ζήτηση έχει αναδειχθεί σε έναν από τους βασικούς μοχλούς της οικονομίας.
Η αλλαγή αυτή έχει επηρεάσει και τη θέση της Ρωσίας στη διεθνή οικονομική κατάταξη. Με βάση την ισοτιμία αγοραστικής δύναμης (ΙΑΔ), η χώρα βρίσκεται πλέον στην τέταρτη θέση παγκοσμίως, πίσω από την Κίνα, τις ΗΠΑ και την Ινδία.
Την επόμενη φάση του μετασχηματισμού της, η Μόσχα επιχειρεί να την οικοδομήσει γύρω από τις επενδύσεις, την τεχνολογική ανάπτυξη, την ενίσχυση της παραγωγικότητας και την τόνωση της εγχώριας ζήτησης.

Η εγχώρια αγορά γίνεται ο βασικός μοχλός ανάπτυξης

Η σημαντικότερη ίσως αλλαγή στο οικονομικό μοντέλο της Ρωσίας είναι η ενίσχυση του ρόλου της εσωτερικής οικονομικής δραστηριότητας.
Όπως ανέφερε ο Novak, η συμβολή των καθαρών εξαγωγών στην ανάπτυξη έχει μειωθεί σημαντικά κατά την τελευταία πενταετία, ενώ την ίδια περίοδο η εγχώρια αγορά απέκτησε ολοένα μεγαλύτερη βαρύτητα στην αύξηση του ΑΕΠ.
«Ουσιαστικά, η οικονομία έχει στραφεί προς την εγχώρια αγορά», δήλωσε ο Novak κατά τη διάρκεια συνάντησης παρουσία του Ρώσου προέδρου Vladimir Putin.
Η εξέλιξη αυτή δεν αποτελεί απλώς μια προσωρινή αντίδραση στις κυρώσεις. Ο περιορισμός της πρόσβασης σε δυτικές αγορές και κεφάλαια οδήγησε τη Ρωσία στην ανακατεύθυνση επενδύσεων, παραγωγικών δυνατοτήτων και χρηματοδοτικών πόρων προς το εσωτερικό της οικονομίας.
Σύμφωνα με τον Novak, η διαρθρωτική αυτή μετατόπιση συνέβαλε σε αύξηση του ρωσικού ΑΕΠ κατά 10%. Η διατήρηση της αναπτυξιακής δυναμικής αποτελεί πλέον μία από τις σημαντικότερες οικονομικές προκλήσεις για τη ρωσική κυβέρνηση.

