Έρχεται Αρμαγεδδών στις αγορές από παράγωγα και ιδιωτικό χρέος - Έτοιμη να σκάσει η φούσκα των τεχνολογικών μετοχών

Την ώρα που οι αγορές πανηγυρίζουν για την έκρηξη της τεχνητής νοημοσύνης, πίσω από τη βιτρίνα των ρεκόρ διαμορφώνεται ένα επικίνδυνο κενό πληροφόρησης.
Ρυθμιστικές αρχές και οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι το παγκόσμιο σύστημα κινείται στα «τυφλά» προς την επόμενη κρίση, καθώς όλο και περισσότερη δραστηριότητα μεταφέρεται εκτός των παραδοσιακών, διαφανών αγορών.
Σύμφωνα με το Bloomberg, οι εποπτικές αρχές βλέπουν να διογκώνεται ένα «data deficit» που καθιστά αδύνατη την έγκαιρη αναγνώριση συστημικών κινδύνων.

Η μεγάλη φυγή από τα χρηματιστήρια και το έλλειμμα στοιχείων

Τις τελευταίες δύο δεκαετίες, ο αριθμός των εισηγμένων εταιρειών στις ΗΠΑ έχει μειωθεί στο μισό, ενώ οι λεγόμενοι «μονόκεροι» – ιδιωτικές εταιρείες με αποτίμηση άνω του 1 δισ. δολαρίων – ξεπερνούν πλέον τις 850.
Η μετατόπιση κεφαλαίων και δραστηριότητας προς τις ιδιωτικές αγορές σημαίνει ότι κρίσιμα οικονομικά δεδομένα δεν δημοσιοποιούνται με την ίδια συχνότητα και αυστηρότητα όπως στις εισηγμένες. Παράλληλα, η άνθηση της «σκιώδους» τραπεζικής (shadow lending) δημιουργεί ένα παράλληλο σύστημα χρηματοδότησης με περιορισμένη εποπτεία.
Οι κεντρικές τράπεζες φοβούνται ότι οι αδυναμίες θα φανερωθούν μόνο τη στιγμή της κατάρρευσης, όταν πλέον θα είναι αργά για προληπτικές παρεμβάσεις.

Η ωρολογιακή βόμβα του ιδιωτικού χρέους

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η αγορά ιδιωτικού χρέους, όπου χρησιμοποιούνται σύνθετα εργαλεία όπως τα PIK (Payments in Kind). Με αυτά, οι εταιρείες μπορούν να αναβάλλουν την πληρωμή τόκων, βελτιώνοντας προσωρινά την εικόνα των ισολογισμών των πιστωτών. Στην πράξη όμως, οι πραγματικές δυσκολίες κρύβονται κάτω από το χαλί μέχρι τη στιγμή της αθέτησης.
Ταυτόχρονα, οι ίδιες οι τράπεζες χρηματοδοτούν μαζικά τους σκιώδεις δανειστές. Οι σχετικές υποχρεώσεις έχουν αυξηθεί κατά 50% τα τελευταία πέντε χρόνια, φθάνοντας τα 2,2 τρισ. δολάρια. Πολλοί αναλυτές βλέπουν ανατριχιαστικές ομοιότητες με την περίοδο πριν από την κρίση του 2008: τότε οι ρυθμιστές δεν ήξεραν πού να κοιτάξουν – σήμερα δεν έχουν καν πρόσβαση στα δεδομένα για να το κάνουν.

Η φούσκα των Big Tech

Στο μεταξύ, μια νέα εστία κινδύνου αναδύεται από τον τεχνολογικό τομέα. Οι κολοσσοί της Silicon Valley, που μέχρι πρόσφατα διέθεταν καθαρές ταμειακές θέσεις-μαμούθ, στρέφονται πλέον επιθετικά στον δανεισμό για να χρηματοδοτήσουν την κούρσα της τεχνητής νοημοσύνης.
Συμβόλαια πιστωτικών παραγώγων (CDS) σε εταιρείες όπως η Oracle, η Meta Platforms Inc. και η Alphabet Inc. καταγράφουν έντονη άνοδο στη διαπραγμάτευση. Μόλις πριν έναν χρόνο, σε αρκετές από αυτές τις εταιρείες δεν υπήρχαν καν ενεργές αγορές μονοεταιρικών CDS.
Το επενδυτικό αφήγημα είναι σαφές: οι επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να ξεπεράσουν τα 3 τρισ. δολάρια, με σημαντικό μέρος να χρηματοδοτείται μέσω χρέους. Η Alphabet Inc. προχώρησε μάλιστα σε έκδοση ομολόγων 32 δισ. δολαρίων σε τρία νομίσματα, με ζήτηση πολλαπλάσια της προσφοράς, φθάνοντας στο σημείο να εκδώσει ακόμη και 100ετή ομόλογα – μια κίνηση που προκαλεί ερωτήματα για τον βαθμό ευφορίας της αγοράς.
Η αναβίωση της αγοράς πιστωτικών παραγώγων θυμίζει έντονα την κρίση του 2008. Οι τράπεζες που αναλαμβάνουν τη χρηματοδότηση γιγαντιαίων projects data centers στρέφονται στα CDS για να αντισταθμίσουν τον κίνδυνο μέχρι να διανείμουν τα δάνεια.
Το κόστος ασφάλισης έναντι χρεοκοπίας έχει ήδη αυξηθεί αισθητά σε ορισμένα ονόματα, ένδειξη ότι η αγορά αρχίζει να «τιμολογεί» τον αυξανόμενο κίνδυνο.
Ωστόσο, αρκετά hedge funds εκτιμούν ότι σε ένα ακραίο σενάριο οι κολοσσοί με ισχυρούς ισολογισμούς και κεφαλαιοποίηση τρισεκατομμυρίων θα αντέξουν καλύτερα από την ευρύτερη αγορά.
Το ερώτημα όμως παραμένει: αν η μόχλευση αυξηθεί υπερβολικά και η ανάπτυξη της AI δεν αποδώσει τα αναμενόμενα, πόσο γρήγορα μπορεί να αλλάξει το κλίμα;

Κρίση ορατή μόνο όταν ξεσπάσει

Το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα γίνεται ολοένα και πιο σύνθετο και λιγότερο διαφανές. Μεγάλο μέρος του κινδύνου μεταφέρεται εκτός ρυθμιζόμενου πλαισίου, ενώ η τεχνολογική «φούσκα» χρηματοδοτείται με πρωτοφανή μεγέθη δανεισμού.
Αν υπάρξει σοκ – από επιβράδυνση της ανάπτυξης, γεωπολιτική κρίση ή απότομη αύξηση επιτοκίων – οι αδυναμίες μπορεί να αποκαλυφθούν βίαια και ταυτόχρονα.
Τότε, το σημερινό έλλειμμα δεδομένων ίσως αποδειχθεί ο πιο ύπουλος παράγοντας: μια κρίση που δεν θα προβλεφθεί – αλλά θα γίνει αντιληπτή μόνο όταν θα είναι ήδη ανεξέλεγκτη.

www.bankingnews.gr