Τέταρτη στον κόσμο η Ρωσία με βάση την αγοραστική δύναμη

Η οικονομική ισχύς της Ρωσίας εμφανίζεται ακόμη μεγαλύτερη όταν οι διεθνείς συγκρίσεις πραγματοποιούνται με βάση την ισοτιμία αγοραστικής δύναμης.
Ο συγκεκριμένος δείκτης λαμβάνει υπόψη τις διαφορές στις τιμές αγαθών και υπηρεσιών μεταξύ των χωρών. Σε αντίθεση με το ονομαστικό ΑΕΠ, το οποίο μετατρέπει την οικονομική παραγωγή κάθε χώρας σε ένα κοινό νόμισμα με βάση τις τρέχουσες συναλλαγματικές ισοτιμίες, η ΙΑΔ επιχειρεί να αποτυπώσει την πραγματική αγοραστική δυνατότητα μιας οικονομίας.
Με βάση υπολογισμούς της Visual Capitalist, οι οποίοι στηρίζονται σε προβλέψεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, το ρωσικό ΑΕΠ σε όρους ΙΑΔ αναμένεται να ανέλθει το 2026 σε περίπου 7,34 τρισεκατομμύρια δολάρια.
Με αυτό το μέγεθος, η Ρωσία θα βρίσκεται πάνω από κάθε άλλη ευρωπαϊκή οικονομία. Η Γερμανία προβλέπεται να εμφανίσει ΑΕΠ σε όρους ΙΑΔ περίπου 6,32 τρισεκατομμυρίων δολαρίων, ενώ το αντίστοιχο μέγεθος για την Ιαπωνία εκτιμάται στα 6,92 τρισεκατομμύρια δολάρια.
Η απόσταση, ωστόσο, από τις τρεις κορυφαίες οικονομίες της κατάταξης παραμένει μεγάλη. Το ΑΕΠ της Κίνας σε όρους ΙΑΔ προβλέπεται να φτάσει περίπου τα 43,49 τρισεκατομμύρια δολάρια, έναντι 31,82 τρισεκατομμυρίων για τις ΗΠΑ και 19,14 τρισεκατομμυρίων για την Ινδία.
Παράλληλα, η περιοχή Ασίας-Ειρηνικού αναμένεται να εξακολουθήσει να αποτελεί την κυριότερη πηγή παγκόσμιας οικονομικής ανάπτυξης. Η Visual Capitalist εκτιμά ότι το 2026 θα μπορούσε να αντιπροσωπεύει περίπου το 49% του παγκόσμιου ΑΕΠ, δηλαδή περίπου 219 τρισεκατομμύρια δολάρια.
Κίνα και Ιαπωνία αναμένεται να παραμείνουν οι μεγαλύτερες οικονομικές δυνάμεις της περιοχής, ενώ χώρες με υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης, όπως το Βιετνάμ και η Ταϊλάνδη, αναμένεται να ενισχύσουν περαιτέρω τη συμβολή τους.

Διαφορετική εικόνα με βάση το ονομαστικό ΑΕΠ

Η κατάταξη διαφοροποιείται αισθητά όταν χρησιμοποιείται ως κριτήριο το ονομαστικό ΑΕΠ.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ΔΝΤ, το ονομαστικό ΑΕΠ της Ρωσίας ανήλθε το 2025 σε περίπου 214,26 τρισεκατομμύρια ρούβλια, ή περίπου 2,59 τρισεκατομμύρια δολάρια. Με βάση αυτό το μέγεθος, η Ρωσία κατατάχθηκε στην όγδοη θέση παγκοσμίως.
Στην κορυφή βρέθηκαν οι Ηνωμένες Πολιτείες, με ΑΕΠ περίπου 30,77 τρισεκατομμυρίων δολαρίων, ενώ δεύτερη ήταν η Κίνα με 19,63 τρισεκατομμύρια δολάρια. Ακολούθησαν η Γερμανία με 5,05 τρισεκατομμύρια, η Ιαπωνία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ινδία και η Γαλλία.
Η μεγάλη απόσταση ανάμεσα στη θέση της Ρωσίας στην κατάταξη του ονομαστικού ΑΕΠ και στην αντίστοιχη θέση της με βάση την ΙΑΔ οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στις διαφορές του κόστους ζωής και των τιμών.
Σε γενικές γραμμές, αγαθά και υπηρεσίες στη Ρωσία είναι φθηνότερα σε σχέση με αρκετές δυτικές οικονομίες. Επομένως, το ίδιο ονομαστικό χρηματικό ποσό μπορεί να αγοράσει περισσότερα αγαθά και υπηρεσίες στο εσωτερικό της χώρας.
Η παράμετρος αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με αυξημένο ενεργειακό κόστος. Η σύγκρουση στην Ουκρανία, αλλά και ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, έχουν συμβάλει στη διατήρηση υψηλότερων τιμών ενέργειας, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις το κόστος αγαθών και υπηρεσιών στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αυξηθεί ταχύτερα από τα εισοδήματα των νοικοκυριών.
Σύμφωνα με τη Visual Capitalist, η διαφορά μεταξύ της ονομαστικής οικονομικής παραγωγής και της παραγωγής προσαρμοσμένης στην αγοραστική δύναμη είναι ιδιαίτερα εμφανής στις ευρωπαϊκές οικονομίες.

Η Μόσχα σχεδιάζει την επόμενη φάση

Η ρωσική κυβέρνηση στρέφει πλέον το ενδιαφέρον της από την αντιμετώπιση των εξωτερικών πιέσεων στη δημιουργία ενός πιο σταθερού και βιώσιμου αναπτυξιακού μοντέλου.
Ο Νόβακ ανέφερε ότι το πρόγραμμα διαρθρωτικών αλλαγών θα δώσει έμφαση στην προσέλκυση επενδύσεων, στην ανάπτυξη νέων τεχνολογιών, στην ενίσχυση των εισοδημάτων και της κατανάλωσης των νοικοκυριών, αλλά και στην προσαρμογή της αγοράς εργασίας στις ταχύτατες τεχνολογικές εξελίξεις.
Καθοριστικό ρόλο αναμένεται να διαδραματίσει η τεχνητή νοημοσύνη. Οι δημογραφικές πιέσεις περιορίζουν το διαθέσιμο εργατικό δυναμικό και, ως εκ τούτου, η κυβέρνηση αντιμετωπίζει τον αυτοματισμό και τις νέες τεχνολογίες ως βασικά εργαλεία για την ενίσχυση της παραγωγικότητας.
Παράλληλα, ο σχεδιασμός περιλαμβάνει αλλαγές στη δομή του εξωτερικού εμπορίου, καθώς και περαιτέρω προσπάθειες ώστε μεγαλύτερο μέρος της οικονομικής δραστηριότητας να ενταχθεί στον επίσημο τομέα.
Ένα ευρύτερο πρόγραμμα οικονομικών μεταρρυθμίσεων είχε παρουσιάσει προηγουμένως ο Μαξίμ Ορέσκιν, αναπληρωτής επικεφαλής της Ρωσικής Προεδρικής Διοίκησης. Στις βασικές προτεραιότητες περιλαμβάνονται η αυξημένη αξιοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων, ο σταδιακός περιορισμός των μεγάλης κλίμακας κρατικών δημοσιονομικών παρεμβάσεων, η επέκταση της τεχνητής νοημοσύνης και της ρομποτικής, η τυποποίηση της οικονομικής δραστηριότητας και η ανάπτυξη κλάδων υψηλής παραγωγικότητας.
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει ακόμη σημαντικές επενδύσεις σε κέντρα δεδομένων και ενεργειακές υποδομές, οι οποίες είναι απαραίτητες για την υποστήριξή τους. Οι ψηφιακές πλατφόρμες αναμένεται να συμβάλουν στη μείωση του λειτουργικού κόστους των επιχειρήσεων, ενώ η συνεχιζόμενη εκπαίδευση και η απόκτηση νέων δεξιοτήτων θα βοηθήσουν το εργατικό δυναμικό να προσαρμοστεί στις τεχνολογικές αλλαγές.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η περιφερειακή ανάπτυξη, καθώς και η ενίσχυση του εγχώριου τουρισμού. Στόχος είναι να δημιουργηθούν νέοι οικονομικοί και επενδυτικοί πόλοι πέρα από τις μεγαλύτερες μητροπολιτικές περιοχές της χώρας.

Στο επίκεντρο οι εγχώριες επενδύσεις

Μία από τις σημαντικότερες συνέπειες των αλλαγών που έχουν συντελεστεί είναι η ενίσχυση της εγχώριας χρηματοδότησης.
Ο Νόβακ υποστήριξε ότι η εξωτερική χρηματοδότηση δεν πρόκειται να διαδραματίσει ξανά τον ίδιο ρόλο που είχε στο παρελθόν, καθώς οι επενδύσεις της Ρωσίας στηρίζονται ολοένα περισσότερο σε κεφάλαια που παράγονται στο εσωτερικό.
«Η βασική διαρθρωτική αλλαγή είναι ότι έχουμε αρχίσει να χρηματοδοτούμε περισσότερες επενδύσεις μέσω εγχώριων πηγών, αντικαθιστώντας την εξωτερική χρηματοδότηση», δήλωσε ο Νόβακ.
Η μεταβολή αυτή αποτελεί άμεση συνέπεια των ευρύτερων αλλαγών που σημειώθηκαν μετά την επιβολή των δυτικών οικονομικών περιορισμών, οι οποίοι περιόρισαν σημαντικά την πρόσβαση των ρωσικών επιχειρήσεων στις διεθνείς κεφαλαιαγορές.
Την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση επιδιώκει να ενισχύσει και την οικονομική αυτονομία των ρωσικών περιφερειών. Ο υπουργός Οικονομικών Anton Siluanov δήλωσε ότι τα μέτρα για την ελάφρυνση του περιφερειακού χρέους θα απελευθερώσουν πρόσθετους πόρους για οικονομικές και κοινωνικές δράσεις.
Τα συγκεκριμένα μέτρα εκτιμάται ότι θα δημιουργήσουν περίπου 800 δισεκατομμύρια ρούβλια δημοσιονομικού χώρου το 2027. Επιπλέον, περίπου 300 δισεκατομμύρια ρούβλια θα μπορούσαν να κατευθυνθούν στους περιφερειακούς προϋπολογισμούς μέσα στα επόμενα τρία χρόνια, καθώς μετατίθενται οι προθεσμίες αποπληρωμής για περίπου το ένα τρίτο του χρέους που αφορά δημοσιονομικά δάνεια.
Σύμφωνα με τον Siluanov, οι περιφερειακές κυβερνήσεις θα μπορούν να αξιοποιήσουν τα κεφάλαια αυτά για την ενίσχυση της οικονομικής ανάπτυξης και των κοινωνικών προγραμμάτων.

Ένα διαφορετικό οικονομικό μοντέλο βρίσκεται σε εξέλιξη

Οι αλλαγές που προωθεί η ρωσική κυβέρνηση δείχνουν προς ένα οικονομικό μοντέλο που θα στηρίζεται λιγότερο στις εξαγωγές και την εξωτερική χρηματοδότηση και περισσότερο στην εγχώρια ζήτηση, τις επενδύσεις και την εσωτερική παραγωγή.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το εξωτερικό εμπόριο παύει να αποτελεί σημαντικό παράγοντα. Η Ρωσία εξακολουθεί να έχει ισχυρή παρουσία στις διεθνείς αγορές εμπορευμάτων και μεταποίησης. Ωστόσο, αλλάζει η δομή των οικονομικών της σχέσεων με το εξωτερικό, ενώ μεγαλύτερο τμήμα της οικονομικής δραστηριότητας δημιουργείται και χρηματοδοτείται πλέον στο εσωτερικό.
Η μεγάλη πρόκληση για τη Μόσχα είναι πλέον να μετατρέψει την προσαρμογή που προκλήθηκε από τις εξωτερικές πιέσεις σε μακροπρόθεσμη και βιώσιμη ανάπτυξη.
Η αύξηση των επενδύσεων, ο τεχνολογικός εκσυγχρονισμός, η ενίσχυση της παραγωγικότητας και η διατήρηση ισχυρής καταναλωτικής ζήτησης θα κρίνουν εάν το νέο οικονομικό μοντέλο μπορεί να συνεχίσει να αναπτύσσεται και μετά την ολοκλήρωση της αρχικής φάσης προσαρμογής.
Για τη Μόσχα, επομένως, το ζητούμενο δεν είναι πλέον μόνο η αντοχή απέναντι στις κυρώσεις, αλλά η αξιοποίηση των αλλαγών που προέκυψαν υπό πίεση για τη δημιουργία μιας νέας, περισσότερο εσωστρεφούς και τεχνολογικά προσανατολισμένης αναπτυξιακής στρατηγικής.

www.bankingnews.gr